IV SA/Gl 785/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Prezydent Miasta C. decyzją z dnia [...]r. nr [...], działając na podstawie art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (w skrócie k.p.a.) umorzył postępowanie w sprawie wniosku J.K. z dnia 14 marca 2016 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego dziecka T.K.. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz T.K. w kwocie 350 zł miesięcznie w okresie od 1 listopada 2013 r. do 30 września 2014 r. Decyzja ta została następnie zmieniona decyzją z dnia [...]r. poprzez przyznanie świadczenia w kwocie 450 zł w okresie od 1 lutego 2014 r. do 30 września 2014 r. Dalej organ podał, że w dniach 30 lipca i 12 października 2015 r. J.K. złożył wnioski o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych uprawnionemu w okresie od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r.. Decyzją z dnia [...]nr. [...] odmówiono umorzenia zadłużenia za wskazany wyżej okres. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję z [...] r. Dalej organ wskazał, że w dniu 14 marca 2016 r. wraz z odwołaniem J.K. złożył kolejny wniosek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka T.K. wypłaconych w okresie od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r. Na podstawie dostarczonych przez stronę dokumentów przeprowadzono postępowanie w wyniku którego ustalono, że sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna nie uległa zmianie. J.K. nadal pracuje w firmie ZUH "A" Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas określony od 9 września 2014 r. do 31 grudnia 2016 r. w wymiarze pełny etat na stanowisku pracownika ochrony fizycznej z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym do dnia 31 stycznia 2018 r. W związku z tym, że sytuacja strony nie uległa zmianie w stosunku do sytuacji uwzględnionej w decyzji z dnia [...] organ stwierdził brak podstaw do wydania innej decyzji w tej samej sprawie. Tym samym organ uznał, że postępowanie w sprawie wniosku z dnia 14 marca 2016r. o umorzenie powstałego zadłużenia z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka T.K. stało się bezprzedmiotowe. W odwołaniu J.K. nie zgodził się z treścią decyzji. Wniósł o umorzenie zaległości ze względu na trudną sytuację zdrowotną i finansową. Podniósł, że pomimo pozostawania w zatrudnieniu egzystuje poniżej minimum socjalnego, leczy się [...] i ma orzeczoną niepełnosprawność w stopniu [...]. Ponadto wskazał na pogarszający się stan swojego zdrowia gdyż wystąpiły u niego [...], z powodu którego był dwukrotnie hospitalizowany oraz [...]. Musi korzystać z pomocy siostry. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem, gdyż zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania zakresie wniosku J.K. z dnia 4 marca 2016 r. (winno być z 14 marca 2016 r.). Wskazało, że dopóki w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości tej decyzji. Takie postępowanie podlega umorzeniu, jeżeli przeszkód do jego prowadzenia organ nie dostrzegł bezpośrednio po złożeniu wniosku i podjął czynności procesowe. W przeciwnym bowiem razie miałby zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a skutkujące wydaniem postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Zasadne było jednak umorzenie postępowania, gdyż organ I instancji po złożeniu powyższego wniosku podjął czynności procesowe. Organ odwoławczy wskazał, że w odniesieniu do ww. wniosku strony występuje powaga rzeczy osądzonej, gdyż w sprawie z wniosku strony zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie – decyzją z dnia [...]r. organ I instancji odmówił już stronie umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz T.K., a decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Kolegium z dnia [...]r. Natomiast, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu tego postępowania odpowiednio w całości lub w części stosownie do treści art. 105 § 1 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący powołał się na swoją trudną sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną oraz wniósł o umorzenie zaległości z tytułu świadczeń wypłaconych z Funduszu Alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz powtórzył dotychczasową argumentację. W piśmie procesowym z dnia 28 marca 2017 r. skarżący ponownie wniósł o umorzenie zadłużenia podnosząc, że na początku tego roku jego stan zdrowia znacznie się pogorszył w związku z czym był hospitalizowany, a nadto, że w miesiącu lutym otrzymał wynagrodzenie w wysokości 391,81 zł. Na rozprawie ustanowiony z urzędu pełnomocnik dla skarżącego podtrzymał jego osobistą skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja nie naruszają obowiązującego prawa, a właśnie pod tym względem odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. o umorzeniu postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku J.K. z dnia 14 marca 2016 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego dziecka T.K. Organy obu instancji uznały, że skoro wniosek skarżącego dotyczy sprawy administracyjnej już uprzednio wszczętej