III SA/Wa 942/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Trochim-Tuchorska, Sędziowie asesor WSA Piotr Dębkowski (sprawozdawca), sędzia WSA Włodzimierz Gurba, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2021 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za czerwiec i lipiec 2014 r. oraz umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w zakresie odpowiedzialności za sierpień, wrzesień, października, listopad i grudzień 2014 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz M. M. kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z [...] grudnia 2017 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustalił, że odpowiedzialność za zaległości PKS w K. S.A. z tytułu wpłat na PFRON za czerwiec i lipiec 2014 r. w łącznej kwocie głównej 8.679 zł i w odsetkach 2.358 zł naliczonych nadzień wydania niniejszej decyzji ponosi M. M., jako członek zarządu solidarnie ze spółką. Decyzją z [...] stycznia 2020 r. Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej (dalej MRPiPS), na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej Op) oraz na podstawie art. 49 ust. 1 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1172 ze zm., dalej Urzszon), utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na podstawie zebranych materiałów, tj. uchwały nr [...] Rady Nadzorczej PKS K. S.A. z [...] czerwca 2014 r. M. M. został powołany na stanowisko Prezesa Zarządu PKS K. S.A. Natomiast na podstawie uchwały nr [...] Rady Nadzorczej PKS K. S.A. z 29 sierpnia 2014 r. M. M. został odwołany z ww. stanowiska, w związku z powyższym odpowiada za zaległości za miesiące, których dotyczy zaskarżona decyzja. MRPiPS wskazał następnie, że postanowieniem z [...] czerwca 2017 r. [...] Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w K. umorzył postępowanie egzekucyjne wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Pismem z 18 lipca 2016 r. komornik dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących Prezesowi Zarządu PFRON od PKS w K. S.A. do Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w R. oraz pismem z 18 lipca 2016 r. od PKS "P." w W. S.A. Ponadto, decyzją z [...] lutego 2015 r. Prezes Zarządu PFRON rozłożył spółce na raty zapłatę zaległości z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON w kwocie 25.200 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.151 zł za okres 12/2012, 04/2014, 06/2014 - 10/2014 na 10 miesięcznych rat. Z kolei ostatni środek egzekucyjny przerywający bieg terminu został zastosowany 22 lipca 2016 r. Organ odwoławczy dodał, że strona nie wykazała, iż we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. W niniejszej sprawie wniosek o ogłoszenie upadłości w ogóle nie został złożony. Pierwsza zaległość z tytułu wpłat na PFRON dotyczyła czerwca 2014 r. w związku z powyższym terminem wpłaty na PFRON był dzień 20 lipca 2014 r. Wobec niedokonania tej wpłaty wniosek o upadłość w niniejszym stanie faktycznym winien zostać złożony do 4 sierpnia 2014 r. Organ podkreślił, że "właściwym czasem" dla zgłoszenia wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości jest termin 2 tygodni od dnia, gdy nie wykonuje on swoich wymagalnych zobowiązań lub gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, czyli termin, który pozwoli na równomierne, choćby tylko częściowe, zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny nieistotne jest bowiem, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Oznacza to, że nawet dysponujący majątkiem dłużnik będzie uznany za upadłego, jeżeli zaprzestał wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań. Podsumowując organ stwierdził, że w niniejszym stanie faktycznym strona w ogóle nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości, choć jak wskazano powyżej, w ocenie organu odwoławczego były do tego podstawy, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku. Nie wskazała też mienia Spółki, z którego skuteczna egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części. MRPiPS stwierdził, że w terminie objęcia przez stronę funkcji w zarządzie, jak sama strona przyznała, "istniały zaległości płatnicze z okresu marca i kwietnia". Wobec tego stanu rzeczy osoba powołana do pełnienia funkcji w zarządzie miała 2 tygodnie na zapoznanie się z sytuacją finansowa spółki i podjęcie działań mających z jednej strony ochronę interesów wierzycieli, z drugiej zaś - zdjęcie akcesoryjnej i solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Ponadto, jak wynika z treści pisma ZUS z 3 stycznia 2020 r., w zakresie płatności na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych już w latach 2013 i 2014 istniało zadłużenie Spółki z tytułu składek, z wyjątkiem lutego 