III SAB/Po 14/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marzenna Kosewska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. G. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. w przedmiocie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy i renty socjalnej p o s t a n a w i a 1. odrzucić skargę, 2. odmówić przyznania prawa pomocy.

Pismem z 02 czerwca 2023 r. M. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P., domagając się nałożenia grzywny w wysokości 100 000 zł w celu przymuszenia ZUS do rozpatrzenia sprzeciwów od trzech orzeczeń lekarza orzecznika ZUS, gdyż jako osoba poruszająca się na wózku inwalidzkim po złamaniu kręgosłupa po jego operacji 20 października 2021 r. jest pozbawiona wszystkich świadczeń i praw wynikających z Konstytucji i prawa UE dla osób niepełnosprawnych. Nadto wniosła o przyznanie prawa pomocy - zwolnienie z kosztów sądowych i wyznaczenie adwokata z urzędu, gdyż nie jest w stanie ich udźwignąć bez uszczerbku dla własnej egzystencji. Uzasadniając napisała, że ZUS jako podmiot prawa wykluczony z odpowiedzialności za dokonywane dyskryminacje osób niepełnosprawnych, pozbawiony odpowiedzialności urzędniczej i karnej za łamanie prawa nic sobie nie robi z odwołań skarżącej sprzed 3 miesięcy, mimo złożonego ponaglenia i mimo toczących się dwóch spraw w sądzie okręgowym. W odpowiedzi na skargę ZUS, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o odrzucenie skargi, z uwagi na brak dopuszczalności drogi sądowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nadto pełnomocnik, po przytoczeniu stanu faktycznego sprawy podsumował, że skarga nie jest uzasadniona również z punktu widzenia merytorycznego, bowiem sprzeciwy wniesione przez skarżącą od orzeczeń lekarza orzecznika z dnia 6 marca 2023 r. zostały rozpoznane, co dokonano orzeczeniami Komisji Lekarskiej z dnia 02 maja 2023 r., na podstawie których wydano decyzje z dnia 24 maja 2023 r. oraz 25 maja 2023 r., o odmowie prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, o odmowie prawa do renty socjalnej oraz o przyznaniu prawa do świadczenia uzupełniającego, od dnia 01 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę należało odrzucić, ponieważ sądy administracyjne nie rozpoznają skarg na bezczynność dotyczącą rozstrzygnięć, zaskarżanych do sądów powszechnych. Właściwość sądów administracyjnych została określona w art. 3 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej jako P.p.s.a.). Powołane przepisy stanowią, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm., dalej jako K.p.a.), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm., dalej jako O.p.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2022 r. poz. 813, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a; 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w K.p.a. oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI O.p., oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach. W praktyce więc, skarga na bezczynność lub przewlekłe postępowanie organu administracji publicznej, jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy sąd administracyjny może rozpatrywać skargi na wydane w sprawie rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika ze skargi oraz dokumentów załączonych do odpowiedzi na skargę, skarżąca zarzuca bezczynność Komisji Lekarskiej w rozpatrywaniu sprzeciwów wniesionych przez skarżącą od trzech orzeczeń Lekarza Orzecznika ZUS: 1. w którym Lekarz Orzecznik stwierdził, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy, do dnia 31 października 2024 r. zaś niezdolność ta powstała 20 października 2021 r.; że skarżąca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji do dnia 31 października 2024 r., zaś niezdolność ta istniała 01 lutego 2023 r. – dotyczące świadczenia rentowego (renty z tytułu niezdolności do pracy); 2. w którym Lekarz Orzecznik stwierdził, że skarżąca jest całkowicie niezdolna do pracy, do dnia 31 października 2024 r., data powstania całkowitej niezdolności do pracy to 20 października 2021 r., przy czym całkowita niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej – przed ukończeniem 25 roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej – dotyczące renty socjalnej; 3. w którym Lekarz Orzecznik stwierdził, że skarżąca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji zaś niezdolność ta istniała 01 lutego 2023 r. – dotyczące świadczenia uzupełniającego. Jak wynika z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805 z późn. zm., dalej jako K.p.c.), sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych są sprawami cywilnymi, do których rozpoznania, stosownie do art. 2 § 1 tej ustawy, powołane są sądy powszechne, chyba że przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów. Stosownie natomiast do art. 476 § 2 K.p.c., przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy, w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących: ubezpieczeń społecznych (pkt 1), emerytur i rent (pkt 2), a także innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 4). W świetle zaś art. 476 § 3 K.p.c., przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także między innymi sprawy wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w przypadku świadczenia rentowego, renty socjalnej oraz świadczenia uzupełniającego, zgodnie z art. 476 § 2 K.p.c. właściwy jest sąd powszechny. W świetle powołanego wyżej art. 476 § 3 K.p.c., także w razie niewydania przez ZUS decyzji w odpowiednim terminie (tj. w przypadku jego bezczynności) właściwy jest sąd powszechny. Sprawa, w której skarżąca wniosła skargę nie należy zatem w żadnym przypadku do właściwości sądu administracyjnego. Biorąc powyższe pod uwagę uznać zatem należy, że skarga jest niedopuszczalna. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji postanowienia. Zgodnie z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi, należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych. Skarżąca wniosła skargę na bezczynność w sprawie która ma charakter sprawy cywilnej, której przedmiot nie należy do właściwości sądów administracyjnych, lecz sądów powszechnych. Oznacza to, że skarga powinna być potraktowana jako oczywiście bezzasadna w rozumieniu art. 247 P.p.s.a. W konsekwencji, złożony wraz ze skargą wniosek o przyznanie prawa pomocy należało oddalić i to bez wzywania o nadesłanie wniosku na urzędowym formularzu, o czym Sąd orzekł jak w punkcie drugim sentencji postanowienia.