III SA/Po 880/23

Dnia 21 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Kruszewski (sprawozdawca) Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz Protokolant : sekretarz sądowy Ewa Chybowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2024 roku sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 16 października 2023 r. ne [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 5 września 2023 r. o skierowaniu T. K. (skarżącego) na badania lekarskie w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy oraz uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że postępowanie w sprawie skierowania na badania zostało wszczęte na wniosek prokuratora z 17 maja 2023 r., w związku z wydaniem w postępowaniu karnym przeciwko skarżącemu opinii sądowo – psychiatrycznej, z której wynikało, że zdiagnozowano u skarżącego uzależnienie od alkoholu. Prezydent Miasta K., wymienioną na wstępie decyzją z 5 września 2023 r. skierował skarżącego na badania na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2023 r. poz. 622 ze zm. dalej: u.k.p.). Skarżący odwołał się od tej decyzji żądając w ocenie istnienia przesłanek skierowania na badania lekarskie bliższej analizy opinii lekarskiej oraz uwzględnienia faktu, że od 23 kwietnia 2019 r. pozostaje w całkowitej abstynencji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło odwołania skarżącego i w zaskarżonej decyzji, podzieliło stanowisko organu I instancji o istnieniu przesłanki do skierowania skarżącego na badania lekarskie. Odnosząc się do stanowiska skarżącego, który wytykał organowi I instancji niewskazanie na konkretne wątpliwości dotyczące jego stanu zdrowia oraz do nieuwzględnienie faktu pozostawania w abstynencji, organ odwoławczy stwierdził, że art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie precyzuje, jakiego rodzaju wątpliwości i zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy uzasadniają skierowanie na badania na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Wyjaśnił jednak, że w ust. 7 załącznika nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 29 sierpnia 2019 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2020 poz. 2213 ze zm.) wskazano uzależnienie od alkoholu jako przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami. Podniosło też, że aktywna forma tej choroby może stanowi jednocześnie przeszkodę do wydania prawa jazdy (art. 12 ust. 1 pkt 1 u.k.p.). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło także, że nie jest władne samo ocenić, czy stan zdrowia skarżącego stanowi przeciwwskazanie do prowadzenia pojazdami, ponieważ wymaga to oceny lekarza. Skarżący nie zgodził się z decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego i pismem z 8 listopada 2023 r. wniósł od niej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Wnosząc o uchylenie decyzji, zarzucił organowi naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 i art. 8 § 1 k.p.a. Wytknął organom bezkrytyczne przyjęcie, że okoliczności przedstawione we wniosku prokuratora i rozpoznanie zawarte w złożonej przez niego opinii sądowo – psychiatrycznej, przyjęto za wystarczającą podstawę do skierowania na badania lekarskie. Uważał, że organy, z naruszeniem zasady nakładającej na nie ciężar dowodu, zaniechały przeprowadzenia postępowania dowodowego dotyczącego stanu zdrowia skarżącego. Nie zgodził się również z pominięciem w ocenie istnienia przesłanek skierowania na badania faktu, iż pozostawał w abstynencji, co stanowi prawną przesłankę do odstąpienia od stwierdzenia przeciwwskazań do kierowania pojazdami. Dostrzegł nadto, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia, które zostało uchylone z dniem 5 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w tak opisanych granicach kognicji, Sąd uznał, że decyzje organów obu instancji nie naruszają przepisów prawa i tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W przypadku uzasadnionych zastrzeżeń co do stanu zdrowia starosta wydaje decyzję o skierowaniu na badanie lekarskie (art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p.). W myśl art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. a