III SA/Wr 730/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 730/16 o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 4 stycznia 2017 r.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, skarżący wskazał, że jest w trudnej sytuacji finansowej na skutek spłat pożyczek (zaciągniętych - w związku z pozbawieniem go uprawnień do prowadzenia pojazdów - w "[...]" i u rodziny). Jako dochód podał kwotę 1.500 zł, zaś jako zobowiązania i stałe wydatki m.in. alimenty na córkę (350 zł) oraz czynsz (400 zł). Skarżący, pomimo wezwania, nie dołączył do wniosku żadnych dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej. Postanowieniem z 4 stycznia 2017 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniał, że skarżący w sposób lakoniczny umotywował swoje żądanie a ponadto nie dostarczył, mimo wezwania, żądanych informacji i dokumentów, których treść świadczyłaby o wykazaniu, że jego aktualna sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Uznał, że - w konsekwencji - nie było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W opinii referendarza, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy a złożone przez niego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zawiera dostatecznych danych, koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, skarżący podniósł, że nie ma żadnych podstaw prawnych do żądania od niego dodatkowych dokumentów i że zasługuje na przyznanie mu pomocy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjnym zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2012 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658 - dalej: ustawa zmieniająca), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 w/w przepisu). Na wstępie należy podkreślić, że z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Dodać wypada, że koszty sądowe trzeba traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspakajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Nadto kosztami koniecznymi są takie koszty, których poniesienie spowodowałoby rzeczywiste zagrożenie dla utrzymania skarżącego a nie takie, które prowadziłyby tylko do pewnych niedogodności lub nawet utrudnienia w funkcjonowaniu. Zauważenia wymaga, że postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, że to wnioskodawca winien wskazać okoliczności uzasadniające jego żądanie. Na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tymczasem, w niniejszej sprawie, strona nie dostarczyła, mimo wezwania, informacji wskazanych przez referendarza sądowego. Jednocześnie nie przedstawiła innych dokumentów, których treść chociażby uprawdopodobniłaby jej sytuację materialną i życiową, która wynika z jej oświadczeń i której uprawdopodobnienie pozwoliłoby w tej sprawie na uwzględnienie złożonego wniosku. W konsekwencji, nie było możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej i życiowej wnioskodawcy. Słusznie zatem referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna i rodzinna wypełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Złożone przez skarżącego oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 p.p.s.a., nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 i art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.