Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

III SA/Po 416/26

Wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2026 r., III SA/Po 416/26 – zasiłki celowe i okresowe

Wynik

Uchylono decyzję I i II instancji

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia
14 maja 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lutego 2026 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 23 stycznia 2026 r. nr [...]

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również organ II instancji, SKO) decyzją z 25 lutego 2026r. nr [...] działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 1 i 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691 - dalej: k.p.a.) w zw. z art. 14 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1214 – dalej u.p.s.), po rozpoznaniu odwołania P. P. (dalej również jako skarżący) od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] przez Kierownika Sekcji Realizacji Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej również organ I instancji) decyzji z 23 stycznia 2026 r. [...], w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego na okres od 1 stycznia 2026r. do 31 stycznia 2026 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji przyznał P. P. pomoc w formie zasiłku okresowego na okres od 1 stycznia 2026r. do 31 stycznia 2026 r. w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 8 ust.1 pkt 3 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Na podstawie art. 38 ust. 1 pkt 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na: długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny. Na podstawie § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 12 lipca 2024r w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024r. poz. 1044 – dalej rozporządzenie) ustala się od miesiąca stycznia 2025 r. kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie w wysokości [...] zł. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 2 u.p.s. zasiłek okresowy przysługuje do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, przy czym kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50 % tej różnicy. W związku z powyższym organ I instancji przyznał zasiłek okresowy w wysokości [...] zł., co stanowi 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Pomoc przyznano z uwagi na chorobę w rodzinie. Organ I instancji poinformował, że jako że zgodnie z art. 106 ust. 3 u.p.s. świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją, zasiłek okresowy przyznaje się od miesiąca stycznia 2026 r., czyli od miesiąca, w którym został dostarczony do tamtejszego Ośrodka. P. P. wniósł odwołanie od tej decyzji "w całości, w zakresie ograniczenia prawa do świadczenia wyłącznie do miesiąca stycznia 2026 r." Rozpoznając odwołanie Kolegium stwierdziło, że skarżący wnioskiem z 5 stycznia 2026r zwrócił się o przyznanie zasiłku celowego na naprawę lub wymianę uszkodzonego okna. W toku przeprowadzonego w dniu 16 stycznia 2026r. rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji ustalił, że skarżący mieszka z żoną i dwiema córkami, prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wspólnie zamieszkująca matka skarżącego prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Rodzina zamieszkuje w domu jednorodzinnym, składającym się z dwóch pokoi i kuchni. Dom ogrzewany jest piecem CO. Na dochód rodziny składają się zasiłki rodzinne wraz z dodatkiem z tytułu urlopu wychowawczego żony skarżącego oraz wynagrodzenie za pracę skarżącego na podstawie umowy zlecenia. Jak wskazano podczas rodzinnego wywiadu środowiskowego skarżący jest pod opieką psychologa, a jego żona choruje na niedoczynność tarczycy. Pracownik socjalny wskazał, że ściany wokół uszkodzonego okna są mokre, występuje pleśń na ścianach, co świadczy o złej cyrkulacji powietrza. Po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania strony pracownik socjalny - oprócz zasiłku celowego na naprawę okna - wniósł również z urzędu o przyznanie stronie zasiłku okresowego na jeden miesiąc. Na miesięczny dochód rodziny w łącznej kwocie [...]zł. składają się zasiłki rodzinne w kwocie [...]i [...] zł., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w wysokości [...] zł. oraz wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...]zł. Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochód rodziny skarżącego się nie przekracza kryterium dochodowego rodziny, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.s., a udzielenie rodzinie skarżącego pomocy uzasadnione jest chorobą w rodzinie. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 102 ust. 1 u.p.s., świadczenia z pomocy społecznej co do zasady udzielane są na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Niemniej, pomoc społeczna może być również udzielana z urzędu (art. 102 ust. 2 u.p.s.), to jest bez formalnego wniosku ze strony jej potencjalnego beneficjenta, lecz np. na wniosek pracownika socjalnego przeprowadzającego rodzinny wywiad środowiskowy. W toku postępowania z wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na naprawę lub wymianę uszkodzonego okna pracownik socjalny w protokole rodzinnego wywiadu środowiskowego z 16 stycznia 2026 r.- pomimo braku takiego wniosku ze strony skarżącego - wskazał na celowość przyznania również zasiłku okresowego na jeden miesiąc. Świadczenia pieniężne z pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją (art. 106 ust. 3 u.p.s.). W kontrolowanej sprawie wniosek pracownika socjalnego o przyznanie skarżącemu zasiłku okresowego sformułowany został w styczniu 2026 r., a zatem wyłącznie od tego miesiąca organ był uprawniony do przyznania świadczenia z pomocy społecznej w tej formie. Zasiłek okresowy ustala się w przypadku rodziny do wysokości różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny, a kwota zasiłku okresowego ustalona w ten sposób nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny. Okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (art. 38 ust. 2 pkt 2, ust. 3 pkt 2 i ust. 5 u.p.s.). Wyznacznikami ustalania wysokości zasiłku okresowego w zakresie przewidzianym przez ustawę oraz okresu jego przyznawania są - z jednej strony - sytuacja materialna zainteresowanego i jego rodziny, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Przyznając pomoc ze środków publicznych organ pomocowy zobowiązany jest uwzględniać zatem nie tylko sytuację materialną osoby ubiegającej się o pomoc, ale również możliwości finansowe ośrodka. Jednocześnie organ musi uwzględniać wysokość przyznanych już świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba potrzebujących, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z przepisów art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s. Nie może zatem swojej pomocy skoncentrować na finansowaniu potrzeb tylko jednej osoby, choćby jej sytuacja materialna była najtrudniejsza. Organ odwoławczy wskazał, że kontrola instancyjna prawidłowości rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie dobrodziejstwa przepisu przewidującego taki uznanie. Taka kontrola decyzji uznaniowej obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, ale nie rozstrzygnięcie, będące wynikiem dokonania określonego wyboru. Kolegium wskazało, że organ I instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji materialnej i socjalno-bytowej skarżącego oraz w sposób prawidłowy wyważył interes społeczny i słuszny interes strony przyznając zasiłek okresowy w kwocie [...]zł., tj. w wysokości 50% różnicy między kryterium dochodowym rodziny a dochodem tej rodziny ([[...] złotych] x 50%), na okres jednego miesiąca. W ocenie Kolegium, organ I instancji nie przekroczył granic przysługującego mu uznania administracyjnego przyznając zasiłek okresowy w tejże wysokości. Zaskarżona decyzja wydana została po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, zatem po ustaleniu aktualnej sytuacji życiowej rodziny strony, gdzie pracownik socjalny dostrzegł celowość udzielenia pomocy rodzinie z urzędu, co świadczy o braku dowolności przy rozpoznaniu sprawy. Organ odwoławczy w całości podzielił stanowisko organu I instancji w badanym zakresie, zdając sobie przy tym ponadto sprawę z ograniczonych możliwości ośrodka pomocy społecznej, konieczności przyznania wsparcia dużej grupie osób oraz braku środków finansowych na zaspokojenie w pełni oczekiwań wszystkich mieszkańców. Kolegium podkreśliło, że pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego nie można traktować jako stałego czy podstawowego źródła dochodów. Zasiłek okresowy nie może bowiem stanowić bieżącego źródła utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej, a rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie tej pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Udzielanie świadczeń z pomocy społecznej nie może opierać się bowiem wyłącznie na oczekiwaniach i żądaniach