2013 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. M. zarzucił organom obu instancji naruszenie przepisów Op, ustawy z 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., dalej Pun), Konstytucji RP, a mianowicie: 1) art. 121 § 1 i § 2 Op, poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do organów państwa przejawiający się m in. w niewyjaśnieniu dostatecznie stanu faktycznego sprawy, naruszenie normy zobowiązującej organ podatkowy do udzielania niezbędnych informacji i pouczeń o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania poprzez całkowity brak informacji i wyjaśnień ze strony organu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a także organu pierwszej instancji, co miało wpływ na zachowanie skarżącego; 2) art. 122 w zw. z art. 187 § 1 Op, poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego i nierozpatrzenie go w sposób wyczerpujący, a przez to niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy przejawiające się w nieustaleniu istniejących i wymagalnych zaległości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w K. S. A. w dacie przyjętej przez organ pierwszej instancji jako data powstania stanu niewypłacalności spółki, co w konsekwencji skutkowało błędnym ustaleniem daty powstania niewypłacalności spółki, nieustalenie powodu niezłożenia deklaracji DEK-I-0 w terminie płatności przez spółkę której członkiem zarządu był wtedy skarżący, a także niewyjaśnienie okoliczności faktycznych odwołania skarżącego z funkcji Prezesa Zarządu PKS K. S. A. w dniu 29 sierpnia 2014 r.; 3) art. 121 i art 122 w związku z art. 155 Op, poprzez skierowanie wezwania z dnia 12 września 2017 r. do strony postępowania, w którym to wezwaniu organ pierwszej instancji wezwał do przedstawienia uchwał w sprawie powołania oraz odwołania z funkcji prezesa zarządu Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w K. S.A., a także do cyt: "przedstawienia innych dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy", nie wskazując o jakie dowody organowi chodzi, gdy tymczasem z zasady prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie wynika, że organ powinien wezwać do przedstawienia dowodów zmierzających do wykazania braku przesłanek do przeniesienia odpowiedzialności a takiego pouczenia nie ma w wezwaniu, podczas gdy organ wezwał do przedstawienia dowodów które przyczynią się do wyjaśnienia sprawy co w świetle przepisów Op jest zadaniem organu prowadzącego postępowanie, w konsekwencji skarżący stosując się do wezwania nie przedstawił na tym etapie postępowania okoliczności egzoneracyjnych określonych w art 116 § 1 pkt a i b i § 2 Op; 4) art. 121 Op, poprzez brak udzielenia niezbędnych informacji i wyjaśnień zawartych w postanowieniu z [...] września 2017 r. dotyczących wyjaśnienia przesłanek egzoneracyjnych przytoczonych w zacytowanym art. 116 Op i stwierdzenie cyt.: "Strona może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli spełnia powyższe przesłanki", co skutkowało zdaniem skarżącego wadą postępowania prowadzącą do błędnego rozstrzygnięcia organów obu instancji; 5) art. 122 w zw. z art. 180 § 1 i art. 199 Op, poprzez nieprzeprowadzenie z urzędu dowodów z zeznań świadków drugiego członka zarządu Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w K. S A. a przede wszystkim zaniechanie próby przesłuchania strony postępowania tj. skarżącego na okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w tym wystąpienia przesłanek egzoneracyjnych skutkujących uwolnieniem od odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki, w sytuacji gdy organ ani pierwszej ani drugiej instancji nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy; 6) art. 191 Op, poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów t.j. deklaracji DEK-I-0 za miesiące czerwiec i lipiec 2014 r. i w konsekwencji ustalenie na ich podstawie, że nastąpiły przesłanki do powstania stanu niewypłacalności, podczas gdy takie przesłanki nie nastąpiły w dacie wskazanej przez organ t.j. w dniu 21 lipca 2014 r.; 7) art. 210 § 1 pkt 6 Op, poprzez niespełniające wymogów prawidłowego uzasadnienia decyzji tj. uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji organu pierwszej instancji poprzez niewskazanie faktów na podstawie których ustalono stan faktyczny, m in. na jakiej podstawie organ twierdzi, że doszło do nieprzedawnienia zaległości podatkowej wskutek zastosowania środka egzekucyjnego (jakiego?, kiedy doręczonego spółce?), na jakiej podstawie organ twierdzi, że doszło do bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, przez co uniemożliwiono stronie weryfikację prawdziwości ustaleń organu pierwszej instancji, niewyjaśnienie w decyzji z [...] grudnia 2017 