IV SA/Gl 112/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 kwietnia 2017 r.

Wnioskiem z dnia 10 stycznia 2017 r. wniesionym wraz ze skargą do tutejszego R.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy, w zakresie ustanowienia adwokata oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z bezrobotną partnerką i trojgiem małoletnich dzieci, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości, jest zadłużony i żyje w ubóstwie albowiem na miesięczny dochód jego rodziny składa się wynagrodzenie za pracę świadczoną przezeń w wymiarze ¼ etatu, w kwocie 420,18 zł (po potrąceniu komorniczym zaledwie 338,92 zł) oraz pobierane przez partnerkę świadczenia wychowawcze, w kwocie 1.500 zł i zasiłki rodzinne w wysokości 438 zł. Nadto dodał, że jest obciążony alimentami na córkę z pierwszego małżeństwa, w kwocie 450 zł (których nie jest w stanie uiszczać w pełnej wysokości) oraz kosztami w ramach czynszu, w kwocie 350 zł, który opłacają wraz z partnerką nieregularnie i należnościami za media (ogółem 450 zł), do czego dochodzą koszty wyżywienia oraz zakupu środków czystości i odzieży dla 5 osób, w kwocie około 1.500 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2017 r. oddalił wniosek skarżącego. Uzasadniając swoje stanowisko podniósł, że pomimo skierowanego do skarżącego wezwania z dnia 24 lutego 2017 r. nie przedstawił on aktualnych dokumentów potwierdzających okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i dochodów swej partnerki ani też obrazujących koszty utrzymania ich gospodarstwa domowego. Zamiast tego nadesłał do Sądu pismo procesowe datowane na 24 marca 2017 r., w którym oświadczył, iż nie posiada dokumentów obrazujących koszty ponoszone w ramach czynszu oraz opłat za tzw. media albowiem w zajmowanym mieszkaniu przebywa czasowo, a najemcą tego lokalu jest jego partnerka – A. K., która nie jest stroną niniejszego postępowania i "nie ma woli" udostępniania mu jakichkolwiek dokumentów. Dodał przy tym, że nie posiada wiedzy o aktualnym stanie zadłużenia z tytułu tych należności oraz wskazał, iż z otrzymanych od niej informacji wynika, że czynsz przekazywany jest wynajmującemu "bezpośrednio do ręki", prąd rozliczany jest licznikiem pre-paid, a gaz pobierany z zakupywanych butli i dlatego trudno potwierdzić te koszty stosownymi dokumentami. Równocześnie oświadczył, iż nie jest w stanie nadesłać aktualnego zaświadczenia potwierdzającego, że A. K. jest osobą bezrobotną ani też decyzji o przyznaniu jej świadczeń wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami, gdyż sam nie ma "legitymacji prawnej" do uzyskania takich dokumentów, zaś A. K. "nie ma woli", aby mu je udostępnić, gdyż nie jest stroną postępowania. W tym stanie rzeczy wywiódł, aby Sąd z urzędu zwrócił się o takie dokumenty do odpowiednich instytucji. Referendarz wyjaśnił, że brak jest podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej gospodarstwa domowego wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę oświadczenia i dokumenty nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego. W ocenie referendarza wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem referendarza R. K. pismem z dnia 9 maja 2017 r. złożył sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia. W sprzeciwie zaakcentował, że Sąd wezwał go do nadesłania dokumentów, dotyczących dochodów A. K. oraz wykazujących, że jest ona osobą bezrobotną. Podtrzymał stanowisko wyrażone w odpowiedzi na wezwanie referendarza, że przedstawienie tych dokumentów jest poza jego możliwościami zarówno prawnymi jak i faktycznymi albowiem osoba ta "nie wyraża woli" aby je udostępnić. Wyjaśnił, że zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a, , gdzie przesłanką uzasadniającą jego udzielenie jest brak możliwości ponoszenia jakichkolwiek kosztów, zaś referendarz sądowy rozpoznał jego wniosek w oparciu o art. 246 ust. 1 pkt 2 P.p.s.a. dotyczący prawa pomocy w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, należy wskazać, że zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a, nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach pomocy społecznej. W tej sytuacji, rozpoznanie wniosku w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. Zatem referendarz sądowy w sposób prawidłowy ograniczył rozpoznanie żądania skarżącego do wniosku o ustanowienie adwokata. Należy przy tym zaakcentować, że art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowi regulację wyjątkową w stosunku do ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata należy stwierdzić, że zgodnie z cytowanym wyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. na skarżącym spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie natomiast do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 ppsa stanowi, iż jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią takich dokumentów możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenia w tym zakresie. Zaakcentować przy tym należy, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe, a zatem Sąd bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Przesłanką uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w części jest poniesienie uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. Zatem oświadczenia A. K. - osoby pozostającej ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym o braku woli w przedstawieniu dokumentów obrazujących osiągane przez nią dochody i ponoszone na wspólne gospodarstwo koszty nie mogą uzasadnić przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia. W przedmiotowej sprawie powyższy warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został spełniony. Wobec powyższego, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.