beneficjenta (tak co do rodzaju, formy, jak i zakresu tej pomocy), lecz na jego rzeczywistych potrzebach i sytuacji życiowo-bytowej. Odmienne podejście do kwestii orzekania w sprawach dotyczących świadczeń z pomocy społecznej, oparte na życzeniowości czy też roszczeniowości wnioskodawców, wypaczałoby istotę pomocy społecznej i było jawnie sprzeczne z zamysłem ustawodawcy, wyrażonym w przepisach u.p.s.. P. P. kwestionując decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zarzucając organowi II Instancji naruszenie: . art. 97 §1 oraz §2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w sprawie, w której postępowanie wszczęte wnioskiem strony z dnia 23 Lipca 2025 r. zostało zawieszone postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2025 r., a następnie nigdy nie zostało formalnie podjęte. skarżący wskazał, że organ wydał decyzję merytoryczną pomimo pozostawania postępowania w stanie zawieszenia. . art. 61 §1 i §4 k.p.a. poprzez rozpoznanie sprawy bez jednoznacznego ustalenia podstawy wszczęcia postępowania. Jak zaznaczył skarżący decyzja organu I instancji wskazuje, że świadczenie przyznano "na wniosek strony", natomiast organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazuje, iż przyznanie świadczenia nastąpiło pomimo braku takiego wniosku strony, powołując się na inicjatywę pracownika socjalnego. Powoduje to powstanie zasadniczej sprzeczności w zakresie ustalenia podstawy wszczęcia postępowania administracyjnego. . art. 10 §1 k.p.a. poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym. Skarżący podniósł, że organ nie poinformował strony o zamiarze prowadzenia postępowania w zakresie przyznania zasiłku okresowego z inicjatywy pracownika socjalnego oraz nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do materiału dowodowego przed wydaniem decyzji . art. 7, art. 77 §1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę materiału dowodowego. Jak wskazał skarżący organy administracji nie wyjaśniły w szczególności dlaczego pierwotny wniosek z dnia 23 lipca 2025 r. nie został rozpoznany merytorycznie, dlaczego postępowanie zawieszone w dniu 20 sierpnia 2025 r. nie zostało formalnie podjęte, z jakiej przyczyny świadczenie przyznano wyłącznie za jeden miesiąc, w jaki sposób ustalono moment powstania potrzeby udzielenia pomocy. . art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę zaufania obywatela do organów państwa. Uzasadniając zarzut skarżący wskazał, że w analogicznym stanie faktycznym wcześniej organ odmawiał świadczeń powołując się na brak możliwości ustalenia sytuacji dochodowej strony, natomiast w późniejszym postępowaniu - bez usunięcia wskazywanych wcześniej przeszkód - ustalił dochód rodziny i przyznał świadczenie. . art. 107 §3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niewyjaśniający rzeczywistych przyczyn rozstrzygnięcia. W ocenie skarżącego uzasadnienie decyzji zawiera w znacznej mierze ogólne rozważania dotyczące charakteru uznania administracyjnego w pomocy społecznej, natomiast nie odnosi się w sposób konkretny do zarzutów podniesionych przez stronę w odwołaniu. . art. 38 u.p.s. poprzez przyznanie zasiłku okresowego bez wskazania sposobu ustalenia wysokości dochodu rodziny oraz bez odniesienia się do ustawowego mechanizmu obliczenia świadczenia. Skarżący zarzucił, że organ ustalił wysokość dochodu rodziny w sposób nieweryfikowalny, nie wskazując jego struktury ani źródła. Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte wnioskiem strony z 23 lipca 2025 r. dotyczącym przyznania zasiłku okresowego, które zostało zawieszone postanowieniem z 20 sierpnia 2025 r. Postępowanie to nigdy nie zostało formalnie podjęte. Pomimo pozostawania pierwotnego postępowania w stanie zawieszenia, w styczniu 2026 r. przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy w toku odrębnego postępowania wszczętego na wniosek strony o przyznanie zasiłku celowego na naprawę tub wymianę uszkodzonego okna tarasowego. Dopiero w protokole tego wywiadu pracownik socjalny wskazał na celowość przyznania stronie również zasiłku okresowego na jeden miesiąc, pomimo braku takiego wniosku ze strony odwołującego się. W decyzji organu I instancji wskazano zaś, że świadczenie zostało przyznane na wniosek strony. Tymczasem organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji wskazuje jednoznacznie, że przyznanie świadczenia nastąpiło pomimo braku takiego wniosku, powołując się