III SA/Wa 3007/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 12/7/2018 r. po rozpoznaniu wniosku P. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Zgodnie z art. 245 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. Skarżący P.K., wraz ze skargą kasacyjną zwrócił się o zwolnienie od uiszczenia wpisu (ok 50 tys. zł) od skargi kasacyjnej, a następnie- wnioskiem zawartym w formularzu PPF - zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Prośbę poparł kserokopiami (różnych) deklaracji podatkowych i treścią formularza PPF, w której powołał się na brak przychodu z działalności gospodarczej, dochód roczny (podatkowy) ze stosunku pracy wysokości niespełna [...] tys zł, brak oszczędności, brak wartościowych przedmiotów. Oświadczył, że z posiadanych i uzyskiwanych zasobów pokrywa miesięczne wydatki w wysokości ok 9300 zł (alimenty – 6 tys. zł, mieszkanie – 2500 zł, inne wydatki – 800 zł). Skarżący, w wykonaniu wezwania urzędnika sądowego (o wskazanie wynagrodzenia pełnomocnika, zestawienie kalkulacji kosztów życia, nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych i in) przekazał, m.in., zeznania podatkowe za 2015 r., wyciągi z rachunku bankowego, wyrok "rozwodowy" wraz z zasądzoną kwotą alimentów, kserokopie wpłat alimentów). Nadto oświadczył, "opłaty wpisowe ponosił już 2,5 krotnie, dotychczasowe koszty postępowania pokrywał z oszczędności". Do tego jest zobowiązany do ponoszenia wydatków z tytułu alimentów w wysokości 6000 zł oraz kosztu wynajmu mieszkania, jak też ponosi inne wydatki. Oświadczył, ze znaczne kwoty, które odłożył na opłacenie kosztów sporów i prawników, uległy wyczerpaniu Referendarz sądowy wskazuje, że jedynym wymagalnym kosztem sądowym jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 50 tys zł. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze u.p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich Instytucja prawa pomocy (znana również pod nazwą "prawo ubogich") stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 u.p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Nie da się ukryć, że jeżeli chodzi o skutki prawne wykonywania kierowanych do Strony wezwań, interes ogółu jest chroniony w europejskim dorobku prawnym (leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt): Strona, jeśli oczekuje skuteczności swojego wniosku, musi ustosunkować się – i to w sposób wiarygodny - do każdego punktu wezwania referendarza sądowego i – co najważniejsze - przekonać urzędnika sądowego o potrzebie przyznania Stronie pomocy. Skarżący powinien mieć tego szczególną świadomość, ponieważ dysponuje profesjonalną pomocą prawną w sprawie. Przy czym urzędnik sądowy podjął starania w celu umożliwienia Stronie wykazania sytuacji finansowej w obrany przez nią sposób, tak by możliwe było przyznanie jej prawa pomocy, bez narażania się na zarzut "marnotrawienia" środków publicznych. Należy jednak zasygnalizować pewną niedokładność w wykonaniu skierowanego do niego wezwania, które musi mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem referendarza sądowego, trudno jest rozważać możliwość przyznania "prawa ubogiego" Skarżącemu, jeżeli niepoznawalna jest – lecz wyłącznie z woli Skarżącego – pełnia stanu faktycznego, na podstawie której można klasyfikować sytuację Skarżącego w zakresie prawa pomocy, w sposób dla niego korzystny. Tym samym brak wnioskowanych informacji (np. sposobu i wysokości wynagradzania pełnomocnika, dokładnej wysokości poczynionych rezerw na poczet sporów, szczegółowego oznaczenia i wykazania wszelkich źródeł utrzymania), przy poszanowaniu woli Strony do udzielania (lub nie) tych informacji, może skutkować negatywnym dla Strony rozstrzygnięciem w zakresie prawa pomocy. Samo przekonanie Strony o potrzebie zwolnienia od kosztów nie wystarcza do zastosowania instytucji z art. 243 § 1 u.p.p.s.a., ponieważ w tym postępowaniu najważniejsza jest ocena rzetelnie przekazanych informacji (contra facta non valent argumenta). Skarżący nie wyjaśnił (oprócz szczątkowych zmiennych dotyczących finansowania pełnomocnika), pomimo prośby urzędnika sądowego w tym zakresie, szczegółowych informacji o środkach i sposobie pokrywania obciążających Skarżącego wydatków: ta znacząca niedbałość musi mieć z mocy prawa znaczenie dla oceny wniosku (magna neglegentia culpa est). Skoro nadto Skarżący zadeklarował jednocześnie, przy braku oszczędności i dodatkowych źródeł utrzymania, ponoszenie z dochodu gospodarstwa domowego (w wysokości, jak wskazał, 230 zł miesięcznego dochodu ze stosunku pracy, ponieważ nie dysponuje większymi możliwościami zarobkowymi – por rubryka 5 i 10 formularza) wydatków z tytułu alimentów w wysokości 6000,- zł oraz kosztów bieżącego utrzymania w wysokości 3300 zł, to oświadczenie to musi być źródłem wątpliwości, co do rzetelności zadeklarowanego przez Stronę stanu faktycznego (principium contentionis). W szczególności, przy założeniu prawdziwości i zupełności oświadczeń Strony należałoby przyjąć, nawet przy pominięciu kwestii finansowania pełnomocnika i założeniu "bezkosztowego" zaspokajania codziennych potrzeb życiowych, że Skarżący nie jest w stanie finansować z ujawnionych zasobów wydatków, których ponoszenie zadeklarował. Stąd podejrzenie o niepełnym wykazaniu sytuacji życiowej, co skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy. Spór w sprawie dotyczy rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania w VAT, w szczególności domniemanego uczestnictwa Strony w "karuzeli podatkowej". Domniemując "niewinność" i dobrą wiarę Strony (praesumptio boni viri) – co jest jednocześnie obowiązkiem, prawem i zaletą pracy urzędnika w postępowaniu o prawo pomocy - jak też respektując zasadę prawa (dostępu do Sądu) - należy przyjąć, w ślad za Skarżącym, że sporne faktury odzwierciedlają rzeczywiście dokonane czynności. Konsekwencją jest uznanie za rzeczywistą wielkość obrotu, zadeklarowaną przez Stronę i wynikającą z dokumentów rachunkowych i podatkowych (np. wysokość przychodu za 2015 r w wysokości [...] zł). Zdaniem urzędnika sądowego, Skarżący nie wykazał (pomimo wezwania), by oszczędności przez niego poczynione tylko biorąc pod uwagę 2015 r., skorelowane z wysokością dochodu [...] zł wyczerpały możliwość partycypowania w kosztach sądowych wynikających z wniesienia skargi kasacyjnej: ogólnikowe stwierdzenie, ze rezerwy uległy wyczerpaniu nie wystarcza, w świetle zarysowanych wątpliwości, do prześledzenia i oceny sposobu prowadzenia gospodarki finansowej, a co za tym idzie – do przyznania prawa pomocy. Utrwalone bowiem jest w orzecznictwie (NSA, ETPCz, SN), że obowiązkiem przedsiębiorcy, prowadzącego działalność gospodarczą, jest poczynienie rezerw na wypadek sporów sądowych w proporcji do skali działalności i rodzaju działalności. W obliczu wzmiankowanego faktu, tj. niewykazania sytuacji życiowej i powinności Skarżącego - rozstrzygnięcie w sprawie nie może być inne. Dlatego, urzędnik sądowy, który to uprzednio wezwał Stronę o przekazanie informacji, zobowiązany był, jako dysponent środków publicznych, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., zadecydować jak w sentencji.