IV SA/Gl 969/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 21 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2018 r. tutejszy Sąd oddalił skargę wnioskodawcy na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła, że celem złożenia "dalszego odwołania" (skargi kasacyjnej) obowiązuje przymus adwokacki. Jednak skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów wynajęcia adwokata. Z oświadczeń skarżącego złożonych na druku formularza PPF wynika, że nie posiada on żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 5.000 zł. Należy wskazać, że pismem z dnia 4 lipca 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (formularza PPF) oraz wezwał jednocześnie skarżącego do nadesłania zaświadczenia wydanego przez administrację zakładu karnego, potwierdzającego, iż skarżący nie posiada środków pieniężnych w depozycie oraz, że nie wykonuje podczas pobytu w tym zakładzie karnym pracy zarobkowej. W pouczeniu do tej części wezwania, wskazano, że brak tego zaświadczenia może zostać potraktowany jako brak zachowania przesłanki przyznania prawa pomocy. W obu wezwaniach wyznaczono skarżącemu termin siedmiodniowy. Przesyłkę zawierającą ww. wezwania doręczono osobiście skarżącemu w dniu 30 lipca 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Skarżący nadesłał jedynie wypełniony i podpisany przez siebie druk urzędowego formularza PPF. Do tej pory jednak nie nadesłał zaświadczenia wydanego przez administrację zakładu karnego. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2018 r., poz. 1302) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy więc zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku R. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. W odniesieniu bowiem do osób przebywających w zakładzie karnym, istotna jest kwestia posiadania przez te osoby środków pieniężnych, umieszczonych w depozycie zakładu, jak również fakt wykonywania w czasie pobytu w zakładzie karnym pracy zarobkowej (i gromadzenia określonych środków pieniężnych). Wezwanie referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r. miało na celu wyjaśnienie tej kwestii, tj. stwierdzenie, że skarżący posiada określone środki finansowe, bądź też wykluczenie tego faktu. Wezwanie powyższe zostało w sposób prawidłowy doręczone wnioskodawcy, lecz pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Do akt skarżący nie nadesłał stosownego zaświadczenia, ani w żaden sposób nie odniósł się do treści wezwania pisemnie. Tymczasem do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.