z wniosków tej samej osoby z dnia 30 lipca i 12 października 2015 r. o umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionego dziecka T.K.w okresie od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., w którym to postępowaniu Prezydent Miasta C.wydał decyzję z dnia [...]r.. odmawiającą uwzględnienia żądania, którą Kolegium decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy, to niniejsze postępowanie jako tożsame do wskazanego stało się bezprzedmiotowe i należało je na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzyć. Sąd podzielił stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie. Na wstępie należy wskazać, że organy I i II instancji wydały zaskarżone rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym zainicjowanym wnioskiem z dnia 14 marca 2016 r. Wprawdzie w dacie wniesienia tego wniosku sprawa wcześniejszych wniosków o umorzenie należności wobec funduszu alimentacyjnego nie została jeszcze ostatecznie rozstrzygnięta, niemniej jednak organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia [...]r. zawiesił postępowanie w sprawie rozpatrzenia tego wniosku do czasu rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...]r. Z kolei postanowieniem z dnia [...]r. organ ten podjął zawieszone postępowanie wobec wydania decyzji przez Kolegium z dnia [...]r. utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji. Stosownie do treści art. 60 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Jednocześnie należy wskazać, że przepis art. 61a § 1 k.p.a. określa, że gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Ostatnio powołany przepis stanowi podstawę prawną do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego m.in. w sytuacji, gdy kierowane do organu administracji publicznej żądanie dotyczy sprawy już wcześniej rozstrzygniętej. Dopóki bowiem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej sprawy staje się niedopuszczalne. Jednocześnie słusznie Kolegium wskazało, że jeżeli po złożeniu wniosku organ podjął czynności procesowe a następnie w wyniku dokonanych ustaleń uznał, że sprawa jest tożsama ze sprawą uprzednio już rozstrzygniętą decyzją ostateczną wówczas umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe w trybie art. 105 k.p.a. Wymaga podkreślenia, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada stabilności ostatecznych decyzji administracyjnych określona w art. 16 § 1 k.p.a. Zasada ta wyraża się natomiast w tym, że decyzje ostateczne obowiązują tak długo, dopóki nie zostaną uchylone, zmienione bądź dopóki nie zostanie stwierdzona ich nieważność na podstawie odpowiednich przepisów prawa. Naruszenie wskazanej zasady przez ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy pociąga za sobą sankcje nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Powyższe ma zastosowanie w przypadku zaistnienia tożsamości sprawy pod względem podmiotowym i przedmiotowym. Tożsamość ta istnieje, gdy w sprawie występują te same podmioty, sprawa dotyczy tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym. Zatem w wypadku, gdy orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tego samego podmiotu oraz przedmiotu w tym samym stanie prawnym i faktycznym jest bezprzedmiotowe. W przypadku złożenia wniosku w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną istotne jest zatem ustalenie, czy sprawa, której wniosek ten dotyczy jest tożsama ze sprawą już uprzednio rozpoznaną i rozstrzygniętą. W okolicznościach niniejszej sprawy istotnym zatem jest to, że przed zgłoszeniem przez skarżącego wniosku z dnia 14 marca 2016 r. o umorzenie należności wobec funduszu alimentacyjnego Prezydent Miasta C.już uprzednio wydał decyzję z dnia [...]r. którą odmówił skarżącemu umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej T.K. wypłaconych w okresie od 1 listopada 2013 do 30 kwietnia 2014 r. W związku z tym słusznie organ przeprowadził postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego z dnia 14 marca 2016 r., gdyż jego celem było ustalenie czy zachodzi tożsamość niniejszej sprawy ze sprawą zakończoną decyzją z dnia [...]r. Nie ulega wątpliwości, że w sprawie istnieje tożsamość podmiotowa, wszak dotyczy ona tej samej strony postępowania zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...]r. Natomiast tożsamość przedmiotowa winna obejmować zarówno podstawę prawną jak i stan faktyczny, ale z ograniczeniem do faktów prawotwórczych. Fakty prawotwórcze to takie fakty, które mają znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy. Zatem są to zarówno fakty, których zmiana powoduje konieczność zastosowania innego przepisu prawa materialnego, jak i te, których zmiana pociąga za sobą konieczność odmiennego załatwienia sprawy, choć w oparciu o ten sam przepis prawa materialnego (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 17.07I.2008 r., sygn. akt II SA/Rz 76/08, Lex 510203). We wniosku z dnia 14 marca 2016 r. skarżący zwrócił się o umorzenie wszelkich należności wobec funduszu alimentacyjnego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że zobowiązania