III SA/Wr 191/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Anetta Chołuj Sędzia WSA Anna Kuczyńska-Szczytkowska Protokolant starszy specjalista Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2025 r. nr 553/2025 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę w całości.

P. W. (dalej: skarżący, strona skarżąca) wnioskiem z dnia 14 sierpnia 2023 r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, ZUS) o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek powstałych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Skarżący wskazał, że od października 2022 r. jest chory i przebywa na zwolnieniu lekarskim. Stan zdrowia uniemożliwia mu podjęcie pracy, jego działalność nie przynosi dochodów i generuje straty. Pozostaje na utrzymaniu matki, która pobiera niewielką emeryturę. W celu zapewnienia sobie i synowi podstaw egzystencji oraz możliwości kontynuacji leczenia skarżącego, matka zaciągnęła kredyty. Decyzją z dnia 18 grudnia 2023 r. organ po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję z 19 października 2023 r. nr 2161/2023 odmawiając umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za okres od maja do czerwca 2023 r. w łącznej kwocie 3543,20 zł (składki na ubezpieczenia społeczne: 2.633,08 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne: 706,24 zł, składki na Fundusz Pracy: 203,88 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z 11 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 64/24 uchylił powyżej wymienione rozstrzygnięcia, z uwagi na pobieżną ocenę sytuacji materialnej skarżącego zarówno poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji w zakresie przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), jak i poprzez zaniechanie szczegółowej analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego w postępowaniu, takich jak kopii umowy pożyczki oraz informację o zaciągniętych przez matkę skarżącego pożyczkach w celu pokrycia kosztów leczenia skarżącego oraz utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. W wyniku ponownie prowadzonego postępowania ZUS, 20 listopada 2024 r. wezwał skarżącego do złożenia aktualnego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej księgowości. Jednocześnie organ wystosował do skarżącego prośbę o dołączenie wszelkiej dokumentacji mogącej mieć w ocenie skarżącego wpływ na rzetelne wykazanie sytuacji skarżącego oraz wskazanie rodzaju pomocy publicznej oraz przedłożenie niezbędnej dokumentacji w tym zakresie. Następnie pismem z 15 stycznia 2025 r. organ zwrócił się do strony o informację, czy jej wolą jest wykorzystanie dokumentacji złożonej do uprzednio składanych wniosków o umorzenie. Zakład poinformował skarżącego, że w poprzednim zawiadomieniu (20 listopada 2024 r.) powinno zostać zawarte pouczenie, że niedostarczenie wymaganych dokumentów będzie miało wpływ na rozpatrzenie sprawy, a nie że ZUS "nie będzie mógł rozpatrzeć wniosku" strony, jak zostało wskazane w tym piśmie. W odpowiedzi skarżący wskazał, że w każdym ze składanych wniosków przedstawił te same dowody, a jego sytuacja zawodowa, chorobowa oraz materialna nie uległy zmianie. Strona nie przedłożyła aktualnego oświadczenia majątkowego do pisma. Decyzją z 21 marca 2025 r. nr 553/2025 organ, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, dalej: u.s.u.s.) oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 3.543,20 zł (składki na ubezpieczenia społeczne: 2.633,08 zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne: 706,24 zł, składki na Fundusz Pracy: 203,88 zł) za okres od maja do czerwca 2023 r. W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności organ wyjaśnił, że z uwagi na nieprzedstawienie przez skarżącego aktualnego oświadczenia o stanie majątkowym, wykorzystano poprzednio złożone w sprawie oświadczenia majątkowe z 17 lipca 2023 r., 8 grudnia 2023 r., 11 kwietnia 2024 r. i 1 sierpnia 2024 r. Zakład wskazał, że z powyższych oświadczeń wynika, że strona nie pracuje, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych ani nie osiąga dochodów z innych źródeł, a z rejestrów wynika, że nie posiada aktualnego tytułu do ubezpieczeń. Skarżący nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej, ani innych form pomocy. Gospodarstwo domowe prowadzi z matką, a dochód tego gospodarstwa według oświadczenia z 1 sierpnia 2024 r. wynosi 2.400 zł netto. Zakład natomiast ustalił, że matka skarżącego pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 2.704,98 zł brutto (świadczenie emerytalne -2.528,17 zł brutto oraz zwiększenie rolne w kwocie 176,77 zł brutto), co daje kwotę 2.436,50 zł netto. Ponadto ZUS wskazał, że decyzją z 25 stycznia 2024 r. [...] instytucja ubezpieczeniowa przyznała matce skarżącego [...] świadczenie emerytalne od 1 czerwca 2021 r., które od 1 stycznia 2024 r. wynosi 52,91 euro brutto. Dalej organ powołał, że w