na inicjatywę pracownika socjalnego. Powoduje to w ocenie skarżącego powstanie zasadniczej sprzeczności co do podstawy wszczęcia postępowania. Skarżący wskazał, że w dniu 16 stycznia 2026 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy na wniosek o zasiłek celowy na naprawę lub wymianę uszkodzonego okna tarasowego. Po jego przeprowadzeniu złożono pisemne sprostowanie treści wywiadu, w którym zakwestionowano część ustaleń pracownika socjalnego. Dokument ten nie zawiera żadnej informacji o wszczęciu postępowania z urzędu w zakresie zasiłku okresowego, co potwierdza, że informacja taka nie została stronie przekazana w toku wywiadu. W toku rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 16 stycznia 2026 r. pracownik socjalny wskazał jedynie konieczność dostarczenia do dnia 21 stycznia 2026 r. zaświadczenia od pracodawcy dotyczącego dochodu męża. W ocenie skarżącego oznacza to, że kwestia przyznania zasiłku okresowego pojawiła się dopiero wtoku postępowania prowadzonego w innej sprawie administracyjnej, co dodatkowo potwierdza brak jednoznacznego ustalenia podstawy wszczęcia postępowania w tej części. Na tym etapie postępowania nie został ustalony dochód rodziny, a stronie nie przekazano informacji o zamiarze wszczęcia postępowania z urzędu w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Dopiero po dostarczeniu zaświadczenia o dochodach możliwe było ustalenie sytuacji dochodowej rodziny, a następnie wydanie decyzji z dnia 23 stycznia 2026 r. Strona nie została jednak poinformowana o wszczęciu postępowania z urzędu ani o wpisie w protokole wywiadu środowiskowego dotyczącym celowości przyznania zasiłku okresowego z inicjatywy pracownika socjalnego. Informacja ta pojawia się dopiero w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego. Oznacza to, że strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do tej okoliczności przed wydaniem decyzji. Takie działanie organu stanowi naruszenie art. 10 §1 k.p.a. Odnosząc się do kwestii ustalenia dochodu skarżący wskazał, że podczas wywiadu środowiskowego w dniu 16 stycznia 2026r. przedstawił dowód w postaci potwierdzenia przelewu wynagrodzenia z dnia 9 stycznia 2026 r. Oznacza to, że dochód za grudzień nie został faktycznie uzyskany w miesiącu grudniu, lecz dopiero w styczniu 2026 r. Tym samym przyjęcie przez organ dochodu za miesiąc grudzień pozostaje w sprzeczności z przedstawionym materiałem dowodowym. W ocenie skarżącego stanowi to naruszenie art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz art. 7 i art. 77 §1 k.p.a. gdyż organ nie ustalił w sposób prawidłowy rzeczywistego momentu uzyskania dochodu oraz nie dokonał pełnej i obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący zarzucił również organowi brak odniesienia się do dostarczonego potwierdzenia przelewu wynagrodzenia w styczniu 2026r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. P. P. w piśmie procesowym z 7 kwietnia 2026r. podtrzymał zarzuty skargi stwierdzając, że odpowiedź na skargę ma wyłącznie formalny charakter ograniczający się do ogólnego stwierdzenia, że organ II instancji podtrzymuje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie odnosi się przy tym do zarzutów skargi w tym do kluczowej okoliczności sprawy tj. podstawy wszczęcia postepowania, zarzutu wydana decyzji pomimo zawieszenia postępowania, wadliwego ustalenia dochodu i zarzutu naruszenia prawa materialnego w szczególności art. 8 ust. 3 i art. 38 u.p.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2026r. poz. 143 - dalej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ewentualne stwierdzenie uchybień w działaniu administracji publicznej obliguje sąd do uchylenia decyzji, stwierdzenia jej nieważności, bądź też stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny, kontrolując działalność administracji publicznej, pozostaje zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. związany granicami sprawy, a nie granicami skargi. Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowił przepis art. 38 u.p.s. