IV SA/Gl 839/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.

Wyrokiem z dnia 1 lutego 2018 r. tutejszy Sąd oddalił skargę na ww. decyzję. Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona oświadczyła: "zajęcia sądowe", a w rubryce nr 11 (zobowiązania i stałe wydatki): "syndyk upadłości J. M.". Skarżący jest posiadaczem mieszkania komunalnego o powierzchni około 30 m2. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą o nadesłanie (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona stronie skarżącej w dniu [...] r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Przesyłkę odebrał pracownik upoważniony do odbioru korespondencji skarżącego – K. D.. W dniu [...] r. wpłynęło do akt sprawy oświadczenie skarżącego, w którym stwierdził, że jest pod nadzorem Syndyka Upadłości Konsumenckiej – który posiada całą dokumentację o stronie i jej dochodach. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, o nadesłanie których skarżący był wzywany. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku M. K., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się de facto w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. W oświadczeniu skarżącego z dnia [...] r. skarżący wyjaśnił, że jest obecnie na emeryturze, która jest pod nadzorem syndyka. De facto skarżący nie wykazał jednak żadnym materiałem źródłowym swojej aktualnej sytuacji majątkowej, oprócz nadesłanych wraz z tym oświadczeniem: postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. o ogłoszeniu jego upadłości i kserokopii druku potwierdzenia wypłaty świadczenia emerytalnego w kwocie 2.355,06 zł netto w czerwcu 2017 r. W piśmie tym zawarte są kolejne oświadczenia o stanie majątkowym skarżącego. Strona stwierdziła, że syndyk sprawuje nadzór nad jego emeryturą. Nie oznacza to jednak, że strona jest całkowicie pozbawiona tego świadczenia. Kwestia ta nie została przez skarżącego w żaden sposób wyjaśniona, ani sprecyzowana. Nadesłany do akt sprawy druczek potwierdzenia wypłaty świadczenia nie obrazuje aktualnej wysokości tego świadczenia (jest to wysokość netto świadczenia z czerwca 2017 r. – przed ogłoszeniem upadłości skarżącego). W toku dotychczasowego postępowania skarżący, będący – jak twierdzi – pod nadzorem syndyka, odbierał jednak korespondencję – i reagował osobiście na pisma doręczane w toku postępowania (np.: zawiadomienie o rozprawie – skarżący stawił się na rozprawie sądowej w dniu 1 lutego 2018 r.; doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem w tej sprawie). Wszelkie kwestie odbioru korespondencji przez wnioskodawcę w żadnej mierze nie rzutują na rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący zareagował na wezwanie referendarza sądowego – nie wykazał jednak w stopniu dostatecznym swojej aktualnej sytuacji majątkowej. Samo oświadczenie i nadesłane dwa dokumenty nie wyjaśniają jego aktualnej kondycji finansowej. Należy stwierdzić, że upadłość konsumencka nie oznacza, że skarżący traci kontrolę nad swoją dokumentacją i nie jest w stanie przedłożyć odpowiednich materiałów źródłowych do akt sprawy. Innymi słowy, skarżący co do którego orzeczono upadłość konsumencką nie zostaje pozbawiony aktywności procesowej. Wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres strony. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona w dniu [...] r. Samo oświadczenie skarżącego, które do akt wpłynęło w dniu [...] r., zostało przez skarżącego datowane na dzień [...] r. i nadane w urzędzie pocztowym w Z. w tym samym dniu (data nadania widniejąca na kopercie, zawierającej to oświadczenie). Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarczają jedynie same jego oświadczenia. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia [...] r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.