IV SA/Gl 555/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]nr [...] w przedmiocie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

Wyrokiem wydanym w dniu 5 grudnia 2017 r. Sąd oddalił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, pismami procesowymi datowanymi na 5 grudnia 2017 r. oraz na 29 stycznia 2018 r. K. J. - reprezentowana w sprawie przez małżonka – M. J. wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu podnosząc, iż nie jest w stanie opłacić profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Odpowiadając na stosowne wezwanie skarżąca nadesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wskazała, iż domaga się ustanowienia adwokata. Strona oświadczyła, że pozostaje bez pracy, tworzy wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem i dwojgiem małoletnich dzieci oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani nieruchomości (zamieszkuje w wynajmowanym lokalu). Posiada natomiast samochód marki Lancia Ypsilon (rok produkcji 2008), o wartości 8.000 zł, którego zakup sfinansowała kredytem. Równocześnie skarżąca zadeklarowała, że sama nie uzyskuje dochodu, gdyż 30 czerwca 2017 r. wygasł jej stosunek pracy, następnie zakończył się okres zasiłku macierzyńskiego i od stycznia 2018 r. poszukuje zatrudnienia. Wywiodła przy tym, iż jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest dochód męża z pracy w ramach "samozatrudnienia", z kolei wśród obciążających ją kosztów wymieniła między innymi czynsz (800 zł), opłaty za tzw. media (200 zł), opłatę za żłobek (400 zł) oraz wydatki na leki (100 zł). Niezależnie od powyższego wnioskująca nadesłała kopię umowy najmu zajmowanego mieszkania (potwierdzającą wysokość czynszu, w kwocie 800 zł) oraz dokumenty źródłowe obrazujące inne koszty utrzymania jej rodziny (opłata za energię elektryczną, spłata kredytu, wydatki na leki). Następnie, odpowiadając na wezwanie do uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 26 lutego 2018 r.) skarżąca między innymi udzieliła wyjaśnień odnośnie swojego miejsca zamieszkania oraz nadesłała kopie zeznań w podatku dochodowym od osób fizycznych złożonych przez nią i jej małżonka za rok 2017. Ponieważ z powyższych zeznań wynika, iż strona w ubiegłym roku, poza stosunkiem pracy osiągnęła także dochody z praw autorskich oraz z innych źródeł, kolejnym wezwaniem z dnia 5 kwietnia 2018 r. wezwano ją do nadesłania wyciągów bankowych obrazujących operacje dokonane na wszystkich należących do niej rachunkach bankowych w okresie ostatnich 3 miesięcy. Równocześnie skarżącą wezwano o sprecyzowanie, czy pobiera aktualnie zasiłek dla bezrobotnych, co było konieczne celem usunięcia rozbieżności pomiędzy jej oświadczeniami o braku dochodów a wnioskami płynącymi z karty rejestracyjnej bezrobotnego (dołączonej do akt innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. I SA/Gl 174/17), gdzie podano, że od 8 lutego 2018 r. jest uprawniona do tego świadczenia. Nadto, ponieważ odpowiadając na poprzednie - przywołane wyżej - wezwanie z dnia 26 lutego 2018 r. strona nie nadesłała dokumentów potwierdzających dochód jej małżonka za ostatnie 3 miesiące (przedłożyła tylko kopię deklaracji PIT 36L za 2017 rok), powtórnie zwrócono się do niej o nadesłanie księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez jej męża w zakresie wykonywanej działalności gospodarczej za te miesiące oraz o wyciągi obrazujące operacje dokonane na wszystkich należących do niego rachunkach bankowych w tymże okresie. W odpowiedzi na powyższe wezwanie wnioskodawczyni wyjaśniła, że od lutego 2018 r. pobiera zasiłek dla bezrobotnych, (co potwierdziła stosownymi dokumentami źródłowymi). Równocześnie przedstawiła księgę przychodów i rozchodów działalności gospodarczej prowadzonej przez jej małżonka, z której wynika, że w okresie od stycznia do marca 2018 r. osiągnął on z tego tytułu przychód w wysokości 28.541,12 zł przy kosztach, w kwocie 18.930,84 zł (co daje dochód 9.610,28 zł, zaś w przeliczeniu na jeden miesiąc średnio 3.203,43 zł). Nadto strona przedstawiła wyciąg obrazujący operacje dokonane na jej rachunku bankowym w okresie od 22 stycznia do 22 kwietnia 2018 r. Wbrew wezwaniu nie przedstawiła natomiast wyciągu z rachunku bankowego swego męża wywodząc, iż nie posiada on rachunku bankowego. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu przyjdzie podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (wynikającej z art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko NSA wyrażone między innymi w postanowieniach: z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z. 1, poz. 8, z dnia 3 września 2008 r., sygn. akt II GZ 201/08, z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09 oraz z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OZ 801/09 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Prawo pomocy może zatem zostać przyznane tylko takiej osobie, która wykaże, że pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków wystarczających na pokrycie przewidywalnych obciążeń finansowych związanych z postępowaniem (por: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt: II CZ 104/84, publ.: LEX nr 8623 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OZ 52/09 i z dnia 21 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 113/08 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżąca do osób takich nie należy. Dochód netto przypadający na jej gospodarstwo domowe wynosi prawie 3.800 zł (na co składa się jej zasiłek dla bezrobotnych, w kwocie 583,06 zł oraz dochód z działalności gospodarczej męża, w średniej wysokości 3.203,43 zł), co wprawdzie nie jest kwotą wysoką, jednak z drugiej strony też nie na tyle niską, aby mówić o ubóstwie zwłaszcza, że w toku postępowania nie podnoszono, aby zachodziły tu wyjątkowe okoliczności (jak np. obłożna choroba, niepełnosprawność w stopniu znacznym, niezdolność do samodzielnej egzystencji, straty wskutek nieprzewidzianych zdarzeń losowych), które mogłyby świadczyć o szczególnie trudnym położeniu lub powodować konieczność ponoszenia ponadprzeciętnie wysokich, a równocześnie niezbędnych wydatków. Suma deklarowanych we wniosku kosztów utrzymania gospodarstwa domowego strony wynosi przy tym 1.600 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że kwotę tą należy jeszcze powiększyć o konieczne wydatki jakie wiążą się z zakupem podstawowej żywności i środków czystości, stwierdzić przyjdzie, iż dochód tej rodziny pozwala na wygenerowanie pewnych oszczędności. Ustalając wspomnianą wyżej kwotę niezbędnych kosztów nie uwzględniono deklarowanych przez stronę wydatków ponoszonych tytułem spłat kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Trzeba bowiem zaakcentować, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, należności cywilnoprawne, jakimi są kredyty i pożyczki nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia: z dnia 12 marca 2014 r., sygn. akt II GZ 96/14, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 117/14; z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt II OZ 919/12 oraz z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/14 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rezultacie, fakt konieczności regulowania przez stronę zobowiązań prywatnoprawnych nie może powodować przerzucenia kosztów związanych z udziałem w sprawie profesjonalnego pełnomocnika na Skarb Państwa. Drugim, równie istotnym argumentem przemawiającym przeciwko uwzględnieniu wniosku strony jest fakt, iż pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłała ona wyciągów z rachunku bankowego swojego małżonka. Nie budzi wątpliwości, że brak wspomnianych dokumentów nie pozwala ustalić stanu tego rachunku ani operacji dokonywanych na nim w ostatnim okresie, czyli okoliczności kluczowych z punktu widzenia możliwości płatniczych, a co za tym idzie - przesłanek przyznania prawa pomocy. Jakkolwiek przy tym wnioskodawczyni podnosiła, że jej mąż nie posiada rachunku bankowego, to jednak jej wywody trudno uznać za przekonujące po pierwsze dlatego, że prowadzi on działalność gospodarczą i dokonuje regularnie transakcji z podmiotami gospodarczymi (patrz: nadesłana księga przychodów i rozchodów), po drugie zaś dlatego, że oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z informacją wynikającą z dokumentów źródłowych, a w szczególności z zawartej przez M. J. umowy najmu lokalu mieszkalnego (strona 63 akt sądowych), którą - co warto podkreślić - strona powołuje jako w pełni aktualną, gdzie określono przecież wyraźnie, że należny czynsz ma być opłacany przelewem (§ 3 pkt 2 umowy). Na fakt posiadania przez M. J. rachunku bankowego wskazują również ustalenia poczynione w zakresie innej sprawy zarejestrowanej w tutejszym Sądzie pod sygn. I SA/Gl 174/17, w której ubiegał się on o przyznanie prawa pomocy. Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności, uznano, że strona nie wykazała w sposób dostatecznie przekonujący, aby nie była w stanie pokryć kosztów wiążących się z opłaceniem profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy