III SA/Wa 133/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący – Sędzia WSA Włodzimierz Gurba po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2012 r. i 2013 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 23 kwietnia 2018 r.

UZASADNIENIE: Skarżąca – P. sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, powołując się m. in. na poniesienie straty w 2015 r. i niewielki zysk w 2016 r., zajęcia rachunków bankowych, brak środków finansowych, brak aktywów, które mogłyby zostać spieniężone. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że Skarżąca posiada kapitał zakładowy w wysokości 209.150,00 zł, nie posiada środków trwałych, a za 2016r. poniosła stratę 9.927.837,53 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunków bankowych, bilans za 2016 i 2017 r., rachunek zysków i strat za 2015 i 2016 r., deklaracje VAT-7 od sierpnia 2017 r. do stycznia 2018 r., zeznania podatkowe CIT-8 za 2015- 2017 r. Postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczenia w stosownym czasie środków na uiszczenie wpisu sądowego. Ponadto referendarz sądowy wskazał, na posiadane przychody w latach 2015 i 2016. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, Skarżąca wniosła o zmianę postanowienia poprzez przyznanie Spółce prawa pomocy w zakresie częściowym. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżąca wskazała, że podstawą rozpoznania wniosku Spółki powinna być sytuacja materialna, finansowa wnioskodawcy na moment orzekania o udzieleniu prawa pomocy. Skarżąca zarzuciła, że mimo dobrej kondycji finansowej Spółki w 2015 r. i zabezpieczeniu środków na rachunku bankowym Spółki, ich efektywne utrzymanie do dnia złożenia skargi nie było faktycznie możliwe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od ogólnej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Strona skarżąca jest zatem zobowiązana ponosić koszty postępowania sądowego toczącego się z jej inicjatywy. Konstytucyjne prawo dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu. Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowi, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. Dlatego tylko w sytuacjach wyjątkowych dopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ponoszenia opłat sądowych na budżet państwa. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji prawa pomocy jest bowiem zapewnienie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu stronie, która nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić trzeba, że obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozpoznający wniosek nie prowadzi postępowania dowodowego w tym zakresie. Wnioskodawca winien uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki stanowiące podstawę do uwzględnienia jego wniosku. Ponadto przepisy postępowania przed sądem administracyjnym nie zobowiązują sądu do bezkrytycznego przyjmowania wszystkich twierdzeń i wyjaśnień strony postępowania. Przeciwnie, z treści art. 255 P.p.s.a. wypływa nakaz badania oświadczenia wnioskodawcy oraz jego oceny pod kątem wiarygodności. Sąd nie jest zobowiązany przyjmować wszystkich wyjaśnień strony, lecz może je oceniać przez pryzmat logiki i doświadczenia życiowego. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych co oznacza, że zobowiązana była do wykazania, że nie jest w stanie ich ponieść. W ocenie Sądu referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że argumentacja Skarżącej nie zasługuje na aprobatę. Z dokumentów finansowych wynika bowiem, że w 2015 r. Skarżąca osiągnęła przychód w wysokości 135.266.263,19 zł, w 2016 r. przychód w wysokości 11.600.185,96 zł. Powyższe wyniki finansowe pozwalają na wniosek, że Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu. Także w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z tą działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (zob. postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14). Akcentuje się również, że z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie do takiego właśnie wszczęcia postępowania kontrolnego doszło w 2015r Powyższe wielkości w porównaniu z wysokością wymaganych na tym etapie postępowania kosztów sądowych (wpis od skargi 100.000 zł), nie pozwalają zatem stwierdzić, że Skarżąca wykazała przesłankę z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 1 sierpnia 2013 r. (I FZ 327/13) wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem tej działalności o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Zwrócić uwagę należy, że nawet fakt poniesienia straty nie może być powodem przyznania prawa pomocy. W tym miejscu należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Jak podkreśla się w orzecznictwie, fakt odnotowania straty nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, powstanie straty nie warunkuje automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 maja 2014 r., II GZ 172/14, CBOSA). Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r., II FZ 1843/14, CBOSA). Skarżąca natomiast w 2015 r. uzyskała przychód w kwocie 135.266.263,19 zł., natomiast w 2016 r. przychód w kwocie 11.600.185,96 zł. Ponadto słuszność ma również referendarz sądowy, że Skarżąca mogła zabezpieczyć środki na przyszłe koszty, tym bardziej, że postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w 2015 r. Odnosząc się natomiast do argumentacji Skarżącej, że nawet gdyby zabezpieczyła środki na uiszczenie wpisu sądowego (100.000 zł) to zostałyby one zajęte urząd skarbowy, należy wskazać, że Skarżąca ma jeszcze możliwość uzyskania dopłat od wspólników. Natomiast braku możliwości uzyskania dopłat od wspólników Skarżąca w żaden sposób nie wykazała. Mając na względzie powyższe Sąd uznał, że prawidłowo starszy referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Nie wykazane bowiem zostały przesłanki określone w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.