IV SA/Gl 297/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.K. na decyzję Rektora A w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie stypendium w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, K.K. nadesłała do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. W treści tego formularza oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, jest bezrobotną studentką nie posiadającą żadnego majątku ani dochodów, zaś jedynym źródłem utrzymania jej rodziny jest wynagrodzenie matki, w miesięcznej kwocie netto 2.700 zł. Następnie, odpowiadając na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (zarządzenie z dnia 19 czerwca 2017 r.) strona nadesłała wydruki z listy płac jej matki, na kwoty netto odpowiednio 2.591,14 zł (wynagrodzenie zasadnicze z dodatkami) oraz 639,07 zł (świadczenie określone jako "Pwym" - prawdopodobnie chodzi o wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe). Przedstawiła także oświadczenie swojego ojca, którym podał on, iż zarówno w roku 2016 jak i w 2017 nie osiągnął żadnego dochodu. Nadto nadesłała pismo procesowe datowane na 30 czerwca 2017 r., w którym oświadczyła, iż nie uzyskuje własnych dochodów, pozostaje na utrzymaniu rodziców i dlatego nie dokłada się do opłat za czynsz oraz tzw. media, w związku z czym nie może nadesłać dokumentów potwierdzających wysokość tych kosztów. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K.K. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Jak wynika z oświadczeń skarżącej, jest ona studentką nie osiągającą żadnych dochodów. Wypada jednak w tym miejscu podkreślić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko majątek i dochody samego wnioskodawcy lecz również dochody i majątek osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości płatnicze (utrwalone stanowisko judykatury wyrażone między innymi w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. Lex nr 181557, z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1105/11, z dnia 15 października 2013 r., sygn. akt I GZ 454/13, z dnia 9 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 1050/14 oraz z dnia 31 marca 2015 r., sygn. akt I FZ 51/15 - wszystkie orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że osobami takimi są rodzice wnioskującej, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (jak podała wyraźnie w rubryce nr 6 formularza "PPF"). Należy wprawdzie przyznać, że rodzice strony postępowania sądowoadministracyjnego, jak też inne osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie, nie biorą udziału w tym postępowaniu i nie mają obowiązku uiszczenia za nią wpisu, jednak ich stan majątkowy i wysokość osiąganych dochodów rzutuje w sposób bezpośredni na rzeczywistą sytuację materialną skarżącej i jej obiektywne możliwości poniesienia kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 lipca 2013 r., sygn. akt II FZ 385/13 - dostępne w CBOSA). Równocześnie trzeba podkreślić, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujące stosunki między rodzicami i dziećmi, a w szczególności art. 128 tego Kodeksu nakładają na rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne. Zgodnie zaś z utrwalonym i wielokrotnie wyrażanym w judykaturze stanowiskiem, do obowiązków tych zalicza się nie tylko utrzymanie ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji. Okoliczność, że pełnoletnie dziecko, które nie posiada własnego majątku, uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców, nie uzasadnia jeszcze zwolnienia od kosztów sądowych. Z istoty obowiązku alimentacyjnego wynika bowiem, że w wypadkach uzasadnionych prowadzenia procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W takim wypadku o zwolnieniu od kosztów sądowych decydują możliwości zarobkowe i majątkowe rodziców (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, publ. Lex nr 8963 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06, z dnia 21 października 2010 r., sygn. akt II FZ 513/10 - orzeczenia dostępne w CBOSA). W tym kontekście stwierdzić przyjdzie, że rozpoznając wniosek strony o przyznanie prawa pomocy należało dokonać oceny całokształtu sytuacji materialnej wszystkich członków jej gospodarstwa domowego, na którą składają się z jednej strony - ich majątek i dochody, zaś z drugiej - niezbędne koszty utrzymania obciążające ich wspólne gospodarstwo domowe. Dokładne dane na temat rzeczonych kosztów są bowiem niezbędne do tego, aby rozstrzygnąć, czy spełnia ona przesłankę ujętą w cytowanym art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., to znaczy, czy nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postepowania bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Mając na względzie powyższe uznano, że strona wymogu tego nie zachowała. Jakkolwiek bowiem można jeszcze przyjąć, że zobrazowała w sposób wystarczający sytuację dochodową swojej rodziny (choć trzeba odnotować, że zamiast wymienionych w wezwaniu z dnia 19 czerwca 2017 r.: zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego lub kopii deklaracji podatkowej ojca za rok 2016 nadesłała jedynie jego oświadczenie), to jednak nie podała żadnych informacji o kosztach utrzymania tego gospodarstwa domowego (czynsz, opłaty za tzw. media, wydatki na zakup leków itp.), nie czyniąc tego zarówno w samym wniosku (rubryka nr 11 formularza "PPF"), jak i w odpowiedzi na wyraźne wezwanie zawarte w przywołanym wyżej piśmie z dnia 19 czerwca 2017 r. Fakt, iż wnioskująca w przedmiotowych kosztach nie partycypuje, lecz są one pokrywane przez jej rodziców pozostaje w tym kontekście bez znaczenia. Istotne jest bowiem, że są to koszty wspólnego gospodarstwa domowego tworzonego przez te trzy osoby, a przecież nic nie stało na przeszkodzie, aby strona podała ich miesięczną wysokość (uzyskując informację od rodziców) czy też aby nadesłała kopie dokumentów potwierdzających ich rozmiar. W świetle zaprezentowanych wyżej rozważań prawnych należy podnieść, że brak jakichkolwiek danych o kosztach utrzymania gospodarstwa domowego wnioskodawczyni uniemożliwia pełną ocenę jej rzeczywistej sytuacji materialnej, a co za tym idzie, realnych możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Trzeba bowiem podkreślić, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyty w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a zwrot "wykazanie", który nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). W rezultacie, nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w CBOSA). Zważywszy wszystkie podniesione wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.