III SA/Po 885/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Marek Sachajko po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu X od postanowienia starszego referendarza sądowego w WSA w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi X na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty z tytułu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem do zwrotu do budżetu Y p o s t a n a w i a zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 29 czerwca 2018 r. w ten sposób, że przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka.

Skarżące X wnioskiem z dnia[...] r. wystąpiło o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2018 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy (k. 49 akt sądowych). Strona skarżąca uiściła wpis od skargi ([...] zł). Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2018 r., III SA/Po 885/17 WSA w Poznaniu oddalił skargę X na decyzję opisaną w rubrum. [...] uiściło następnie opłatę kancelaryjną za doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem ([...]zł). W terminie otwartym na złożenie skargi kasacyjnej X ponownie wystąpiło z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, w zakresie całkowitym (k. 87-88 akt sądowych). W uzasadnieniu kolejnego wniosku powtórzono pierwotną argumentację, że X nie ma środków na poniesienie kosztów sądowych, czy opłacenie pełnomocnika z wyboru. Środki na rachunku bankowym na dzień złożenia wniosku wynosiły wprawdzie [...]zł, ale są to środki powierzone przez [...]na realizację wskazanego projektu i nie mogą być wykorzystane na cele inne niż ten projekt, w tym sfinansowanie sporu sądowego dotyczącego innego projektu[...]. Jako wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wskazano stratę w wysokości [...]zł. Postanowieniem z dnia 29 czerwca 2018 r., III SA/Po 885/17 starszy referendarz sądowy w WSA w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając napisał, że analiza złożonych oświadczeń majątkowych wskazuje, że zdolność uiszczenia kosztów postępowania sądowego strony skarżącej uległa znacznej poprawie. Na dzień złożenia ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy X posiadało na rachunku bankowym kwotę [...] zł (wcześniej było to[...] zł). Wskazana powyżej kwota wielokrotnie przewyższa koszty postępowania sądowoadministracyjnego w drugiej instancji i nie można uznać, że X wykazało, iż nie posiada środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, czy też nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 §2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2017 r. poz. 1369 z późn. zm., dalej jako P.p.s.a.). Dalej referendarz sądowy ocenił, że do uwzględnienia wniosku nie może prowadzić argumentacja, że członkami [...] są prawie wyłącznie emeryci i renciści, a wskazane środki pochodzą z dotacji i są przeznaczone na realizację projektu [...]. Odnosząc się do powyższej argumentacji referendarz sądowy powtórzył, że ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 roku Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. 2015 r. poz. 1393 z późn. zm.) określa źródła finansowania działalności strony skarżącej. Majątek [...] powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Nie ulega więc wątpliwości, że każde stowarzyszenie, chcąc efektywnie realizować swoją statutową działalność musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, a ich źródłem są m.in. składki członkowskie. [...] powinno brać pod uwagę ewentualność ponoszenia kosztów związanych z zainicjowanym postępowaniem sądowym, w którym ma zamiar wziąć udział i w należyty sposób zabezpieczyć środki na ten cel. Dalej referendarz sądowy ocenił, że występując z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżące [...] nie wykazało, aby podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków na opłacenie kosztów sądowych ze wskazanych powyżej źródeł finansowania. Skoro nie została wykazana żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. W zakreślonym terminie [...] wniosło sprzeciw. [...] powtórzyło argumentację, że nie może wydać środków przeznaczonych na realizację projektu, na kontynuację sporu sądowego. [...] na koniec roku [...] r. wykazało stratę bilansową. Jedyną przyczyną straty jest nieprzyznanie przez Sąd prawa pomocy – [...] musiało wyasygnować zaoszczędzone środki z lat poprzednich na wpis sądowy i koszty towarzyszące. [...] podkreśliło, że jest ofiarą przestępczej działalności sprawcy kłopotów [...]. Osoba ta w świetle polskiego prawa uzyskała status osoby chorej, nie odpowiadającej za popełnione czyny i nie może ponieść za skutki swego działania odpowiedzialności karnej i cywilnej. Dalej [...] napisało, że wolontariusze nie powinni ponosić kosztów procesu spowodowanego przez chorego psychicznie człowieka; wolontariusze nie funkcjonują w organizacji za karę lecz z potrzeby samorealizacji w przedsięwzięciach delegowanych przez [...]dla wszystkich mieszkańców zainteresowanych propozycjami programowymi. [...]podkreśliło, że nie zatrudnia żadnego pracownika – wszyscy działają społecznie. Wolontariusze musieliby złożyć się ze swoich emerytur na koszty procesu. Dalej [...] podkreśliło, że cieszy się zaufaniem przedstawicieli[...], pomimo toczącego się postępowania [...]otrzymuje kolejne granty na realizację projektów społecznych. Od czasu zaistnienia sporu [...] zrealizowało i prawidłowo rozliczyło kilkanaście nowych projektów. Sam ten fakt dowodzi, zdaniem [...], że urzędnicy rozumieją, że [...] znalazło się w aktualnej sytuacji nie ze swojej winy. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, także osób tworzących[...], gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom oraz jednostkom organizacyjnym nie posiadającym osobowości prawnej którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Odnosząc te uwagi do realiów niniejszej sprawy należy stwierdzić, że [...] wprawdzie toczy spór sądowy w związku z prowadzoną działalnością, ale jest to działalność polegająca na realizacji zadania publicznego. Obraz egzystencji[...] ujawnia, że nie jest ono w stanie wygospodarować środków na koszty sądowe oraz opłacenie zawodowego pełnomocnika który sporządzi skargę kasacyjną, a to w związku z tzw. przymusem adwokacko-radcowskim. [...] zaznaczyło, że nie posiada innych środków niż środki przeznaczone na realizację konkretnego projektu, który jest finansowany przez [...]. Sąd podziela stanowisko, że pieniędzy przeznaczonych na realizację danego projektu nie można użyć w innym celu, w tym także w celu sfinansowania kosztów postępowania sądowego. Nadto Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że jako wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu wskazano stratę w wysokości [...] zł, jak również okoliczność, że [...] funkcjonuje wyłącznie dzięki wolontariuszom-społecznikom oraz okoliczność, że istotną część władz [...] stanowią osoby w wieku emerytalnym (k. 40-41). W konsekwencji należało zmienić dotychczasowe postanowienie w ten sposób, by przyznać [...] prawo pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zawodowego pełnomocnika, w tym przypadku, zgodnie z wnioskiem [...]: adwokata. Którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka Z powyższych względów, na podstawie art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.