III SA/Wa 656/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. Sp. z o.o. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z 30 marca 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia 1) zmienić postanowienie Starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 marca 2017 r. i przyznać E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł, 2) w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy.

Skarżąca – E. Sp. z o.o. z siedzibą w W. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się na wydane wobec niej decyzje oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów. Podkreśliła, iż podjęła niezbędne działania, by zdobyć fundusze. Wskazała, iż wysokość kapitału zakładowego wynosi 5.000 zł. Ponadto na rachunkach bankowych ma debet w wysokości 49577,42 zł oraz i 105,76 zł. Za ostatni rok obrotowy osiągnęła stratę w wysokości 270977,15 zł, nie posiada żadnego wolnego majątku. Posiada zaległości z tytułu pożyczki i wpłat na ZUS. Wyjaśniła, iż brak środków finansowych jest następstwem działań organów podatkowych. Posiada zaległości podatkowe i zaległości z tytułów kosztów egzekucyjnych w kwocie około 3.375.878 zł. Do wniosku załączyła wyciągi z rachunku bankowego, deklarację CIT, skrócony bilans, rachunek zysków i strat (porównawczy), bilanse za dwa ostatnie lata, zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 15 marca 2017 r., oznajmiła, iż nie posiada źródeł finansowania zadłużenia oraz nie uzyskała finansowania ze źródeł zewnętrznych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy. Co więcej nie dysponuje środkami na uczestnictwo w kosztach postępowania. Postanowieniem z 30 marca 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego z nadesłanych materiałów nie wynika by Skarżąca podjęła należytą aktywność w celu samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w niniejszym postępowaniu. Przeciwnie, uzasadniając wniosek powołała się jedynie na zadłużenie oraz prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto, Skarżąca nie wykazała, że nie jest możliwe zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników. W dniu 11 kwietnia 2017 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł sprzeciw od ww. postanowienia Starszego referendarza sądowego. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), przez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że Skarżąca nie spełnia przesłanki zastosowania zwolnienia częściowego, tj. nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, że Skarżąca wniosek o przyznanie prawa pomocy udokumentowała w sposób wystarczający. Odnosząc się do kwestii dopłat pełnomocnik Skarżącej wskazał, że nie jest w stanie uzyskać środków finansowych od wspólników na co przedłożyła stosowne oświadczenie w trakcie postępowania oraz wskazała, na prowadzone przed tutejszym Sądem, postępowania wobec wspólników spółki - A. P. i K. P. (vide sprawy o sygn. akt: III SA/Wa 3733/16 i III SA/Wa 3734/16). Ponadto wskazała na brak obowiązku gromadzenia środków finansowych na ewentualne spory sądowe. Podkreśliła, iż padła ofiarą grupy przestępczej, nie posiadając wiedzy, że jej kontrahenci są oszustami podatkowymi. Zdaniem pełnomocnika, z oświadczeń i dokumentów przedstawionych przez Skarżącą wynika bezspornie, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do przesądzenia prawidłowości rozstrzygnięcia Starszego referendarza sądowego w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy, w szczególności w zakresie wykazania przez Spółkę braku środków na poniesienie kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym – jeśli wnioskodawca wykaże brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Orzeczenie w tej sprawie sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Stosownie zaś do art. 259 § 1 P.p.s.a. od postanowień dotyczących prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Rozpoznając taki sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 1 oraz § 3 P.p.s.a.). Przypomnieć także trzeba, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 P.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (zob. np. postanowienie NSA z 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/05). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżąca w realiach rozpoznawanej sprawy wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 3543 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym następujące okoliczności: Spółka nie posiada środków na rachunkach bankowych (debet około 50.000 zł), w stosunku do Spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne, na koniec 2016 r. posiadała zobowiązania krótkoterminowe w wysokości 3.698.739,98 zł. Okoliczności te referendarz sądowy pominął przy rozpoznawaniu wniosku. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżąca w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Spółkę wpisu na poziomie 500 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Mimo, że nie dokonuje sprzedaży towarów, nie zawiesiła prowadzonej działalności gospodarczej, ani nie podjęła kroków zmierzających do jej likwidacji. Z powyższego wynika więc, że skarżąca, mimo trudności finansowych, zamierza kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą. Istotnym jest również, na co słusznie wskazywał referendarz sądowy, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Powyższej oceny nie zmienia argumentacja pełnomocnika zawarta w sprzeciwie, że wspólnikom spółki przyznano prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżąca nie podjęła więc wszystkich możliwych działań celem chociażby częściowego pokrycia kosztów wszczętego przez nią postępowania sądowego. Niemniej jednak, co już było wskazane wyżej, z uwagi na aktualnie skomplikowaną sytuację majątkową i finansową Skarżącej, Sąd częściowo przychylił się do jej wniosku i uznał za zasadne zwolnienie Skarżącej od wpisu sądowego ponad kwotę 500 zł. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., zmienił postanowienie Starszego referendarza sądowego z 30 marca 2017 r., co orzekł jak w sentencji.