II SA/Rz 1327/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Joanna Zdrzałka /spr./ Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2018 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej -skargę oddala-

II SA/Rz 1327/17 UZASADNIENIE Przedmiotem skargi B Sp. z o.o. Oddział w [...] jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w [...] ("PPWIS") z dnia [...] października 2017 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w [...] ("PPIS") z dnia [...] września 2017 r. nr [...] znak [...] o stwierdzeniu u ZK choroby zawodowej: choroby skóry – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, wymienionej w poz. 18/1 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 – dalej określanego jako: "rozporządzenie"). Z uzasadnienia tej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] prowadził postępowania w związku z podejrzeniem u ZK następujących chorób zawodowych: choroby skóry – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry – poz. 18 pkt 1 wykazu; choroby skóry – kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia – poz. 18 pkt 2 wykazu; trądzik olejowy, smarowy lub chlorowy o rozległym charakterze – poz. 18 pkt 3. Decyzją z dnia [...] września 2017 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] stwierdził u ZK chorobę zawodową: chorobę skóry – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry – poz. 18 pkt 1 wykazu. W toku postępowania organ ustalił, że ZK zatrudniona była: - w okresie od 10.07.1978 r. do 4.08.1989 r. w Zakładach Radiowych [...] na stanowisku zestrajacza (w tym w okresie od 5.02.1985 r. do 4.08.1989 r. przebywała na urlopie wychowawczym), - w okresie od 11.08.1989 r. do 28.08.1997 r. w Fabryce Amortyzatorów [...] na stanowisku montera (w tym w okresie 31.12.1990 r. do 30.06.1992 r. przebywała na urlopie wychowawczym), - w okresie od 29.08.1997 r. do 31.10.2009 r. w [...] na stanowisku montera, - w okresie od 1.11.2009 r. do 3.02.2011 r. w B Sp. z o.o. Oddział w [...] na stanowisku montera (w tym w okresie od 8.03.2010 r. do 5.09.2010 r. przebywała na zwolnieniu chorobowym, natomiast od 6.09.2010 r. do 3.02.2011 r. na zasiłku rehabilitacyjnym). Organ wyjaśnił, że w okresie od 11.08.1989 r. do 8.03.2010 r. ZK pracowała w tej samej hali produkcyjnej, zmianie uległa jedynie nazwa zakładu, w którym pracowała. Pracując na stanowisku montera obsługiwała urządzenia w zależności od potrzeb produkcyjnych, m.in. urządzenia linii produkcyjnej sprężyny gazowej i amortyzatorów ciernych, prasę pneumatyczną, urządzenia do nabijania gazu, walcarkę, nitownice udarowe, przenośnik malarski. Podczas wykonywania prac montażowych miała kontakt ze szkodliwymi czynnikami, mogącymi stanowić przyczynę choroby zawodowej skóry - z olejami podczas usuwania zaworu tłoka, z olejami podczas pasowania tłoczyska do cylindra, ze środkami smarnymi umożliwiającymi łatwe wciśnięcie tulejek, z elementami składowymi wyprodukowanymi na wydziałach produkcyjnych zakładu, w tym z elementami stalowymi pokrytymi chromem metalicznym po obróbce chromowania, elementami stalowymi po azotowaniu oraz z elementami gumowymi występującymi w tulejce stalowo-gumowej w trakcie nabijania silenblocku i uszczelkami tłoczyska sprężyny gazowej. Organ ustalił, że zakład nie posiada danych dotyczących składu stosowanych elementów gumowych w okresie zatrudnienia ZK. Zainteresowana została skierowana na konsultacje do Instytutu Medycyny Pracy w [...], gdzie wykonano szereg testów i prób skórnych. W dniu 13 lutego 2017 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...] wydał orzeczenie lekarskie nr 35/2017 o rozpoznaniu u ZK choroby zawodowej – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, które stanowiło podstawę wydania przedmiotowej decyzji. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła spółka B, domagając się jej uchylenia i wskazując, że w sprawie nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności, a w szczególności nie wyjaśniono, jakie konkretnie czynniki wywołały u ZK stwierdzoną chorobę. Wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] października 2017 r. [...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że w przeprowadzonych u ZK testach alergicznych dodatnie wyniki występowały z metalami – niklem, chromem oraz składnikami gumy – tiuramem, dwusiarczkiem czterometylotiuramu i siarczkiem czterometylotiuramu. Zakład nie ujawnił konkretnego składu elementów gumowych, z jakimi miała kontakt zainteresowana w pracy. Organ I instancji potwierdził w ocenie narażenia zawodowego kontakt ZK z elementami metalowymi – chromowanymi oraz elementami gumowymi, a testy skórne potwierdziły alergie na te składniki. Ponadto organ wyjaśnił, że nawet przy założeniu, że w/w związki tiuramowe nie występowały w składzie elementów gumowych, z którymi miała kontakt zainteresowana, to jednak potwierdzony został kontakt ZK z elementami chromowanymi, czyli chromem, który przez biegłych został zaliczony