III SA/Wr 238/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska po rozpoznaniu w dniu 30 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. C. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 września 2017 r. odmawiającego przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata oraz umarzającego postępowanie w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. C. na uchwałę Rady Miasta K. G. z dnia [...] 2017 r. Nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego postanawia: utrzymać w mocy rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 1 zaskarżonego postanowienia.

J. C. (zwany dalej jako skarżący) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na uchwałę Rady Miasta K. G. w przedmiocie wygaśnięcia mandatu radnego. W dniu 18 maja 2017 r. tut. Sąd oddalił powyższą skargę. W dniu 10 lipca 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu swojego żądania podał, że nie jest nigdzie zatrudniony na etacie, jego dochody z prowadzonej działalności gospodarczej są niewielkie, nieregularne i w roku 2016 wyniosły miesięcznie średnio [...] zł. Z tytułu wcześniej prowadzonej działalności ma zobowiązania wobec ZUS-u w kwocie około [...] zł i Urzędu Skarbowego w kwocie około [...] zł, natomiast aktualnie dodatkowo ma zaległości z tytułu opłat za mieszkanie i wodę w kwocie około [...] zł. Jest współwłaścicielem mieszkania (1/2 udziału) o powierzchni [...] m² i wartości [...] zł, ma 2 udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o łącznej wartości [...] zł oraz nieściągalne wierzytelności w kwocie [...] zł. Jako swój miesięczny dochód wnioskodawca wskazał dochód z działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł oraz dietę radnego w kwocie [...] zł. Do swoich zobowiązań i stałych wydatków zaliczył zaś: spłatę dwóch kredytów na łączną kwotą [...] zł, dwóch linii kredytowych na łączną kwotą [...] zł, kart kredytowych na łączną kwotą [...] zł, raty wpłacane do Urzędu Skarbowego w kwocie [...]zł oraz wydatki na czynsz, wodę, gaz i prąd w kwocie [...] zł. W tak kształtujących się okolicznościach referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie w terminie siedmiu dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy, dodatkowych informacji i dokumentów źródłowych dotyczących sytuacji materialnej i rodzinnej. Skarżący nie zareagował na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 6 września 2017 r. referendarz sądowy w pkt. I odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie adwokata, zaś w pkt. II umorzył postępowanie w pozostałym zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy wskazał, iż zaskarżona uchwała, którą stwierdzono wygaśnięcie mandatu radnego została podjęta na podstawie art. 383 § 1 pkt 5) i § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r. poz. 15, dalej powoływana jako Kodeks wyborczy) oraz art. 18 § 2 pkt 15) i art. 24f ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity w Dz. U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.). Stosownie zaś do art. 6 Kodeksu wyborczego wszelkie pisma oraz postępowanie sądowe i administracyjne w sprawach wyborczych są wolne od opłat administracyjnych i kosztów sądowych. Tym samym zasadnym było umorzenie postępowania w zakresie obowiązku ponoszenia przez skarżącego kosztów postępowania. Odmawiając z kolei przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, referendarz wskazał, że oświadczenie, o którym mowa w art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, dalej p.p.s.a.), nie zawierało dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony zaś skarżący uchylił się od ich wykazania lub choćby uprawdopodobnienia w sposób określony w doręczonym wezwaniu. Szczególne znaczenie w tym zakresie miało wykazanie przez skarżącego dochodów jego gospodarstwa domowego w dłuższym okresie czasu oraz wydatków tego gospodarstwa. Poznanie wysokości tych dochodów i wydatków oraz charakteru tych ostatnich pozwoliłyby bowiem na ocenę, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszt usług adwokata bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Skoro zaś skarżący w realiach badanej sprawy nie udzielił odpowiedzi na wezwanie referendarz uznał, że nie sposób przyjąć, iż wykazał on wystąpienia przesłanek do udzielenia wnioskowanej pomocy. Nadto referendarz zauważył, że obciążenia finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, zakwestionował rozstrzygnięcie zawarte w jego punkcie 1 i wniósł o jego zmianę przez przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu dla sporządzenia skargi kasacyjnej od zapadłego wyroku. W uzasadnieniu wskazał, iż nie odpowiedział na wezwanie referendarza w zakreślonym terminie gdyż nie był w stanie przedłożyć niektórych spośród żądanych przez niego dokumentów. Pochłonięty z kolei obowiązkami zawodowymi nie zwrócił się do sądu o przedłużenie terminu. Do sprzeciwu załączył: zeznanie podatkowe za rok 2016 , wydruk z księgi podatkowej za IV-VI 2017, kopie deklaracji VAT za IV-VI 2017, zestawienie miesięcznych wydatków na łączną kwotę [...] oraz historie operacji na rachunku bankowym. W przedłożonym zestawieniu miesięcznych wydatków skarżący wyszczególnił kwoty wydatkowane na: zarządzanie i fundusz remontowy –[...] zł; energię elektryczną –[...] zł; gaz –[...] zł ; telefon, kablówkę i internet – [...] zł; żywność –[...] środki higieny –[...] zł; ubrania –[...] zł; lekarstwa –[...] zł; wodę –[...] zł; kredyt w [...] –[...] zł; kredyt w [...] - [...] zł; linię kredytową w [...] –[...] zł; linię kredytową w [...] Banku –[...] zł; kartę kredytową w[...] – 100 zł, raty do urzędu skarbowego –[...