skarżącego wobec funduszu alimentacyjnego obejmują wyłącznie okres od 1 listopada 2013 r. do 30 kwietnia 2014 r., a więc okres objęty wcześniejszą ostateczną decyzją organu I instancji z dnia [...]r. Nie uległ także zmianie stan prawny, gdyż podstawą do umorzenia należności w przypadku skarżącego stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu jego świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości lub w części , odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty , uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Natomiast przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że stan faktyczny sprawy dotyczący sytuacji dochodowej, zdrowotnej oraz rodzinnej zasadniczo nie uległ zmianie w stosunku do ustaleń, w oparciu o które wydano decyzję z dnia [...]r. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń, zaświadczeń, dokumentacji medycznej oraz paragonów i faktur wynika, że skarżący nadal pracuje w firmie ZUH "A" Sp. z o.o. na podstawie umowy o pracę na czas określony od 9 września 2014 r. do 31 grudnia 2016 r. w wymiarze pełny etat na stanowisku pracownika ochrony fizycznej oraz, że wynagrodzenie w tym czasie nie zmniejszyło się. Ponadto dysponuje orzeczeniem z dnia [...]r. o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 31 stycznia 2018 r., cierpi na [...] a także na inne schorzenia (m.in. [...]). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z siostrą, która posiada dochód z tytułu emerytury. Skarżący przedłożył także dokumenty dotyczące ponoszenia stałych wydatków. Z akt wynika zatem, że powyższe ustalenia nie odbiegają w sposób istotny od ustaleń dokonanych we wcześniejszym postępowaniu zakończonym decyzją z dnia [...]r.. Zatem za słuszne należało uznać stanowisko organu I instancji, że sytuacja dochodowa, zdrowotna i rodzinna skarżącego nie uległa zmianie w stosunku do sytuacji uwzględnionej w decyzji z dnia [...]r. Zatem w stanie faktycznym nie zaszły tego rodzaju zmiany, które pociągałyby za sobą konieczność zajęcia odmiennego stanowiska w sprawie. W ocenie Sądu na podstawie przeprowadzonego postępowania oraz poczynionych w nim ustaleń co do okoliczności prawnych i faktycznych sprawy organy prawidłowo przyjęły, że wskazana tożsamość sprawy zaistniała. Istniały zatem podstawy, do uznania że zachodzą podstawy do umorzenia postępowania ze względu na jego bezprzedmiotowość wynikającą z tożsamości sprawy już zawisłej. Decyzja o umorzeniu postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest orzeczeniem kończącym sprawę pod względem procesowym. Oznacza to, że decyzja taka nie rozstrzyga o materialnoprawnych uprawnieniach lub obowiązkach stron, lecz wywiera inny skutek prawny – stwierdza, że nie ma przesłanek do orzekania co do istoty sprawy i kończy zawisłość sprawy w danej instancji. Przesłanką umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jest bezprzedmiotowość postępowania "z jakiejkolwiek przyczyny", czyli z każdej przyczyny powodującej brak jednego z elementów materialnego stosunku prawnego w odniesieniu do jego strony podmiotowej lub przedmiotowej. Przesłanka ta może powstać w trakcie postępowania (czyli w sprawie zawisłej), albo może wtedy się ujawnić, bądź też dopiero w toku postępowania zostanie ona stwierdzona. W sytuacji zatem, gdy przyczyna bezprzedmiotowości postępowania ujawniła się po wszczęciu postępowania, zasadne było wydanie rozstrzygnięcia na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jednocześnie należy wyjaśnić, że w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie dokonywał oceny w kwestii umorzenia należności wobec funduszu alimentacyjnego, albowiem przedmiotem kontroli były decyzje organów I i II instancji o umorzeniu postępowania administracyjnego, które mają charakter wyłącznie proceduralny. Jednocześnie Sąd dostrzega pewne mankamenty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, gdyż brak w niej ustaleń na podstawie których organ uznał, że w sprawie istnieje tożsamość sprawy, jednakże w ostateczności uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, a tylko w takim przypadku Sąd mógłby uchylić decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Materiał dowodowy zalegający w aktach administracyjnych zgromadzony w tej sprawie oraz w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] r. wskazuje na trafność zajętego przez organy stanowiska co do zaistnienia tożsamości sprawy. Natomiast sygnalizowane w piśmie procesowym zmiany w sytuacji zdrowotnej i dochodowej skarżącego, które zaszły już po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie mogły zostać przez Sąd uwzględnione. Sąd dokonuje bowiem oceny legalności zaskarżonej decyzji na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu jej wydania. Natomiast zmiany takie mogą ewentualnie stanowić podstawę do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości wobec funduszu alimentacyjnego. Reasumując, uznawszy, że wydane w niniejszej sprawie decyzje organów obu instancji w ostateczności odpowiadają prawu, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.