III SA/Wa 2161/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku "D." Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi "D." Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 5.000 zł (słownie: pięć tysięcy złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie

"D. " Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w wyniku przeprowadzonej kontroli przez Dyrektora Urzędu Skarbowego w W. , [...] sierpnia 2014 r. dokonano zajęcia egzekucyjnego w ramach zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, wszystkich rachunków bankowych spółki na kwotę [...] zł oraz całego mienia ruchomego. Wobec tego skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności operacyjnej, której nie prowadzi do dnia dzisiejszego. W 2015 i 2016 r. oraz za pierwsze półrocze 2017 r. spółka nie uzyskała przychodów natomiast poniosła koszty odpowiednio [...] zł, [...] zł i [...] zł. Na dzień 30 czerwca 2017 r. spółka nie posiadała zapasów, a jej zobowiązania wyniosły [...] zł. Spółka oświadczyła, że nie posiada zapasów, towarów handlowych lub materiałów do produkcji. Nie posiada środków trwałych i wyposażenia. Nie posiada rachunków bankowych, ani środków pieniężnych w kasie. Umowy bankowe zostały wypowiedziane przez banki z uwagi na zajęcia egzekucyjne. Skarżąca wnioskuje o ustanowienie doradcy podatkowego w osobie W. A.. Spółka oświadczyła ponadto, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła – [...] zł. Ponadto w toku postępowania skarżąca złożyła wyjaśnienia, co do jej sytuacji finansowej oraz nadesłała: zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, deklaracje VAT-7K, wprowadzenie do sprawozdania finansowego, rachunek zysków i strat oraz bilans za 2016 i 2017 r. Wskazała, że z 1 stycznia 2018 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W rozpoznawanej sprawie przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 50.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że aktualnie nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości. Zauważyć bowiem należy, że obecnie sytuacja finansowa spółki jest trudna. Jak wynika z nadesłanych deklaracji VAT-7 za III i IV kwartał 2017r r. spółka nie dokonała sprzedaży towarów. Rachunki bankowe skarżącej zostały zajęte na łączną kwotę ponad [...] mln zł., a następnie umowy rachunków bankowych zostały wypowiedziane przez bank. Tym samym niewątpliwie skarżąca ma trudności z płynnością finansową. Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że spółka w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Referendarz sądowy przyjął, że uiszczenie przez spółkę wpisu na poziomie 5.000 zł nie przekracza jej możliwości finansowych. Skarżąca bowiem postanowieniem starszego referendarza sądowego została zwolniona od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego powyżej kwoty 5.000 zł i tę kwotę uiściła. Istotnym jest również, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi, Warszawa 2010 r., str. 568, postanowienie NSA z dnia 13 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 171/14). Zauważyć bowiem należy, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Argumentację tę wzmacnia również fakt, że jeszcze w 2014 r. spółka osiągała bardzo znaczące przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Ze sprawozdania finansowego wynika, że za 2014 r. przychody netto ze sprzedaży produktów i usług wyniosły [...] zł. (k. 61 akt sądowych). Tym samym prawdopodobnie z zysku za 2014 r. wspólnicy uzyskali znaczące dywidendy. Z kolei skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części, nie jest możliwe. Odnośnie wniosku o ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu wskazać należy, że w ramach prawa pomocy, adwokata, radcę prawnego, doradcę prawnego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym, chyba że został on ustanowiony na podstawie przepisów o prawie pomocy. Skarżący zwrócił się o ustanowienie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego Włodzimierza Adamskiego. W aktach niniejszej sprawy (k-24) znajduje się jednak pełnomocnictwo udzielone przez skarżącą temu pełnomocnikowi do reprezentowania go w sprawie: "postępowania kontrolnego, postepowania podatkowego, postępowania egzekucyjnego, postępowania odwoławczego przed organami kontroli skarbowej, organami podatkowymi, organami egzekucyjnymi, organami odwoławczymi oraz w postepowaniu sądowym administracyjnym we wszystkich instancjach oraz przed urzędami i instytucjami". Wobec powyższego wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego z urzędu należy uznać za bezzasadny. W toczącym się postępowaniu jest już on bowiem reprezentowany przez fachowego pełnomocnika z wyboru, co stosownie do przepisu art. 246 § 3 P.p.s.a wyklucza możliwość jego ustanowienia w ramach instytucji prawa pomocy. Pozostawanie przez wnioskującego w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem jest każdorazowo negatywną przesłanką przyznania profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.