u.k.p. starosta wydaje decyzję, o której mowa w ust. 1 z urzędu, na podstawie informacji i ustaleń stanu faktycznego uzyskanych w ramach wykonywania zadań własnych. Stosownie zaś do art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. badaniu lekarskiemu przeprowadzanemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, podlega osoba posiadająca prawo jazdy, jeżeli istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu jej zdrowia. Z powołanych przepisów nie wynika wprost, jakie zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy są wystarczające, aby skierować go na badanie lekarskie. Mowa jest w nich bowiem tylko o tym, aby były to zastrzeżenia "uzasadnione i poważne", co oznacza, że właściwy organ administracji po otrzymaniu informacji poddającej w wątpliwość stan zdrowia kierowcy zobowiązany jest dokonać oceny, czy w tym konkretnym przypadku zgłoszone zastrzeżenia posiadają wyżej wskazane cechy i uzasadniają wydanie decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 2 u.k.p. Skierowanie na badanie lekarskie nie jest równoznaczne z pozbawieniem kierowcy uprawnienia do kierowania pojazdami, gdyż celem badania jest wyjaśnienie wątpliwości dotyczących wpływu ujawnionych okoliczności dotyczących stanu zdrowia kierowcy na zdolność do bezpiecznego kierowania pojazdami. Badania mają potwierdzić albo wykluczyć istnienie przeciwwskazań do kierowania pojazdami Wykładnia przywołanych wcześniej przepisów u.p.p. musi w szczególności uwzględniać ich cel, czyli zapobieganie zagrożeniom w ruchu drogowym. Dlatego zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy winny dotyczyć aspektów zdrowia mogących mieć wpływ na zdolność do bezpiecznego prowadzenia pojazdów, a sformułowanie, że mają być one uzasadnione oznacza, że winny opierać się na wiarygodnych podstawach. Psychofizyczna kondycja kierowcy jest natomiast bez wątpienia ważnym czynnikiem wpływającym na bezpieczeństwo w ruchu drogowym. Chodzi więc o sytuacje, gdy wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy wynikają z ujawnienia się jakichś okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdu, których to weryfikacja wymaga wiedzy specjalistycznej. Stąd też - pomimo tego, że prawo do prowadzenia pojazdów ma charakter podmiotowy - dopuszczalna jest w tym zakresie ingerencja prawna organów polegająca na doprowadzeniu do sprawdzenia stanu zdrowia kierowcy (por. wyroki WSA: w Olsztynie z 16 lutego 2023 r., II SA/Ol 397/22; w Gliwicach z 22 grudnia 2022 r., II SA/Gl 1693/22; oraz wyrok NSA z 7 września 2016 r., I OSK 1051/16; orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy obu instancji w sposób prawidłowy zinterpretowały i zastosowały przywołane powyżej przepisy. Przyjętą przez organy podstawą faktyczną decyzji o skierowaniu skarżącego na badanie lekarskie w związku z istnieniem zastrzeżeń co do stanu jego zdrowia była treść opinii sądowo - psychiatrycznej z dnia 21 kwietnia 2023 r. sporządzonej przez lekarzy psychiatrów na potrzeby postępowania karnego prowadzonego przeciwko skarżącemu. Z jej treści wynikało, że u skarżącego stwierdzono uzależnienie od alkoholu. Trzeba więc zauważyć, że taki fakt stanowi przeciwwskazanie zdrowotne do kierowania pojazdami przy ubieganiu się o uprawnienia do kierowania pojazdami. Warunkiem uzyskania prawa jazdy jest bowiem m.in. uzyskanie orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdem (art. 11 ust. 1 pkt 2a u.k.p.). Orzeczenie takie wydawane jest przez uprawnionego lekarza po przeprowadzeniu badań, których zasady i w zakres określają przepisu rozporządzenia Ministra Zdrowia z 5 grudnia 2022 r. w sprawie badań lekarskich osób ubiegających się o uprawnienia do kierowania pojazdami i kierowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 2503). Wprawdzie w zaskarżonej decyzji powołano się na wcześniejsze rozporządzenie z 2019 roku, lecz Sąd ocenił, że błąd ten nie rzutował na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia, ponieważ w kwestiach prawnie istotnych z uwagi na stan faktyczny rozpoznawanej sprawy, przepisy obu rozporządzeń (z 2019 i 2022 roku) były normatywnie zbieżne. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 10 rozporządzenia z 5 grudnia 2022 r., w ramach badania lekarskiego uprawniony lekarz dokonuje oceny stanu zdrowia osoby badanej w celu stwierdzenia istnienia lub braku przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie. Jak wynika z załącznika Nr 4 pkt 5 do rozporządzenia, w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu lub niemożności powstrzymania się od picia alkoholu i kierowania pojazdem lub uzależnienia od środków działających podobnie do alkoholu orzeka się istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami. Zgodnie zaś z pkt 6 załącznika Nr 4 w przypadku stwierdzenia u osoby badanej w przeszłości uzależnienia od alkoholu lub środków działających podobnie do alkoholu, można orzec brak przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, jeżeli osoba ta: (1) udokumentuje co najmniej roczny okres abstynencji; (2) przedstawi opinię lekarza lub terapeuty prowadzącego leczenie odwykowe potwierdzającą leczenie i utrzymywanie abstynencji oraz poddaje się regularnym kontrolnym badaniom lekarskim. Wynika z tego, że w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu istnieją przeciwwskazania zdrowotne do kierowania pojazdami, a tylko w szczególnych przypadkach istnieje możliwość orzeczenia braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami osoby uzależnionej. Skoro warunkiem uzyskania prawa jazdy jest badanie lekarskie, w trakcie którego lekarz zobowiązany jest stwierdzić istnienie lub brak przeciwwskazań objawów wskazujących na uzależnienie od alkoholu lub jego nadużywanie, więc oczywiste jest, że również w przypadku stwierdzenia uzależnienia od alkoholu u osoby posiadającej już prawo jazdy konieczne jest przeprowadzenie badania lekarskiego. Dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym niezbędne jest bowiem czuwanie nad tym, aby osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami miały wymaganą sprawność nie tylko w chwili ubiegania się o takie uprawnienie, ale także w okresie późniejszym, kiedy z tych uprawnień korzystają (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2015 r., I OSK 605/14). Dlatego Sąd ocenił, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 21 kwietnia 2023 r. wydana przez biegłych lekarzy psychiatrów na potrzeby postępowania karnego przeciwko skarżącemu toczącego się przed Sądem Rejonowym w K., była wystarczająca do przyjęcia, iż istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego kasacyjnie jako kierowcy w rozumieniu art. 75 ust. 1 pkt 5 i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.k.p. Oceny takiej nie zmienia podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż pozostaje w abstynencji. Oczywiście, wobec brzmienia przywołanego wcześnie pkt 6 załącznika Nr 4 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z 15 grudnia 2022 r., musi być ona jednak przedmiotem oceny dokonanej przez uprawnionego lekarza. Organy w postępowaniu prowadzonym w oparciu o wskazane przepisy art. 75 ust. 1 pkt 5 oraz art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. musiały ustalić tylko czy istnieją uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia kierowcy. Nie były władne ocenić, czy w przypadku skarżącego uzależnienie od alkoholu stanowiło o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami, czy też z uwagi na wykazany okres abstynencji takich przeciwskazań nie było. Tylko badanie przeprowadzone przez uprawnionego lekarza będzie drogą do sformułowania takiej oceny. Dlatego, skoro wątpliwości co do stanu zdrowia skarżącego pod kątem możliwości kierowania pojazdami, wynikające ze stwierdzonego w opinii sądowo - psychiatrycznej uzależnienia od alkoholu, nie mogły być rozstrzygnięte bez badania przeprowadzonego przez uprawnionego lekarza, podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie mogły odnieść skutku. Sąd ocenił więc, że organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie doszło tym samym do zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 77 ani art. 80 k.p.a. Z opisanych tu względów Sąd oddalił skargę (art. 151 p.p.s.a.).