III SA/Wa 2486/16

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 27/08/2018 r. po rozpoznaniu wniosku Z. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. D., M. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić stronie skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Zgodnie z art. 245 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. W formularzu PPF z 15/6/2017 r. Skarżący Z. D. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym pismem z 28/6/2018 r. wezwano go do uzupełnienia braków formularza PPF oraz dodatkowych informacji na temat sytuacji finansowej. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżący przesłał żądany formularz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sadowych, w którym wskazał, iż uzyskiwany dochód nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Podał, że zamieszkuje wraz z żoną i dwójką dzieci. Ujawnił swój stan majątkowy (dom, nieruchomość rolna), wysokość osiąganego dochodu (łącznie 3.000 zł) i ponoszonych kosztów utrzymania (2.500 zł). Nie nadesłał natomiast dodatkowych dokumentów. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie prezentowano pogląd, że ochrona prawa do Sądu przysługuje tym wnioskodawcom, którzy wykażą istnienie przesłanek określonych w art. 246 u.p.p.s.a. poprzez wyczerpujące i rzetelne przedstawienie swojej sytuacji materialnej (por. postanowienie NSA z 13 maja 2015 r., II FZ 292/15, CBOSA). To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 u.p..p.s.a., zgodnie z którym wniosek taki powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne, przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 u.p.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Wezwania tego jednak nie wykonał. Nie da się ukryć, że jeżeli chodzi o skutki prawne wykonywania kierowanych do Strony wezwań, interes ogółu jest chroniony w europejskim dorobku prawnym (leges omnium salutem singulorum saluti anteponunt): Strona, jeśli oczekuje skuteczności swojego wniosku, musi ustosunkować się – i to w sposób wiarygodny - do każdego punktu wezwania referendarza sądowego i – co najważniejsze - przekonać urzędnika sądowego o potrzebie przyznania Stronie pomocy. Skarżący powinien mieć tego szczególną świadomość, ponieważ dysponuje profesjonalną pomocą prawną w sprawie. Przy czym urzędnik sądowy podjął starania w celu umożliwienia Stronie wykazania sytuacji finansowej w obrany przez nią sposób, tak by możliwe było przyznanie jej prawa pomocy, bez narażania się na zarzut "marnotrawienia" środków publicznych. Należy jednak zasygnalizować pewną niedokładność w wykonaniu skierowanego do niej wezwania, które musi mieć wpływ na wynik sprawy. W efekcie referendarz sądowy ma do dyspozycji jedynie - zawarte w formularzu PPF - oświadczenia Skarżącego, a to z kolei jest niewystarczające aby podjąć obiektywne i niepozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie o przyznaniu mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Tym samym brak wnioskowanych informacji (np. sposobu i wysokości wynagradzania pełnomocnika, dokładnej wysokości poczynionych rezerw na poczet sporów, szczegółowego oznaczenia i wykazania wszelkich źródeł utrzymania), przy poszanowaniu woli Strony do udzielania (lub nie) tych informacji, może skutkować negatywnym dla Strony rozstrzygnięciem w zakresie prawa pomocy. Samo przekonanie Strony o potrzebie zwolnienia od kosztów nie wystarcza do zastosowania instytucji z art. 243 § 1 u.p.p.s.a., ponieważ w tym postępowaniu najważniejsza jest ocena rzetelnie przekazanych informacji (contra facta non valent argumenta). Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż w formularzu tym Skarżący podał, że dochód rodziny wynosi łącznie 3.000 zł, a miesięczne koszty jej utrzymania 2.500 zł. Zestawienie tych kwot nie uzasadnia zatem twierdzenia jakoby Skarżący nie był w stanie wygospodarować środków niezbędnych do uiszczenia jedynego na tym etapie kosztu sądowego jakim jest wpis od skargi kasacyjnej w wysokości niespełna 1200 zł. Na zdolność uzyskania tych środków wskazuje nadto dysponowanie znacznym majątkiem, oznaczonym w części historycznej. Dlatego, urzędnik sądowy, który to uprzednio wezwał Stronę o przekazanie informacji, zobowiązany był, jako dysponent środków publicznych, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 3, art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., zadecydować jak w sentencji.