oświadczeniu z 1 sierpnia 2024 r. stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem, skarżący określił na łączną kwotę 1.905,17 zł, na które składa się kwota 366 zł z tytułu miesięcznych opłat, 539,17 zł opłat eksploatacyjnych oraz 1.000 zł kosztów leczenia. Nie posiada nieruchomości, środków transportu, praw majątkowych i wierzytelności. Skarżący wykazał, że posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 35.875,29 zł, a miesięczna rata z tego tytułu wynosi 708,20 zł. Jest na utrzymaniu matki, która by zapewnić mu podstawy egzystencjalne zaciągnęła kredyt, co pozwala na kontynuację leczenia, na dowód czego w aktach znajduje się umowa pożyczki z P. z 20 lipca 2023 r. oraz potwierdzenia przelewu z rachunku bankowego matki skarżącego. Dalej organ wskazuje, że z akt sprawy wynika, że skarżący od października 2022 r. boryka się z problemami zdrowotnymi i z tego tytułu objęty był opieką [...],[...] i [...]. Przez pierwsze 180 dni otrzymywał z tego tytułu zasiłek z ZUS, który wynosił minimalne kwoty zasiłku. Po tym okresie, strona zwróciła się do organu po zasiłek rehabilitacyjny, gdyż jej stan zdrowia się pogorszył, a w trakcie choroby za całość zaoszczędzonych pieniędzy wydał na koszty związane z poprawą stanu zdrowia. Strona w swoich oświadczeniach nadmieniła również, że ma chorą matkę. Natomiast z załączonej dokumentacji wynika, że 4 grudnia 2023 r. strona uzyskała orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które przyznano do 31 grudnia 2024 r. Dalej Zakład stwierdził, że nie nastąpiło przedawnienie wymagalności należności, o których mowa w decyzji oraz w kontekście ustalonego stanu faktycznego wyjaśnił, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ przyjął, że skoro w stosunku do zobowiązanego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, to nie zaistniały podstawy określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. Z przyczyn zaś oczywistych, nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Jak podniósł następnie organ, wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania. Dalej organ uznał, że skarżący zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej, ale nie dokonał jej całkowitego wykreślenia. Ponadto w postępowaniu egzekucyjnym nie stwierdzono braku majątku, z którego można prowadzić. W tych okolicznościach organ wykluczył zaistnienie przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Dalej ZUS wyjaśnił, że dopóki postępowanie egzekucyjne nie zostało przeprowadzone, nie można jednoznacznie stwierdzić bezskuteczności egzekucji, oraz że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W konsekwencji powyższych ustaleń organ skonkludował, że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tym samym brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na podstawie przepisów tego ustępu. Ze względu na charakter części zaległości skarżącego, tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonego będącego równocześnie płatnikiem składek na te ubezpieczenia, organ rozważył także przesłanki warunkujące możliwość ich umorzenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. W zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organ stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia i jeżeli skarżący nie miał środków, żeby opłacić składki w terminie, to jest zobowiązany do ich zapłaty wraz z odsetkami za zwłokę. Podobnie ani klęska żywiołowa, ani nadzwyczajne zdarzenie nie spowodowały konieczności likwidacji działalności gospodarczej przez skarżącego. Dalej ZUS podkreślił, że za zdarzenie nadzwyczajne przyjmuje zdarzenie trudne do przewidzenia, leżące poza prowadzoną działalnością gospodarczą i niezwiązane z ogólnym ryzykiem jej prowadzenia. Zakład stwierdził następnie, że do grudnia 2024 r. skarżący legitymował się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, które nie wykluczało możliwości podjęcia zatrudnienia, a z samego orzeczenia wynika, że skarżący mógł podjąć lekką pracę. Na wezwanie nie przedłożono dodatkowej dokumentacji, w tym kolejnego orzeczenia. Organ podsumował, że skarżący zawiesił działalność gospodarczą, co może świadczyć o tym, że upatruje szansę na jej wznowienie. Odnosząc się do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, organ wskazał, że jej wystąpienie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Organ podkreślił, że skarżący powołuje się na problemy zdrowotne i załączona dokumentacja medyczna potwierdza, że pozostaje w leczeniu, jednak nie stanowi to przesłanki umorzenia zadłużenia. Skarżący bowiem nie przedstawił dokumentów świadczących o tym, że z powodu choroby został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego zapłacenie należności. Organ podkreślił, że orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, które strona posiadała do 31 grudnia 2024 r. w uzasadnieniu zawierało stwierdzenie lekarza orzecznika, że strona miała wskazania do pracy lekkiej, natomiast wymagała zaopatrzenia w przedmioty [...], środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie. Natomiast nie wymagała opieki drugiej osoby, ze względu na niemożliwość samodzielnej egzystencji. Dalej organ odnosząc się do stanu zdrowia matki skarżącego, stwierdził, że z przedstawionej dokumentacji wynika, iż wymaga ona leczenia z powodu [...]