jako możliwy czynnik alergizujący w środowisku pracy, jak i czynnik sprawczy choroby skóry zainteresowanej. B Sp. z o.o. Oddział w [...] zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o jej uchylenie w całości. Zarzuciła naruszenie przepisu § 8 ust. 1 rozporządzenia oraz przepisu art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżąca spółka podniosła, że organ błędnie przyjął, jakoby podczas prowadzonego postępowania nie ujawniła składu elementów gumowych zasłaniając się tajemnicą handlową. Wskazała, że elementy gumowe stosowane do produkcji amortyzatorów, produkują i dostarczają do zakładu w [...] inne firmy. Skarżąca w chwili obecnej nie stosuje elementów gumowych, z którymi miała styczność ZK i nie zna ich składu chemicznego. Zdaniem skarżącej organ powinien zwrócić się z wnioskiem o udzielenie informacji odnośnie składu chemicznego tych elementów do ich producentów. Spółka podniosła, że należy rozróżniać pierwiastek chemiczny chrom uznany przez biegłych za czynnik alergizujący od elementu pochromowanego w wyniku procesu chromowania powierzchni metalowej. Wyjaśniła, że kontakt z powierzchnią chromowaną powstałą w procesie galwanicznym nie jest szkodliwy, w przeciwieństwie do kontaktu z pierwiastkiem chemicznym chromem. Zarzuciła, że organ w tym wypadku winien był ustalić związek przyczynowy pomiędzy kontaktem z pochromowaną powierzchnią a chorobą zawodową. Wskazała, że w trakcie wykonywania pracy ZK nie miała styczności z chromem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu skarżącej organ wskazał, że to na pracodawcy spoczywał obowiązek oceny składu elementów, substancji, czy czynników, które wydzielają się podczas procesu pracy, również tych, które mogą powodować choroby z grupy schorzeń alergicznych. Zdaniem organu brak oceny narażenia zawodowego dotyczącego składu chemicznego elementów gumowych leży po stronie pracodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sprawowana przez Sąd, zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) kontrola działalności administracji obejmuje badanie legalności, czyli zgodności z prawem zaskarżonych aktów, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., stanowiący, że Sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje jedynie wówczas, gdy zaskarżony akt narusza prawo w sposób określony w ostatnio cytowanej ustawie. W przypadku zaskarżenia decyzji Sąd zobowiązany jest zgodnie z art. 145 P.p.s.a. do jej uchylenia - jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd stwierdza natomiast nieważności takiej decyzji, jeśli zachodzą przesłanki przewidziane w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. W rozpoznawanej sprawie Sąd tego rodzaju wad i uchybień nie stwierdził, co przesądziło o oddaleniu skargi. Choroba zawodowa, której dotyczy zaskarżona decyzja zdefiniowana została w art. 235¹ Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Przytoczona definicja składa się z dwóch elementów – pierwszy jest formalnie wskazany w określonym wykazie, a drugi stanowi związek przyczynowy pomiędzy chorobą objętą wykazem a charakterem i warunkami wykonywania pracy. Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 Kodeksu pracy Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367) - zwane dalej rozporządzeniem, które określa: wykaz chorób zawodowych, okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 ust. 1). Rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (jednostki badawczo-rozwojowe w dziedzinie medycyny pracy) wymienionych w rozporządzeniu . Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej stwierdzenia wydaje się, zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Specyfikę postępowania w sprawie stwierdzania chorób zawodowych stanowi fakt związania inspektora sanitarnego orzeczeniem lekarskim wydanym w sprawie, w tym znaczeniu, że organ ten nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA z dnia 5.01.2007 r., sygn. akt II OSK 1078/06; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18.05.2007 r., sygn. akt IV SA/GL 794/06; wyrok NSA z dnia 12.05.2010 r., sygn. akt II OSK 335/10, dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA). Dotyczy to zarówno symptomów choroby, jak i przyczyn jej powstania. Orzeczenie lekarskie ma zatem w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej kluczowe znaczenie i stanowi obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego w rozumieniu art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) – dalej: "k.p.a.". Z tego też powodu, oprócz konkluzji powinno zawierać uzasadnienie zajętego stanowiska, ze wskazaniem przeprowadzonych badań i wyjaśnieniem wszelkich wątpliwości, przy czym zalecane jest, aby użyte w nim sformułowania podane zostały w sposób zrozumiały dla stron organów i sądu, nie posiadających wiadomości specjalnych zastrzeżonych dla biegłych. Ocena opinii lekarskich dokonywana przez inspektora sanitarnego prowadzącego postępowanie sprowadza się do badania ich pod względem formalnym czyli oceny czy wyjaśniają istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i czy są rzeczowo i przekonywująco uzasadnione. W kontrolowanej przez Sąd sprawie orzeczenie o stwierdzeniu u ZK alergicznego kontaktowego zapalenia skóry – choroby zawodowej wymienionej w poz. 18 pkt 1 wykazu chorób zawodowych – załącznika do rozporządzenia, wydała uprawniona jednostka medyczna, tj. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w [...]. Jednocześnie orzeczeniami z tej samej daty – 13.02.2017 r. uznano brak podstaw do stwierdzenia chorób skóry o podłożu zawodowym: kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia oraz trądziku olejowego, smarowego, chlorowego o rozległym charakterze. Uzasadniając wystąpienie alergicznego kontaktowego zapalenia skóry lekarze orzecznicy wskazali, że narażenie zawodowe zakończyło się u ZK w 2010 r. W badaniu fizykalnym nie stwierdzono typowych zmian klinicznych dla ww. schorzenia, a z uwagi na konieczność dalszej diagnostyki skierowano pacjentkę na badanie konsultacyjne do Kliniki Chorób Zakaźnych i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy w [...], w trakcie którego przeprowadzono płatkowe testy skórne. Wykazały one dodatnie wyniki dla niklu, tiuramu, chromu, dwusiarczku czterometylotiuramu i siarczku czterometylotiuramu. ZK miała kontakt z tymi alergenami w środowisku pracy, a całość dokumentacji medycznej zgromadzonej w toku postępowania daje podstawy do wnioskowania, że alergiczne kontaktowe zapalenie skóry u opiniowanej ma związek z narażeniem zawodowym występującym w czasie aktywności zawodowej. Do akt sprawy została także dołączona kserokopia karty informacyjnej z Kliniki Chorób Zakaźnych i Zdrowia Środowiskowego Instytutu Medycyny Pracy w [...], w której ZK przebywała od 25.09.2016 r. do 6.10.2016 r. i wykonano u niej testy skórne. Z karty informacyjnej oraz dołączonej do akt dokumentacji lekarskiej z lat 1989 – 2009 wynika, że pierwsze dolegliwości wystąpiły u pacjentki w 1994 r. (świąd, obrzęk, wysypka, pękanie i złuszczanie się naskórka – na dłoni oraz wewnętrznej stronie przedramienia) i pomimo stosowania leczenia miejscowego zmiany na skórze utrzymywały się. ZK została skierowana do poradni dermatologicznej, gdzie wdrożono leczenie farmakologiczne. Dolegliwości na skórze wycofywały się podczas przerw w pracy, np. urlopu. W karcie informacyjnej wskazano też, że z uwagi na fakt, że płatkowe testy skórne z serią składniki gumy dały wynik dodatni dla siarczku – oraz dwusiarczku czterometylotiuramu, Instytut zwrócił się do organu I instancji o wyjaśnienie czy badana miała kontakt w czasie pracy z elementami gumowymi i jaki był ich skład, a PPIS w [...] potwierdził, że taki kontakt miała. Istotnie, jak podnosi w skardze B Sp. z o.o. nie ustalono konkretnego składu chemicznego elementów gumowych, z którymi ZK miała kontakt w czasie pracy. jednakże w ocenie Sądu kwestia ta w świetle oceny narażenia zawodowego i treści orzeczenia lekarskiego, nie ma w rozpoznawanej sprawie rozsądzającego znaczenia. Fakt kontaktu z elementami gumowymi w czasie zatrudnienia ZK jest niesporny, niesporny jest też dodatni wynik testu skórnego dla różnych składników gumy. Prawidłowo zatem przyjęto istnienie związku przyczynowego pomiędzy czynnikami występującymi w środowisku pracy i sposobem wykonywania pracy a rozpoznanym schorzeniem. Należy podkreślić, że wyłącznie ewentualne wykazanie ponad wszelką wątpliwość, że w składzie gumy, z jaką w całym okresie narażenia zawodowego miała kontakt ZK, brak było dwusiarczku czterometylotiuramu i siarczku czterometylotiuramu, a także innych związków tiuramu, mogłoby podważyć istnienie takiego związku przyczynowego. Tymczasem, oprócz wykluczających się oświadczeń skarżącej spółki, która raz neguje występowanie ww. związków chemicznych w środowisku pracy ZK, a następnie stwierdza, że nie zna składa chemicznego elementów gumowych stosowanych do produkcji amortyzatorów, takie okoliczności nie zostały wykazane. Jak słusznie podkreśla organ w zaskarżonej decyzji wykonane testy miały szeroki zakres i obejmowały potencjalne alergeny zawodowe. Należy zatem przyjąć, że obejmowały też wszystkie potencjalne składniki gumy. W ocenie Sądu trudno zarzucić opinii WOMP w [...] niespójność, ogólnikowość czy nierzetelność, a tylko wówczas, zgodnie z poczynionymi na wstępie uwagami, można by było taką opinię podważyć. Opinia ta jest logiczna, wyczerpująca i zrozumiała, a co również istotne, nie wskazuje też innych, pozazawodowych przyczyn wystąpienia rozpoznanego schorzenia. Brak możliwości zakwestionowania wydanego w sprawie orzeczenia lekarskiego pod względem medycznym, zarówno przez organ, jak i Sąd oraz okoliczność, iż postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało prawidłowo i nie narusza przepisów k.p.a., prowadzą do uznania, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych przyczyn, w oparciu o art. 151 P.p.s.a. Sąd skargę oddalił.