III SA/Wa 51/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, asesor WSA Tomasz Grzybowski (sprawozdawca), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2024 r. sprawy ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na wypłatę środków z zajętego rachunku bakowego 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2023 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z [...] września 2023 r. o odmowie wyrażenia zgody na dokonanie wypłat środków pieniężnych z zajętego rachunku bankowego. Odmowa dotyczyła wniosku P. spółki z o.o. z siedzibą w W. (skarżąca) o wydanie zgody na dokonanie wypłat z zajętego rachunku bankowego na należności publicznoprawne, zgłoszonego w trybie art. 58 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm., dalej: "upea"). Wniosek związany był z zawieszeniem postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku spółki z uwagi na wstrzymanie wykonania decyzji wymiarowej, będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego (opis na s. 2 i n. postanowienia). Stwierdzając niedopuszczalność zażalenia wniesionego na postanowienie organu pierwszej instancji o ww. przedmiocie dyrektor izby administracji skarbowej wskazał, że art. 58 § 3 upea określa formę prawną rozstrzygnięcia w sprawie uchylenia bądź odmowy uchylenia czynności egzekucyjnych oraz odnosi się do możliwości wniesienia zażalenia na to rozstrzygnięcie. Nie określa formy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie wyrażenia lub odmowy wyrażenia zgody na dokonanie wypłat z zajętych rachunków bankowych zobowiązanego (forma postanowienia wynika z art. 17 § 1 upea). Nie przewiduje także możliwości wniesienia zażalenia, w przypadku wydania postanowienia w ww. zakresie. Nie przewiduje tego również treść art. 58 § 1 upea, który reguluje wyłącznie sytuację, w której organ egzekucyjny pomimo stanu zawieszenia postępowania egzekucyjnego może wyrazić (lub nie wyrazić) zgody na dokonanie wypłat z zajętych rachunków bankowego zobowiązanego. W ustawie określono więc rodzaj postanowień, które podlegają zaskarżeniu. Na podstawie jej przepisów można wskazać zamknięty katalog postanowień, na które przysługuje zażalenie. W katalogu tym nie mieści się postanowienie organu egzekucyjnego wydane w trybie art. 58 § 1 upea. Zatem postanowienie o wyrażeniu (bądź odmowie wyrażenia) zgody na wypłatę z zajętego rachunku bankowego należy do kategorii tych czynności organu, które nie podlegają zaskarżeniu w toku instancji (s. 5 postanowienia). W skardze do tut. Sądu strona domagała się uchylenia zaskarżonego postanowienia, a ponadto zwrotu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 134 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 58 § 1, art. 17 § 1 i art. 18 upea, a także art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 78 Konstytucji poprzez bezzasadne stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia. W motywach skargi wyrażono pogląd, że niezgodne z zasadami konstytucyjnymi jest zapatrywanie wyrażone w spornym postanowieniu, zgodnie z którym stanowisko organu egzekucyjnego zajmowane w formule uznania administracyjnego pozostaje poza kontrolą instancyjną (s. 6 i n. skargi). W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie tejże (s. 3 i n.). Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd podziela zarzut strony skarżącej, w świetle którego rozstrzygnięcie organu jest nie do pogodzenia z podstawowymi zasadami ustrojowymi, w szczególności z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 78 Konstytucji) oraz zasadą państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Po pierwsze skład orzekający zauważa w tym kontekście, że w świetle art. 58 § 1 upea "w okresie zawieszenia ... mogą być dokonywane, za zgodą organu egzekucyjnego, wypłaty z rachunków bankowych zobowiązanego po przedstawieniu przez niego dokumentów świadczących o konieczności poniesienia danych wydatków." Zbieżne przesłanki wypłat zabezpieczonych należności pieniężnych formułuje art. 166a § 2 upea: "w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej." Co do istoty w obu przypadkach dyskrecjonalnie decyduje organ egzekucyjny, po analizie przedstawionej dokumentacji i celu wydatku. Tymczasem na gruncie tej ostatniej regulacji w orzecznictwie sądów administracyjnych obu instancji sformułowano pogląd, że rozstrzygnięcia takie jak ww., w sposób istotny kształtują sytuację prawną zobowiązanego, dotycząc czynności materialnej zwolnienia spod zabezpieczenia poprzez zgodę organu na wypłatę. Tym samym rozstrzygnięcie takie powinno podlegać kontroli administracyjnej przez organ nadzoru. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby przyzwolenie niekontrolowaną uznaniowość organu w tym zakresie, która w istotny sposób ma wpływ na majątek zobowiązanego. Art. 78 Konstytucji gwarantuje natomiast stronom postępowania sądowego lub postępowania administracyjnego prawo do zaskarżania orzeczeń lub decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od powyższej zasady oraz tryb postępowania określa ustawa (vide m.in. wyrok NSA o sygn. III FSK 1494/22, CBOSA). Takowych nie przewidziano natomiast nie tylko w odniesieniu do art. 166a § 2 upea, ale również w odniesieniu do przedmiotowego postanowienia wydanego w trybie art. 58 § 1 upea. Zatem nie ma powodów by odstąpić od oceny, że gdyby intencją prawodawcy było wprowadzenie wyjątku od podstawowych zasad prawa, to stwierdziłby jednoznacznie, że na takie rozstrzygnięcie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia (tamże). Innymi słowy, dotychczas prezentowane zapatrywanie (na gruncie art. 166a § 2 upea) skład orzekający odnosi per analogiam do analizowanego przypadku. Po wtóre, w spornym postanowieniu akcentuje się zakaz domniemywania środka odwoławczego (art. 17 § 1 upea), przy czym istotnie, w § 3 art. 58 upea jest mowa tylko o zażaleniu od postanowienia o uchyleniu środków egzekucyjnych. Organowi umyka jednakże, że w świetle art. 13 upea: "organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego" (§ 1). "Na postanowienie w sprawie zwolnienia z egzekucji składników majątkowych zobowiązanego służy zobowiązanemu zażalenie" (§ 2). Art. 58 § 1 in fine upea odnosi się, podobnie jak cyt. wyżej § 1 art. 13 upea, do możliwości zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych zobowiązanego (z tym, że reguluje ściślej zwolnienie środków pieniężnych zgromadzonych na zajętych rachunkach bankowych). Sąd nie dostrzega w tym stanie rzeczy (wnioskując a maiori ad minus) racjonalnych powodów, by wykluczać możliwość zaskarżenia postanowienia wydawanego w trybie art. 58 § 1 upea w sytuacji, gdy zasadą ogólną (wynikającą systemowo z działu I ustawy, w którym oba ww. przepisy zostały zmieszczone) jest zaskarżalność postanowienia w przedmiocie zwolnienia majątku zobowiązanego spod egzekucji (art. 13 § 2 upea). Z tych powodów orzeczono jak w sentencji, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając za naruszone w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 18 upea. Ponownie rozpatrując sprawę organ odwoławczy odniesie się do meritum argumentacji strony związanej ze stanowiskiem zajętym przez organ egzekucyjny. O kosztach postępowania rozstrzygnięto uwzględniając treść art. 200, art. 205 § 2 ww. ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.).