III SA/Wa 2437/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 1/03/2018 r po rozpoznaniu wniosku B. K., K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi B. K., K. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] /4/2017 r. Nr [...] w przedmiocie opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżących od kosztów sądowych; 2. Odmówić przyznania Skarżącym ustanowienia pełnomocnika z urzędu;

1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). 2) Skarżący – K. i B. K. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, motywując to brakiem dochodu z małego gospodarstwa rolnego. Wyliczyli mianowicie, że dochód ten wynosi miesięcznie 302 zł/os. Wśród wydatków wymienili natomiast energię elektryczną (200 zł), wodę, gaz, telefon, Internet (ok 250 zł), dojazd córek do szkoły (150 zł/m-c). Do majątku Skarżący zaliczyli m. in. dom, gospodarstwo rolne (3,34 ha przeliczeniowe), budynki gospodarcze. Przedłożyli m. in. zaświadczenia, decyzje przyznające zasiłki i świadczenie wychowawcze, kserokopie karty dużej rodziny. 3) Referendarz sądowy wskazuje, że sytuacja życiowa Skarżącego i jego żony z uwagi na etap postępowania, przymus adwokacki i gwarancje Strony dostępu do Sądu może uzasadniać ingerencję urzędnika sądowego – lecz w pewnym tylko zakresie. Skarżący ubiegają się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., czyli Strona powinna wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się – a referendarz sądowy, wyrażając dla tych poglądów szacunek, podziela je w całej rozciągłości - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5/9/2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18/2/ 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14/2/ 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31/12/ 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – CBOSA). Z nadesłanych materiałów wynika, że Skarżący nie posiadają zdolności jednoczesnego poniesienia wymagalnych kosztów sądowych oraz jednoczesnego poniesienia kosztów działania pełnomocnika: nie umożliwia tego ani wysokość dochodów, ani posiadane oszczędności, ani szacowany koszt udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika. Oceniając wniosek Skarżących - z punktu widzenia powyższego kryterium - referendarz sądowy uznał, że zasługuje on na uwzględnienie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w szerszym zakresie, niż wprzódy. Na taką ocenę rzutował przede wszystkim fakt korzystania przez Skarżących ze świadczeń rodzinnych w postaci zasiłków rodzinnych i dodatków do nich oraz świadczenia wychowawczego. Przyznając te świadczenia właściwy ośrodek pomocy społecznej ustalił – i to niezależnie - iż Skarżący spełniają kryterium dochodowe do przyznania przywołanych świadczeń. Chociaż dopuszczalne jest w pewnych okolicznościach odstąpienie przez urzędnika sądowego od wskazań wynikających z dorobku prawnego (e cantu cognoscitur avis), to jednak w niniejszej sprawie referendarz sądowy podziela pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a., zob też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Skarżący nie wykazali natomiast potrzeby działania w sprawie nadzwyczajnej potrzeby udziału w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, jak też dysponują stałym dopływem środków utrzymania, stąd decyzja o odmowie jego ustanowienia. Kwestia przywrócenia terminu, jak wynika z treści postanowienia z 22/11/2017 r, a przedtem z uzasadnienia wniosku Strony, jest zaś w sprawie wynikiem okoliczności obiektywnych, nie zaś – taktyki prowadzenia sporu: nie zmieni tego udział pełnomocnika. 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.