r. podstawy prawnej, m in. na czym polega wykazanie przesłanek negatywnych odpowiedzialności członka zarządu, jest tylko same przytoczenie przepisów prawa, co skutkowało na etapie odwołania niepodniesieniem okoliczności egzoneracyjnych przez skarżącego; podobnie choć w jeszcze większym zakresie decyzja organu drugiej instancji nie zawiera prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego, co może skutkować niemożliwością do poprawnego sporządzenia skargi do sądu administracyjnego m.in. ogólnikowe stwierdzenie, że z treści pisma ZUS z 3 stycznia 2020 r. wynikają zaległości już w latach 2013 i 2014 (jaki to ma wpływ na treść orzeczenia?); 8) art. 233 § 1 pkt 1 Op, poprzez zastosowanie go w sprawie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sytuacji, gdy decyzja organu pierwszej instancji jest oczywiście sprzeczna z prawem; 9) art. 233 § 1 pkt 2 lit a Op ewentualnie art. 233 § 2 Op poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji było sprzeczne z prawem, ewentualnie organ drugiej instancji powinien uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ; 10) art. 235 w zw. z art 187 § 1 Op, poprzez ich niezastosowanie i tym samym nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w koniecznym zakresie; 11) art. 7 Konstytucji RP mówiącego o tym, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa podczas gdy organy ani pierwszej, ani drugiej instancji nie zastosowały odpowiednich norm postępowania wskazanych powyżej; 12) art. 116 § 1 Op, poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w ustalonym prawidłowo stanie faktycznym przepis ten nie powinien mieć zastosowania; 13) art. 116 § 1 pkt 1 lit. a Op, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy nie wynika jakoby członek zarządu skarżący był zobowiązany do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowanie zapobiegającego ogłoszeniu upadłości i zaniechał spełnienia tego obowiązku we właściwym czasie; 14) art. 116 § 1 pkt 1 lit. b Op, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że niezgłoszenie ewentualnego wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) we właściwym czasie nastąpiło bez winy skarżącego z tej chociażby przyczyny, że nie upłynął ku temu ustawowy termin; 15) art. 10, art 11 ust 1 w zw. z art. 21 ust. 1 Pun, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w realiach przedmiotowej sprawy polegające na przyjęciu, że podstawa do ogłoszenia upadłości Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w K. S. A. nastąpiła 21 lipca 2014 r. i tym samym przyjęciu, że termin dwóch tygodni na zgłoszenie w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości upływał 4 sierpnia 2014 r., podczas gdy podstawa do ogłoszenia upadłości nastąpiła w innej dacie niż 21 lipca 2014 r., a tym samym dwutygodniowy termin na złożenie do sądu wniosku o ogłoszenie upadłości nie upływał w dniu 4 sierpnia 2014 r., co w powiązaniu z zaprzestaniem pełnienia funkcji prezesa zarządu PKS K. S. A. przez skarżącego w dniu 29 sierpnia 2014 r. powoduje, że skarżącemu nie można w przedstawionym stanie faktycznym przypisać odpowiedzialności za zaległości spółki tak jak to uczynił organ pierwszej instancji a za nim Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej; 16) art. 107 § 1 i § 2 pkt 2 i 4, art. 108 § 1, art. 116 § 1 i 2, art. 207, art. 208 § 1 Op w zw. z art. 49 ust 1 Urzszon, poprzez ich zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy ich zastosowanie nie powinno mieć miejsca ze względu na wyszczególnione powyżej naruszenia przepisów prawa. Na tej podstawie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. MRPiPS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Kontrolę legalności zaskarżonej decyzji należy rozpocząć od kwestii ogólnej przesłanki dopuszczalności orzekania o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki kapitałowej, czyli wymagalności zobowiązania, za które wspomniany członek zarządu miałby odpowiadać. Sąd stwierdza, że zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za czerwiec i lipiec 2014 r. przedawniały się nominalnie z końcem 2019 r. (art. 70 § 1 Op). Jest to o tyle istotne, że decyzja MRPiPS została wydana [...] stycznia 2020 r., zaś doręczona skarżącemu 24 lutego 2020 r. Jeśli zobowiązania Spółki za czerwiec i lipiec 2014 r. uległy przedawnieniu z końcem 2019 r., gdyż nie wystąpiło jakiekolwiek zdarzenie przerywające lub zawieszające bieg terminu przedawnienia, to decyzja MRPiPS została wydana w warunkach bezprzedmiotowości postępowania. Postępowanie w sprawie solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki należało wówczas umorzyć. Bezcelowym było bowiem wydawanie decyzji ostatecznej, która z uwagi na wygaśnięcie