III SA/Po 31/23

Dnia 6 czerwca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 czerwca 2023 roku sprawy ze skargi L. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. z dnia 9 listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę

Decyzją z 9 listopada 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...], po rozpatrzeniu wniosku L. W., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 83b pkt 1 oraz art. 123 w zw. z art. 28 ust. 1, art. 30 i art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.), dalej: "u.s.u.s.", w zw. z art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000), dalej "K.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie: 1. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek (finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek): - na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 79 770,08 zł, - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 23 941,20 zł, 2. umorzenia zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.: - na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 145 842,27 zł (79 770,08 zł + 66 072,19 zł) z odsetkami w łącznej wysokości 311 078 zł (169 377 zł + 141 701 zł), - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 23 941,20 zł z odsetkami w wysokości 51 828 zł, - na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2002 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 6 800,41 zł z odsetkami w wysokości 14 126 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, co następuje. W dniu 27 września 2022 r. strona wniosła o umorzenie należności z tytułu nieuregulowanych składek. Na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. W związku z powyższym nie podlega umorzeniu zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za: - ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 79 770,08 zł oraz - ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 23 941,20 zł. Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przepis ten nie znajduje zastosowania w odniesieniu do zadłużenia z tytułu składek w części dotyczącej należności za ubezpieczonych nie będących płatnikami składek: - na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w łącznej wysokości 145 842,27 zł (79 770,08 zł + 66 072,19 zł) z odsetkami w łącznej wysokości 311 078 zł (169 377 zł + 141 701 zł), - na ubezpieczenie zdrowotne za okres od grudnia 2001 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 23 941,20 zł z odsetkami w wysokości 51 828 zł, - na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2002 r. do grudnia 2004 r. w wysokości 6 800,41 zł z odsetkami w wysokości 14 126 zł. Na podstawie art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych u.s.u.s. stosuje się przepisy K.p.a. Zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 [tzn. żądanie wszczęcia postępowania] z uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postępowanie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ nadmienił, że w pozostałym zakresie wniosek zostanie rozpatrzony merytorycznie odrębną decyzją. W skardze na powyższą decyzję strona wskazała, że organ dokonał błędnej analizy dowodów i nieprawidłowej wykładni przepisów nie mając podstawy prawnej do wydania decyzji, nie brał pod uwagę twierdzeń strony, nie wyjaśnił zasadności przesłanek, którymi się kierował i prowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufania do organów administracji. Skarżący wniósł o: 1. uchylenie decyzji; 2. zobowiązanie organu do przedłożenia kompletnych akt dotyczących postępowań dotyczących skarżącego. W uzasadnieniu skargi wskazano, że przedmiotowe należności uległy przedawnieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie do art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Zgodnie z art. 28 ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w jej art. 28 ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2020 r., poz. 1228 ze zm.); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Umorzenie należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 powyższego rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wskazane powyżej regulacje nie mają jednak zastosowania do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek. Zgodnie bowiem z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 u.s.u.s. Także zawarta w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. regulacja obejmuje wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Zatem również w tym zakresie prawidłowe jest rozstrzygnięcie organu. W przypadku składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących ich płatnikami ustawodawca w ogóle nie przewiduje zatem możliwości ich umarzania. Nie ma więc podstawy prawnej do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w części dotyczącej składek za ubezpieczonych nie będących jednocześnie płatnikami składek. Odmowa wszczęcia postępowania w tym zakresie była zatem zgodna z prawem. W tej sytuacji nie było potrzeby zobowiązywania organu do przedłożenia kompletnych akt dotyczących postępowań dotyczących skarżącego, a kwestia ewentualnego przedawnienia przedmiotowych należności może być badana na etapie postępowania egzekucyjnego. Wobec tego Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.