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Zdaniem Sądu w realiach badanej sprawy referendarz sądowy trafnie przede wszystkim wskazał na to, że skoro skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego i korzysta jednocześnie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, to w jego przypadku żądanie przyznania prawa pomocy należy rozpoznawać jako żądanie przyznania prawa pomocy w części. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.) Biorąc pod uwagę powyższe uregulowanie normatywne, należy zauważyć, że w sytuacji gdy osoba fizyczna spełnia przesłanki w nim określone obowiązkiem Sądu jest przyznanie prawa pomocy. Na podmiocie ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa z kolei ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zadaniem więc strony, jest niejako przekonanie Sądu, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych. W tym celu powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W gestii Sądu znajduje się już ocena czy strona w sposób należyty uargumentowała zasadność przyznania niniejszej pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005). Zadaniem Sądu jest zatem dokonanie wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności uzasadniających przyznanie niniejszego prawa, z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy. Prawidłowe rozpatrzenie słuszności przyznania prawa pomocy wymaga uwzględnienia z jednej strony obciążeń finansowych wnioskodawcy, a z drugiej strony - jego możliwości finansowych. Przy ustalaniu możliwości finansowych wnioskodawcy należy mieć na uwadze jego realną sytuację materialną, biorąc pod uwagę dochód w przeliczeniu na członków rodziny oraz obciążenia finansowe w zakresie faktycznie ponoszonych wydatków. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że w stanie faktycznym istniejącym w rozpatrywanej sprawie brak jest przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tym samym wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. W tym kontekście wskazać trzeba, że zasadnie zauważył referendarz, że istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez budżet Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. W rezultacie przyznanie prawa do bezpłatnej pomocy prawnej implikowane jest stanem majątkowym podmiotu ubiegającego się o nie oraz potrzebą zagwarantowania mu prawa do sądu, w tym obejmującego postępowanie kasacyjne w sytuacji, gdy wskutek braku stosownych środków strona nie jest w stanie sprostać wymogom skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej. Stąd korzystanie z instytucji prawa pomocy powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania swojego udziału w postępowaniu. Instytucja ta znajduje zatem zastosowanie tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt I OZ 759/11, Lex nr 964732). Zdaniem Sądu skarżący nie znajduje się w takiej sytuacji. Z przedstawionych bowiem we wniosku okoliczności oraz nadesłanych wraz ze sprzeciwem dokumentów wynika, iż utrzymuje się on z prowadzonej działalności gospodarczej, a nadto w 2016 r. otrzymywał dietę radnego w Gminie K. G.. Łączny jego dochód w 2016 r. wyniósł [...]. Tym samym przyjąć trzeba, iż uzyskiwał on miesięczne dochody, a jego sytuacja majątkowa, a także osobista umożliwiała pozyskanie kwot na sfinansowanie kosztów związanych ze sporządzeniem skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika. Twierdzenie to jest również zasadne w kontekście przedstawionych przez skarżącego comiesięcznych wydatków. Jak wynika z wniosku prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i co miesiąc ponosi wydatki na: zarządzanie i fundusz remontowy –[...] zł; energię elektryczną –[...] zł; gaz –[...] zł ; telefon, kablówkę i internet –[...] zł; żywność –[...] ; środki higieny – [...] zł; ubrania –[...] zł; lekarstwa – [...] zł; wodę –[...] zł. Nadto Sąd odnotował, że skarżący o prawda wskazał na posiadane zobowiązania w postaci: kredytu w [...] – [...] zł; kredytu w [...] – [...] zł; linii kredytowej w [...] –[...] zł; linii kredytowej w [...] Banku –[...] zł; karty kredytowej w [...] –[...] zł oraz raty do urzędu skarbowego –[...] zł, to jednakże nie udokumentował już - tak na etapie prowadzonego postępowania przez referendarza, jak i na etapie składania sprzeciwu - faktu posiadanego zadłużenia oraz wysokości co miesięcznych zobowiązań w tym zakresie żadnym dokumentem, chociaż spoczywał na nim obowiązek nie tylko rzetelnego i wyczerpującego przedstawienia stanu faktycznego, ale także poparcia powoływanych okoliczności środkami dowodowymi. Aby zaś Sąd mógł uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca musi dowieść, że jego stan majątkowy nie pozwala uczynić zadość wymogom opłaty kosztów sądowych, co oczywiście nieodzownie wiąże się z obowiązkiem należytego uzasadnienia i uprawdopodobnienia okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto zasadnie zauważył referendarz, że obciążenia finansowe w postaci spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W taj sytuacji, mając z jednej strony na względzie zasadę ponoszenia przez strony kosztów postępowania, związanych ze swym udziałem w sprawie, z drugiej – ciążący na stronie obowiązek wykazania, że w jej przypadku przesłanki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, Sąd uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tych okolicznościach za prawidłowe należało uznać postanowienie referendarza sądowego i na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. utrzymać je w mocy w zakresie objętym sprzeciwem.