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że miesięczna kwota zasiłku nie może być wyższa niż kwota kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a zgodnie z art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, jednak nie niższa niż 20 zł, o czym stanowi art. 38 ust. 4 u.p.s. Decyzja w przedmiocie przyznania prawa do zasiłku okresowego jest decyzją związaną. Spełnienie przesłanek określonych w art. 38 u.p.s. daje podstawę do przyznania uprawnienia. Niemniej jednak decyzja ta w zakresie określenia wysokości zasiłku okresowego podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Mając powyższe na uwadze zaznaczyć trzeba, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku okresowego ma charakter decyzji uznaniowej. Taki charakter decyzji oznacza, że jakkolwiek organ jest związany przesłankami wskazanymi w przepisach, to jednak ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej, związaną z realizowaniem określonej w zakresie przedmiotu decydowania, polityki państwa. Kontrola sądu administracyjnego, prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych, jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2009 r., I OSK 1535/08). Z powyższego wynika, że w przypadku decyzji uznaniowych jeszcze większą wagę, niż w przypadku decyzji nie mających charakteru uznaniowego, ma prawidłowe przeprowadzenie postępowania administracyjnego, a w szczególności pełne i precyzyjne ustalenie stanu faktycznego. Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art. 11 k.p.a. zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Chodzi, więc o to, aby adresaci tych decyzji wykonali nałożone na nich obowiązki bez zbędnej zwłoki nie w obliczu groźby użycia środków przymusu, ale w przekonaniu, że nałożony na nich obowiązek jest zgodny z prawem. Innymi słowy, strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji, bowiem w przeciwnym wypadku nie mają one możliwości obrony swoich słusznych interesów przed organem odwoławczym, jak i przed sądem administracyjnym (J. Zimmermann, glosa do wyroku NSA z dnia 19 czerwca 1997 r., V SA 1512/96, OSP 1998, z. 2, poz. 29). Z tego względu motywy, które legły u podstaw rozstrzygnięcia - w niniejszej sprawie ustalenia wysokości zasiłku okresowego - powinny być tak sformułowane, aby strona mogła poznać w pełni tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć, i w miarę możliwości zaakceptować, zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu jej sprawy. Istotne jest również, by na tej podstawie sąd administracyjny mógł skontrolować, czy podjęty akt nie ma charakteru dowolnego i mieści się w granicach swobodnego uznania (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III SA/Kr 485/20 i sygn. III SA/Kr 483/20, CBOSA). Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 2015 r., sygn. I OSK 1375/14 (opubl. w CBOSA), przyjęcie uznania administracyjnego oznacza przyznanie organowi administracji publicznej, przepisem prawa materialnego, w niniejszej sprawie art. 38 ust. 3 pkt 2 u.p.s., pewnego luzu decyzyjnego. Działanie organu korzystającego z możliwości podjęcia decyzji w ramach uznania administracyjnego, musi mieścić się w granicach zakreślonych dążeniem do wyjaśnienia prawdy obiektywnej i obowiązkiem załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu strony. Przyznany organowi luz decyzyjny, może być również częściowo determinowany już w samej treści przepisu upoważniającego organ do działania na zasadzie uznania administracyjnego. Sądowa kontrola aktów uznaniowych wymaga zbadania, czy akt znajduje oparcie w przepisach prawa materialnego i czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc czy akt nie nosi znamion dowolności oraz czy organ uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zindywidualizowanymi przesłankami odnoszącymi się do rozpatrywanej sprawy. Zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, w przypadku aktów uznaniowych, wymaga szczególnie starannego wyważenia obu tych interesów, i w razie uznania prymatu interesu społecznego, wykazania w sposób niebudzący wątpliwości słuszność takiego rozstrzygnięcia. Brak takich działań uzasadniać może zarzut dowolności rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądu wskazane warunki prawidłowości aktu o charakterze uznaniowym, nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. W ocenie Sądu orzekające w obydwu instancjach organy w sposób pobieżny, mało wnikliwy i nieprawidłowy, ustaliły stan faktyczny niniejszej sprawy. Powyższe dotyczy w szczególności ustalenia wysokości dochodu w rodzinie skarżącego. W wywiadzie środowiskowym organ I instancji ustalając dochód wskazał, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód w rodzinie skarżącego wynosi łącznie [...] zł., na który składają się zasiłki rodzinne w kwocie [...]zł. i [...] zł., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w kwocie [...]zł. oraz wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...]zł. Powyższe ustalenia przy uwzględnieniu prowadzenia czteroosobowego gospodarstwa domowego stały się podstawą przyznania zasiłku okresowego w kwocie [...]zł. wg. wyliczenia [...] zł.