zobowiązań Spółki nie mogłaby podlegać wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, czyli prowadzić do wyegzekwowania zaległości od członka zarządu na zasadzie odpowiedzialności solidarnej, przewidzianej w art. 107 § 1 Op. Strona w skardze słusznie zauważa, że MRPiPS w uzasadnieniu decyzji nie wskazał faktów, na podstawie których stwierdził, iż doszło do skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia na skutek zastosowania środka egzekucyjnego. Organ odwoławczy w zasadzie powielił ogólnikowe twierdzenie organu pierwszej instancji, że ostatni środek egzekucyjny przerywający bieg terminu przedawnienia został zastosowany 22 lipca 2016 r. Można jedynie domyślać się, że organ nawiązuje do zajęcia wierzytelności wobec Urzędu Marszałkowskiego Województwa [...] w R., który zawiadomienie zajęcia odebrał w tym właśnie dniu. Organ pomija jednak, że zgodnie z art. 70 § 4 Op bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Na okoliczność zawiadomienia o zastosowaniu wspomnianego środka egzekucyjnego nie przedstawiono jednak żadnego dowodu. Nie wyjaśniono również, czy w ogóle doszło do zajęcia wierzytelności, a konkretnie, czy takowa wierzytelność istniała. Z akt sprawy wynika jedynie, że egzekucja z ruchomości, wierzytelności i kont bankowych okazała się bezskuteczna. W ocenie Sądu, teza o przerwaniu biegu terminu przedawnienia oparła się zatem na arbitralnym twierdzeniu organu, które nie znajduje wyraźnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Z tych względów Sąd stwierdza, że organ odwoławczy nie wykazał, iż w dacie wydawania przezeń decyzji zobowiązania Spółki z tytułu wpłat na PFRON za czerwiec i lipiec 2014 r. były nadal wymagalne. Należy podkreślić, że niniejsze postępowanie dotyczy odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki kapitałowej. Istotna część ustaleń dotyczy okoliczności, które mogły nastąpić poza wiedzą strony, odwołanej z zarządu Spółki 29 sierpnia 2014 r. Postępowanie egzekucyjne toczyło się w latach 2016-2017, zatem trudno wymagać od skarżącego, aby dokładnie wiedział jakie środki egzekucyjne były wówczas stosowane, kiedy to nastąpiło, jaki był efekt podejmowanych czynności egzekucyjnych, czy i kiedy Spółka była o nich informowana. Skarżący, podobnie zresztą jak Sąd, bazuje w tym zakresie na ustaleniach organów orzekających w tej sprawie, obowiązanych do zgromadzenia rzetelnych dowodów, z których te organy wywodzą określone skutki prawne. Tymczasem okoliczność przerwania biegu terminu przedawnienia opiera się wyłącznie na informacji organu pierwszej instancji zawartej w piśmie z 3 października 2019 r., że zobowiązania Spółki nie uległy przedawnieniu, zaś ostatni środek egzekucyjny przerywający bieg terminu przedawnienia został zastosowany 22 lipca 2016 r. W ocenie składu orzekającego, sposób procedowania MRPiPS nie może prowadzić do sytuacji, w której Sąd musiałby dać wiarę zapewnieniom organu i domniemywać, że skoro było prowadzone postępowanie egzekucyjne, poszukiwano majątku Spółki oraz podejmowano próby wyegzekwowania należności poprzez zajęcia ruchomości, kont bankowych i wierzytelności, to zapewne dłużnik był o tym prawidłowo informowany. Sąd nie może domyślać się, czy doszło do zajęcia ruchomości, czy też nie doszło bowiem Spółka nimi nie dysponowała, ewentualnie czy zajęcia rachunków bankowych były skuteczne, lecz nie przyniosły zaspokojenia z powodu braku środków, czy też czynności egzekucyjne skierowano do podmiotów, które w ogóle nie prowadziły rachunków Spółki. Wreszcie w przypadku egzekucji z wierzytelności Sąd nie wie, czy doszło rzeczywiście do ich zajęcia, czy też działanie organu egzekucyjnego było nieskuteczne, gdyż takowe wierzytelności w ogóle nie istniały. Sąd nie może również zakładać, że informacja na temat dokonanych czynności egzekucyjnych dotarła do podatnika, tak jak wymaga tego art. 70 § 4 Op. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że wymagalność objętych decyzją zobowiązań Spółki nie została w należyty sposób wykazana. Ponownie rozpoznając sprawę MRPiPS winien zatem zgromadzić dowody potwierdzające, że w sprawie doszło do zastosowania środka egzekucyjnego, o którym Spółka została powiadomiona, a w konsekwencji, iż bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu. W tym stanie sprawy Sąd uznał za bezcelową ocenę pozostałych zarzutów podnoszonych w skardze. W pierwszej kolejności musi być bowiem wyjaśnione, czy w dacie orzekania przez MRPiPS zobowiązania Spółki były wymagalne. Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Stosownie do art. 200 i art. 205 § 1 tej ustawy Sąd przyznał skarżącemu od organu zwrot kosztów, które stanowił uiszczony wpis od skargi w wysokości 500 zł.