. Podsumowując rozważania w zakresie omawianej przesłanki, Zakład zakwalifikował schorzenia, na które powołuje się skarżący jako dodatkowe utrudnienia w codziennej egzystencji, które nie stanowią o całkowitej i trwałej niezdolności do pracy orzeczonej na stałe, które świadczyłoby o wykluczeniu skarżącego z rynku pracy. Jednocześnie ZUS podkreślił, że strona nie przedstawiła dokumentów świadczących o tym, że członek rodziny (matka) ze względu na stan zdrowia wymaga sprawowania stałej opieki. Następnie ZUS wyjaśnił, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną i wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie i w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. W dalszej kolejności organ zauważył, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.436,50 zł netto oraz [...] emeryturę w wysokości 52,91 euro brutto. Zaś stałe wydatki na utrzymanie to kwota 1.905,17 zł. Skarżący posiada także cywilnoprawne zobowiązania wobec innych wierzycieli. Odnosząc się do wyżej opisanej sytuacji skarżącego, ZUS podniósł, że wyznacznikiem trudnej sytuacji materialnej jest kwota minimum socjalnego ustalana dla gospodarstw pracowniczych lub emeryckich. Wskazał, że opracowanie IPiSS nie przewiduje modelu minimum socjalnego dla gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego (tj. osoba w wieku aktywności zawodowej i emeryt), dla porównania wskazując, że minimum dla 2-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.122,31 zł (1.561,16 zł na osobę), a dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego 3.075,41 zł (1537,71 zł na osobę). Uznał więc, że dochód w gospodarstwie skarżącego, pomimo iż znajduje się na poziomie niższym niż minimum socjalne, to w sytuacji skarżącego nie można stwierdzić, że występuje trwała przeszkoda w spłacie należności. Zakład podniósł, że pomimo powołanych problemów strona nie korzysta z pomocy społecznej ani innego rodzaju wsparcia. Natomiast dokumenty przedstawione w sprawie nie dają podstawy do stwierdzenia, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego całkowicie i trwale wyklucza spłatę powstałego zadłużenia, na co wskazuje brak dokumentów stwierdzających trwałe i całkowite wykluczenie z rynku pracy skarżącego, jak również dokumentów, z których wynikałoby, że nie może on podjąć pracy w związku z koniecznością opieki nad chorym członkiem rodziny. Konkludując, organ stwierdził, że brak jest przesłanek do umorzenia zaległości a sytuacja materialna skarżącego nie ma charakteru trwałego i w przyszłości prowadzona działalność gospodarcza, przy odpowiednim zaangażowaniu, może przynieść dochody. Dlatego powołując się na względy społeczne (realizacja zobowiązań publicznoprawnych, zasada równego traktowania ubezpieczonych), organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wyraził niezadowolenie z powyższego rozstrzygnięcia ZUS. Zaznaczył, że organ jako strona w postępowaniu dotyczącym przyznania zasiłku rehabilitacyjnego powinien mieć pełny wgląd do akt sprawy, w tym decyzje biegłych, które zostały pominięte, co stanowi poważne naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. W kontekście oceny sytuacji materialnej rodziny, skarżący podniósł, że ZUS powinien wziąć pod uwagę, że matka skarżącego, która zapewnia mu środki na życie oraz kontynuuje leczenie sana znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej. Natomiast dalsze domaganie się przez Zakład zwrotu pozostałej kwoty z emerytury matki skarżącego – jego zdaniem – może skutkować pozbawieniem jej możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb życiowych oraz dalszego leczenia, co może narazić zarówno ją, jak i skarżącego na poważne trudności życiowe i zdrowotne. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na mocy art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) dalej "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a–c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę wniesioną w przedmiotowej sprawie, w pierwszej kolejności wskazać należy, że sprawa ta była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 64/24 uchylił decyzje obu instancji. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne wydanej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wcześniej wydanego wyroku Dokonując zatem kontroli decyzji wydanej w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, zadaniem Sądu jest weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o sygn. akt III SA/Wr 64/24, poprzednio wydanego w tej sprawie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiająca stronie skarżącej umorzenia odsetek od nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek za miesiące maj-czerwiec 2023 r. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji ZUS, stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie nie zostało wydane z naruszeniem ww. kryteriów, ani nie narusza prawa w inny sposób. Wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie przedstawionych przez organ akt administracyjnych. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por.: wyrok NSA z 12.03.2024 r., III OSK 4835/21, CBOSA). W postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek sądy administracyjne posiadają kompetycję do oceny upływu ich terminu przedawnienia, a rozważania organu, dot. stwierdzenie wymagalności kwestionowanych należności nie budzą wątpliwości Sądu. Przechodząc do rozpoznania sprawy, należy wskazać, że jedną z podstaw prawnych zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z treścią art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl ust. 3 art. 28 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał także przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności. Wskazać należy, że powyższe wyliczenie przesłanek zawartych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. jest wyliczeniem przykładowym i podstawą umorzenia zadłużenia w oparciu o ten przepis mogą być również inne okoliczności, które będą stanowiły podstawę do uznania, że dłużnik ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Z treści powyższych przepisów wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie składek został wyraźnie określony i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, ewentualnie czy zawiera elementy dowolności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa. Zwłaszcza negatywne rozstrzygnięcie, dotyczące umorzenia należności z tytułu składek, powinno być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały wszechstronnie rozważone i zbadane (art. 7, art. 11 k.p.a.). Ocena, czy przesłanki umorzenia występują w konkretnej sprawie (art. 80 k.p.a.) może być dokonana po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 k.p.a.). Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Powyżej wymienione przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a. nie mogą być jednak rozumiane jako regulacje zwalniające stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie (wyrok NSA z 8 sierpnia 2018 r. sygn. I GSK 1830/18). To bowiem strona występująca o umorzenie swoich zaległości składkowych jest w posiadaniu najpełniejszych i najdokładniejszych informacji o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i zdrowotnej, tak więc wywodząc w oparciu o te okoliczności fakt spełnienia przez siebie przesłanek zwolnienia winna je przedstawić organowi. Sam Zakład, z przyczyn obiektywnych, a więc bez udziału strony, bez jakiejkolwiek pomocy z jej strony, nie jest w stanie pozyskać wszystkich tych danych we własnym zakresie. Zatem innymi słowy każda osoba występująca o przyznanie jej ulgi, chociażby w zakresie umorzenia zaległości publicznoprawnych, musi nie tylko współpracować z właściwym w sprawie organem, celem wyjaśnienia istotnych z tego punktu widzenia okoliczności, a zwłaszcza tych, odnośnie których tylko ona posiada stosowną wiedzę, ale również wykazać się w tym zakresie inicjatywą, jeżeli chodzi o udowodnienie twierdzeń, z których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne.. W postępowaniu o udzieleniu ulgi w spłacie zobowiązania z tytułu składek modyfikacji podlega zatem reguła dowodzenia. Jakkolwiek bowiem to na organie ciąży obowiązek dokonania wszystkich niezbędnych ustaleń stanu faktycznego i dokonania ich oceny (inaczej naraziłby się na zarzut dowolności), to jednak oferentem znakomitej części dowodów jest strona, w interesie której leży pozytywne rozstrzygnięcie o wniosku. To ona bowiem posiada wiedzę na temat swojej sytuacji materialnej, zdrowotnej i rodzinnej, majątku, dochodach, źródłach utrzymania, wydatkach, jest też w dyspozycji dowodów (zasadniczo dokumentów) na tę okoliczność. Winna ona zatem współpracować z organem, szczególnie gdy ten adresuje do niej określone wezwania. Zaniechania strony, ale też niepełność przedstawionych danych lub też ich wadliwość (niezgodność z rzeczywistym stanem rzeczy) obciąża w takim wypadku każdorazowo osobę wnioskującą o ulgę. Zatem w tym postępowaniu ograniczeniu podlega także zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony (art. 7a k.p.a.). W realiach sprawy wobec złożenia wniosku przez skarżącego w celu ustalenia istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych niezbędnym było zbadanie sytuacji finansowej, określenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami oraz sytuacji rodzinnej i zdrowotnej osoby zobowiązanej. Ustalając istnienie przesłanek organ bierze przy tym pod uwagę aktualną sytuację życiową i majątkową osoby wnoszącej o umorzenie zaległości. W ocenie Sądu, ZUS dokonał prawidłowej analizy okoliczności sprawy pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. W sprawie nie budzi wątpliwości, że nie zaistniała żadna z podstaw całkowitej nieściągalności należności skarżącego z tytułu składek. Sąd przedstawioną przez organ argumentację w pełni podziela i akceptuje. Za uzasadnione i pozostające w granicach uznania administracyjnego uznaje stanowisko Zakładu, że sytuacja życiowa skarżącego nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaległości nie mają szansy na zaspokojenie w przyszłości. Prawidłowo również organ ocenił sytuację skarżącego powołując się na przesłanki opisane w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Podkreślić należy, że w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza to, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18, CBOSA). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należnoś Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, wynika, że w momencie wydania zaskarżonej decyzji skarżący był w wieku [...] lat. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej wynika, że skarżący nie pracuje zarobkowo, nie posiada dochodów z innych źródeł, w tym z prac dorywczych oraz nie pobiera świadczeń emerytalnych bądź rentowych. Prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z przewlekle chorą matką, której dochody z tytułu otrzymywanego świadczenia emerytalnego w kwocie 2.436,50 zł netto oraz 52,91 euro brutto od [...] instytucji ubezpieczeniowej, stanowią jedyny dochód tego gospodarstwa. Wykazane wydatki wynoszą zaś 1.905,17 zł, w tym 1.000 zł z tytułu kosztów leczenia, 366 zł z tytułu opłat oraz 539,17 zł za opłaty eksploatacyjne. Zakład ustalił także, że pomimo twierdzeń skarżącego posiadane do 31 grudnia 2024 r. orzeczenie o niezdolności do pracy w stopniu lekkim wskazywało na możliwość wykonywania przez skarżącego pracy lekkiej, przy konieczności zaopatrzenia w przedmioty [...] i pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz, że skarżący zdecydował się na zawieszenie, a nie dokonał jej całkowitego wykreślenia. Skarżący nie wykazał także, aby korzystał z jakiejkolwiek formy pomocy społecznej. W sytuacji skarżącego nie znalazła zastosowania norma prawna wyrażona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, gdyż z akt sprawy nie wynika, aby skarżący wykazał, że nadzwyczajne zdarzenie – jakim jest popadnięcie w problemy zdrowotne – prowadziło do pozbawienia możliwości prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Zadłużenie natomiast powstało w związku z prowadzoną przez skarżącego działalnością gospodarczą i brakiem uiszczenia przez niego w ustawowym terminie składek, do których był zobowiązany. Innymi słowy zadłużenie skarżącego powstało na skutek niewywiązywania się przez niego z ustawowego obowiązku. Podkreślenia Sądu wymaga, że skarżący podejmując działalność winien liczyć się z okolicznością, że prowadzenie działalności gospodarczej cechuje ryzyko, które bierze na siebie jako przedsiębiorca. Słusznie organ zauważył również, że skarżący, po popadnięci w problemy zdrowotne nie zlikwidował, a zawiesił prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą. Podobnie należało odnieść się do przesłanki wyrażonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, tj. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W odniesieniu do tej przesłanki ZUS trafnie zauważył, że w toku postępowania skarżący nie przedłożył żadnego dokumentu potwierdzającego wykluczenie z rynku pracy. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających konieczność sprawowania przez niego opieki nad innymi członkami rodziny. Znajdujące się w aktach – już nieaktualne na dzień wydania decyzji – orzeczenie z 4 grudnia 2023 r. o lekkim stopniu niepełnosprawności skarżącego z terminem do 31 grudnia 2024 r. zawiera wskazania do pracy lekkiej przy konieczności zaopatrzenia w przedmioty [...], środki pomocnicze oraz techniczne, ułatwiające funkcjonowanie w miejscu pracy. Za prawidłowe należy zatem uznać twierdzenie organu, że posiadany materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że z uwagi na stan zdrowia swój, bądź emerytowanej matki, na której utrzymaniu pozostaje, daje podstawę do stwierdzenia, iż został pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na opłacenie należności. W związku z powyższym należy uznać, za organem, że nie zachodzą okoliczności wykazane w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Odnosząc się natomiast do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, wskazać należy, że w świetle tego przepisu, istotne jest dokonanie oceny, czy spłacenie należności pociągnęłoby dla skarżącego zbyt ciężkie skutki, gdyż pozbawiłoby go oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jak wskazał NSA w wyroku z 21 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 1196/12, do takiej oceny niezbędna jest szczegółowa analiza sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego rodziny (dochodów i wydatków), stanu zdrowia i wieku w kontekście możliwości podjęcia zatrudnienia i uzyskiwania z tego tytułu dochodów, a następnie wyciągnięcie wniosków, czy spłacenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie pozbawiłoby zobowiązanego oraz jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również w uzasadnieniu wyroku z 25 sierpnia 2010 r., sygn. akt II GSK 724/09 NSA podkreślił, że zadaniem regulacji zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 rozporządzenia jest (...) zabezpieczenie niezbędnego minimum socjalnego, które pozwoli osobie zobowiązanej funkcjonować w codziennym życiu, mając gwarancję, że podstawowe potrzeby jej oraz jej rodziny będą zaspokojone. Niemniej jednak – aby dokonać takiej analizy – stan faktyczny sprawy musi zostać przedstawiony przez osobę wnioskującą o umorzenie składek w sposób jasny, wyczerpujący i spójny. Podkreślić trzeba, że postępowanie przed ZUS jest postępowaniem wnioskowym i to na osobie wnioskującej o umorzenie składek – co do zasady – spoczywa obowiązek rzetelnego i czytelnego przedstawienia swojej sytuacji życiowej i materialnej, popartej materiałem źródłowym. Dopiero tak przedstawiony stan faktyczny, odzwierciedlający rzeczywistą sytuację majątkową i życiową wnioskującego o umorzenie składek, pozwoli organowi na dokonanie jego prawidłowej oceny, w kontekście przesłanek wynikających z ustawy i rozporządzenia. W sprawie, podane przez skarżącego wydatki na opłaty, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia w łącznej wysokości 1.905,17 zł. Kwota wydatków nie zawiera kosztów wyżywienia, zakupu odzieży, środków czystości i higieny itp. Tylko natomiast wykazanie przez skarżącego rzeczywistej, czytelnej i spójnej sytuacji finansowej, w której skarżący pozostaje - czyli przy ujawnieniu przez niego przede wszystkim strony dochodowej - pozwoliłoby organowi, przy rozważaniu zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia – na dokonanie analizy tych okoliczności. Zauważyć przy tym należy, że skarżący jest osobą znajdującą się w wieku aktywności zawodowej, nie przedstawił przy tym dokumentów, z których wynikałoby, że jego stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie pracy, bowiem jak już wcześniej wskazano znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z 4 grudnia 2023 r., które utraciło ważność z dniem 31 grudnia 2024 r. zawierało wskazania do pracy lekkiej, a do akt nie przedstawiono żadnych dokumentów stwierdzających całkowite i trwałe wykluczenie z rynku pracy. Natomiast działalność gospodarcza skarżącego nie została zlikwidowana, a jedynie zawieszona. W związku z tym przy odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań jest w stanie osiągać dochody. Należy dodać, że ZUS wziął pod uwagę fakt, że strona podała, że nie korzysta z żadnych form pomocy skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku, nie tylko stałych, ale również okresowych i celowych (np. na zakup opału czy posiłków lub żywności). W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, zasadnie organ stwierdził, że przedstawiona przez skarżącego w toku postępowania argumentacja nie wypełnia przesłanek z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia strona skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności. Dokonując analizy zarówno akt sprawy, jak i samej zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie dopuścił się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. W szczególności podniesionych w zarzutach skargi art. 107 § 3 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 7a k.p.a., albowiem w toku postępowania wyjaśnił wszystkie okoliczności istotne dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonały całościowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Reasumując, Sąd orzekający w sprawie stwierdza, że Zakład rozpatrzył całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego i ocenił go w kontekście przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wydając rozstrzygnięcie organ działał na podstawie przepisów prawa, prowadził postępowanie w sposób budzący zaufanie do organów państwa i podjął wszelkie niezbędne działania w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ orzekający wziął pod uwagę wszystkie zgromadzone w toku postępowania dowody oraz odniósł je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia formułując wnioski mieszczące się w granicach uznania administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.