– [...] zł.] x 50 %). Poczynione przez organy ustalenia pozostają w oczywistej sprzeczności z dokumentami przedłożonymi przez skarżącego przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, z których wynika, że wynagrodzenie skarżącego w kwocie [...]zł. zostało mu wypłacone w dniu 9 stycznia 2026r. co potwierdzono kopią potwierdzenia przelewu (vide k. 4 akt adm.). W tym miejscu wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2015 r. sygn. akt I OSK 2802/13 stwierdził, że "definicja z art. 8 ust. 3 u.p.s. za dochód uznaje nie przychód należny za dany miesiąc, ale przychód z miesiąca, niezależnie od tytułu i źródła uzyskania. Przychód ten ma być uzyskany, co wskazuje na faktyczny aspekt sytuacji majątkowej strony. Rozwiązanie to podkreśla uzależnienie pomocy społecznej od faktycznego stanu majątkowego i faktycznych dochodów uzyskanych w danym okresie". (zob. także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 10 sierpnia 2023 r., II SA/Po 298/23). Podobnie stwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 2 lutego 2017r., sygn. akt III SA/Gd 1042/16 dokonując wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej: "za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. należy uznać przychód, który rzeczywiście został uzyskany". (zob. także WSA w Gdańsku w wyroku z 3 marca 2023r., III SA/Gd 508/19). Przez "dochód uzyskany" rozumie się więc dochód, który strona faktycznie otrzymała, niezależnie od tego, na jakiej podstawie prawnej to nastąpiło. W świetle powyższego wadliwym jest zaliczenie do dochodu za grudzień 2025r. dochodu faktycznie uzyskanego w styczniu 2026r. W tym miejscu zaznaczyć należy, że ustalając dochód w rodzinie skarżącego w oparciu o treść art. 8 ust. 3 u.p.s. oraz ustalając datę początkową wypłaty świadczenia w oparciu o treść art. 106 ust. 3 u.p.s. organ prawidłowo przyjął dochód z miesiąca grudnia 2025r. Przepis art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a. nie ma bowiem zastosowania do określenia daty "złożenia wniosku", o którym mowa w przepisach art. 8 ust. 3 i art. 106 ust. 3 u.p.s. Wskazane przepisy ustawy odwołują się do innego rozumienia instytucji "terminu", niż przepis art. 57 k.p.a. W przepisach art. 8 ust. 3 i art. 106 ust. 3 u.p.s. wskazany jest termin określany za pomocą konkretnego zdarzenia, a nie okresu czasu, czy konkretnej daty kalendarzowej. Takim zdarzeniem jest "złożenie wniosku". Termin tego typu jest tzw. terminem początkowym. Nadejście tego terminu (wystąpienie zdarzenia w postaci złożenia wniosku) powoduje bowiem określone skutki prawne dla strony (sytuuje w czasie wysokość dochodu w kontekście tzw. kryterium dochodowego, określa początkową chwilę przyznania i wypłaty świadczenia). Datą wszczęcia postepowania w sprawie zasiłku jest zatem co do zasady data wpłynięcia wniosku do organu pomocowego. W przedmiotowej sprawie Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji została wydana przez ten organ z urzędu na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. w trakcie postępowania prowadzonego z wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na naprawę lub wymianę okna tarasowego. Powyższe nie zostało jednak wskazane wprost w decyzji organu I instancji, co budzi uzasadnione wątpliwości skarżącego co do podstawy jego wszczęcia. Zgodnie z przepisem art. 102 ust. 1 u.p.s. zasadą jest, że świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Według art. 102 ust. 2 u.p.s. pomoc społeczna może być udzielana z urzędu, w takim jednak przypadku, stosownie do treści art. 61 § 2 k.p.a., wymagane byłoby uzyskanie zgody osoby zainteresowanej na udzielenie jej pomocy, na co w niniejszej sprawie nie ma dowodów. Co prawda w protokole wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w trakcie postępowania prowadzonego z wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na naprawę lub wymianę okna tarasowego. jest wpisana sugestia pracownika socjalnego co do przyznania zasiłku okresowego w miesiącu styczniu 2026r. Brak jest jednak wyraźnej informacji co do działania organu z urzędu. Działanie organu z urzędu na podstawie art. 102 ust. 2 u.p.s. nie zostało również wskazane w sentencji ani w uzasadnieniu decyzji organu I instancji. Powyższe przy uwzględnieniu odrębności niniejszego od postępowania z wniosku skarżącego o przyznanie zasiłku celowego na naprawę lub wymianę okna tarasowego jak i ewentualnego wcześniejszego wniosku skarżącego o zasiłek okresowy może budzić uzasadnione wątpliwości co do podstawy wszczęcia postępowania i wydania decyzji organu I instancji o zasiłku okresowym na miesiąc styczeń 2026r. w kontekście wcześniejszego złożenia przez skarżącego w dniu 23 lipca 2025r. wniosku o przyznanie świadczenia okresowego. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż powyższego wniosku z 23 lipca 2025r. brak jest w aktach niniejszej sprawy. Tym niemniej skarżący winien mieć pełną wiedzę na temat podstawy działania organu tj. czy postępowanie wszczęto z urzędu czy też na jego ewentualny wniosek. Dokonując sądowej kontroli zaskarżonego aktu prawnego, Sąd ocenia prawidłowość ustalenia stanu faktycznego oraz zastosowanych przepisów prawnych, na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w przesłanych Sądowi aktach administracyjnych. Przy takiej ocenie Sąd nie może zastępować organów administracji zarówno w ustalaniu stanu faktycznego, jak i w wyjaśnianiu podstawy prawnej, które to zadania należą do organów administracji publicznej, a sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniach decyzji, spełniających wymogi art. 107 § 3 k.p.a. Zatem podstawą każdej kontroli Sądu, zastosowania przez organ administracyjny właściwych przepisów prawnych, jest ustalenie przez ten organ stanu faktycznego w sposób wyczerpujący oraz wyjaśnienie zastosowanych przepisów prawnych, co w niniejszej sprawie nie zostało spełnione. Ponieważ uzasadnienie decyzji organu I instancji nie zawiera żadnego uzasadnienia wysokości przyznanego świadczenia, ustalenia dochodu w rodzinie skarżącego za miesiąc grudzień 2025r. i wyjaśnienia podstawy jego wszczęcia zaś uzasadnienie decyzji organu odwoławczego sprowadza się do ogólnego potwierdzenia potwierdzania stanu faktycznego sprawy, przy wadliwym ustaleniu sytuacji dochodowej skarżącego, stwierdzić należy, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Organy nie ustaliły w niniejszej sprawie stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, w konsekwencji również uzasadnienie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, nie zawierają prawidłowej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, ani wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w tym wyjaśnienia podstawy wydania zaskarżonej decyzji, uznać należy powyższe narusza również art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, prowadząc ponownie postepowanie, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy w tym zasad ustalenia dochodu wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku. A następnie sposób rozumowania i wyniki – w postaci ustalenia stanu faktycznego i wyjaśnienia podstawy prawnej – powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, spełniającym wymogi art. 107 § 3 k.p.a. W tym miejscu trzeba podkreślić, że uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości, mimo że zawierają rozstrzygnięcia co do zasady korzystne dla skarżącego, nie jest naruszeniem wyrażonej w art. 134 § 2 p.p.s.a. zasady nieorzekania na niekorzyść skarżącego (zakazu reformationis in peius). Zakaz ten oznacza, że w zakresie jego obowiązywania sąd administracyjny nie może uwzględnić skargi i wydać określonego w tych przepisach wyroku, mimo stwierdzenia wystąpienia wad, które taki wyrok uzasadniają (T. Woś w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" LexisNexis 2011 s. 626, uwaga 23 do art. 134). To strona winna ocenić, co jest w jej interesie, a co nie. Skoro skarżący zaskarżył decyzję Kolegium w całości i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w całości, to zaskarżony wyrok nie narusza wspomnianej reguły, tym bardziej, że w toku postępowania przed sądem skarżący nie ograniczył swojego żądania. W tym stanie sprawy, uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Informacje o sprawie

Data wpływu
30 marca 2026
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Izabela Bąk-Marciniak /przewodniczący/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Monika Świerczak /sprawozdawca/

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny