III SA/Po 235/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 października 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę w całości.

A. W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 9 września 2025, złożył odwołanie od decyzji Burmistrz Miasta i Gminy [...] z dnia 16 lipca 2024 roku (Nr [...]) i wskazał, że ta decyzja nigdy nie został mu doręczona. Z ostrożności procesowej skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przyczyna uchybienia terminowi ustała z dniem 5 września 2025 roku. Tego dnia podczas przeglądania akta administracyjnych Starosty [...] w sprawie zatrzymania prawa jazdy pełnomocnik wnioskodawcy pozyskała informację, że Burmistrz Miasta i Gminy [...] wydał decyzję o uznaniu wnioskodawcy za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia 31 października 2025 roku (znak: [...]), po rozpoznaniu sprawy z wniosku A. W., na podstawie art. 58 § 1-2 oraz art. 59 § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, odmówiło przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 16 lipca 2024 roku (nr [...]). W uzasadnieniu postanowienia wskazano, iż akta sprawy potwierdzają kierowanie korespondencji do wnioskodawcy na adres ul. [...], [...]. Z akt sprawy wynika jednak, że nie każda przesyłka wracała do organu I instancji jako nieodebrana przez adresata. W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie odbioru przez wnioskodawcę wezwania z dnia 7 maja 2024 roku do osobistego stawienia się w charakterze dłużnika alimentacyjnego celem przeprowadzenia wywiadu oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W piśmie zawarte zostało pouczenie, iż w przypadku uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu lub odmowy złożenia oświadczenia majątkowego organ właściwy wszczyna postępowanie dotyczące uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Strona nie zastosowała się do wezwania, co skutkowało wszczęciem postępowania, a następnie wydaniem decyzji. Korespondencja zawierająca decyzję o uznaniu za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych została zwrócona do OPS we [...] z adnotacją, iż nie podjęto przesyłki w terminie. Zastosowanie znalazły przepisy art. 44 K.p.a. dotyczące fikcji doręczenia. Z adnotacji na kopertach zawierających decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] wynika, że pracownik operatora pocztowego zadośćuczynił tym przepisom. A. W., pomimo, że był właściwie poinformowany o konsekwencjach braku zastosowania się do wezwania, w tym o wszczęciu postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, nie zadośćuczynił wezwaniu, a przy tym nie poinformował organu o zmianie miejsca zamieszkania. Mając na uwadze powyższe organ stwierdził, że wnioskodawca był świadomy konsekwencji swojego postępowania oraz uznał, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. A. W., reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 18 grudnia 2025 roku, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Skarżący zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenia od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W ocenie strony zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 58 § 1 i 2 w związku z art. 9, art. 41 § 1 i 2, art. 44 § 1-4, art. 61 § 4 oraz art. 7 , art. 8 § 1 i 2, art. 10 § 1-3 oraz art. 77 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez bezzasadne odmówienie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy skarżącego nie pouczono o konieczności zawiadomienia organu o zmianie adresu zamieszkania, bo w toku postępowania nie doręczono mu żadnej korespondencji, doręczenia decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] dokonano na nieaktualny adres, a nadto przesyłka adresowana była na adres niekompletny, ponadto zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości odbioru korespondencji nie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania odwołującego się czy w widocznym miejscu przy wejściu na teren posesji adresata, awizacja była wadliwa. W uzasadnieniu skargi wskazano, że stanowisko organu o braku winy w uchybieniu terminu jest oczywiście błędne. Dla przyjęcia tzw. fikcji doręczenia na nieaktualny adres strony konieczne jest uprzednie pouczenie o powinności wynikającej z art. 41 § 1 K.p.a. brak doręczenia takiego pouczenia powoduje, że nie można stronie przypisać winy za brak poinformowania organu o zmianie adresu. Brak faktycznego doręczenia takiego pouczenia powoduje, że nie można przypisać stronie konieczności zawiadomienia o zmianie adresu. Trudno oczekiwać do strony działającej bez profesjonalnego pełnomocnika wiedzy o tym, że ma taki obowiązek. Organ nigdy nie doręczył skarżącemu pouczenia o obowiązkach i konsekwencjach wynikających z art. 41 § 1 i § 2 K.p.a. Pouczenia takiego nie doręczono w szczególności wraz z wezwaniem z 7 maja 2024 roku. Skoro skarżącego nie pouczono o obowiązku poinformowania organu o zmianie adresu, to nie sposób przypisać mu winę w uchybieniu terminu do złożenia odwołania od decyzji. Niezależnie od powyższego autor skargi wskazał, że korespondencja doręczona skarżącemu w dniu 10 maja 2024 roku (wezwanie z dnia 7 maja 2024 roku) został wysłana przed wszczęciem postępowania. W tym terminie nie toczyło się żadne postępowanie. Postępowanie w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego zostało wszczęte dopiero 22 maja 2024 roku. Zawiadomienie o wszczęciu i żadne inne pismo w trakcie trwania postępowania nie zostało skarżącemu skutecznie doręczone. Skoro skarżący nie wiedział o toczącym się postępowaniu i nigdy nie doręczono mu stosownych pouczeń, to nie sposób przypisać mu winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Organ nie odniósł się do argumentacji, że adres, na który kierowana była korespondencja jest niekompletny. Budynek o numerze [...] na ulicy [...] we [...] posiada odrębne lokale. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że wcześniejsza korespondencja była odbierana. Wadliwy adres na kopercie przesyłki powoduje wadliwość dokonanego doręczenia. Skarżący podnosi, że zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz informacją o możliwości jego odbioru (awizo) nie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania odwołującego się lub przy w widocznym miejscu przy wejściu na teren posesji adresata. Przesyłka nie została prawidłowo awizowana. Pracownik poczty powinien dokonać adnotacji o niemożności doręczenia przesyłki i złożyć swój podpis. Placówka pocztowa powinna potwierdzić przyjęcie awizowanej przesyłki poprzez umieszczenie odcisku datownika i podpisu przyjmującego pracownika, a także jeżeli przesyłki nie podjęto w terminie 7 dni po pierwszym awizo, placówka operatora pocztowego powinna potwierdzić dokonanie powtórnego zawiadomienia adnotacją "awizowano powtórnie dnia" z podpisem. Znajdująca się w aktach korespondencja nie zawiera powyższych elementów. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2024, poz. 1267). Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2026, poz. 143 ze zm.; dalej w skrócie "P.p.s.a."). Uwzględniając skargę na postanowienie Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Skarga okazała się nieuzasadniona. Sąd nie ujawnił podstaw do przyjęcia stanowiska o naruszeniu przez skarżony organ przepisów prawa, które mogło mieć lub miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) lub c) P.p.s.a. Analiza akt administracyjnych ujawnia następujące okoliczności kontrolowanej sprawy, które Sąd przyjmuje, jako własne ustalenia faktyczne na potrzeby oceny legalności zaskarżonego postanowienia. Pismem z dnia 7 maja 2024 roku (k. 4 akt administracyjnych organu I instancji) skarżący został wezwany do osobistego stawiennictwa w charakterze dłużnika alimentacyjnego w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej we [...] przy ul. [...] celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Korespondencja zawierająca to pismo została skierowana na adres ul. [...], [...] oraz doręczona skarżącemu w dniu 10 maja 2024 roku. Do akt administracyjnych włączone zostało zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji podpisane przez skarżącego (k. 5 akt administracyjnych organu I instancji). Pismem z dnia 22 maja 2024 roku (k. 6 akt administracyjnych organu I instancji) zawiadomiono skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Do akt sprawy włączono zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji z adnotacją, że zawiadomienie o możliwości odbioru pisma pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata oraz adnotacją o zwrocie korespondencji wraz kopertą, na której widnieją adnotacje o awizowaniu przesyłki w dniu 24 maja 2024 roku, jej powtórnym awizowaniu w dniu 3 czerwca 2024 roku oraz o jej zwrocie do nadawcy w dniu 10 czerwca 2024 roku (k. 7 akt administracyjnych organu I instancji). Burmistrz Miasta i Gminy [...], decyzją z dnia 16 lipca 2024 roku (Nr [...]) orzekł o uznaniu A. W. za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych (k. 14 akt administracyjnych organu I instancji). Do akt sprawy włączono zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji z adnotacją, że zawiadomienie o możliwości odbioru pisma pozostawiono w oddawczej skrzynce pocztowej adresata oraz adnotacją o zwrocie korespondencji wraz kopertą, na której widnieją adnotacje o awizowaniu przesyłki w dniu 17 lipca 2024 roku, jej powtórnym awizowaniu w dniu 24 lipca 2024 roku oraz o jej zwrocie do nadawcy w dniu 1 sierpnia 2024 roku (k. 15 akt administracyjnych organu I instancji). Burmistrz Miasta i Gminy [...], pismem z dnia 14 stycznia 2025 roku, wystąpił do Starostwa Powiatowego we [...] z wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego A. W. (k. 27 akt administracyjnych organu I instancji). Starosta [...], decyzją z dnia 12 marca 2025 roku (Nr [...]), orzekł o zatrzymaniu prawa jazdy kategorii B dłużnikowi alimentacyjnemu A. W. zamieszkałemu pod adresem ul. [...], [...], do czasu ustania przyczyny, która spowodowała jego zatrzymanie (k. 34 akt administracyjnych organu I instancji). Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, pismem z dnia 9 września 2025, złożył odwołanie od decyzji Burmistrz Miasta i Gminy [...] z dnia 16 lipca 2024 roku (Nr [...]) i wskazał, że ta decyzja nigdy nie został mu doręczona. Z ostrożności procesowej skarżący złożył także wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania (k. 67 akt administracyjnych organu I instancji). Do odwołania załączone zostały: - oświadczenie skarżącego z dnia 9 września 2025 roku o treści "Oświadczam, że w lipcu 2024 roku zamieszkiwałem pod adresem ul. [...], [...]"; - oświadczenie skarżącego z dnia 9 września 2025 roku o treści "Nigdy nie zamieszkiwałem na stałe przy ulicy [...]. Zamieszkiwałem tam przez okres 3 miesięcy maj, czerwiec lipiec 2018 roku"; - zawarta w dniu 1 sierpnia 2024 roku umowa najmu lokalu mieszkalnego położonego pod adresem ul. [...], [...] wraz z rachunkami wystawianymi przez wynajmującego, które dokumentują uiszczanie czynszu wraz z opłatami za wynajęty lokal od stycznia 2025 roku do lipca 2025 roku. W ocenie Sądu skarżony organ prawidłowo przyjął, iż skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania. Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691) w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przyjmuje się, że osobą zainteresowaną przywróceniem terminu jest każdy, kto jest uprawniony lub zobowiązany do dokonania konkretnej czynności procesowej w określonym terminie. Osobą zainteresowaną jest strona, której decyzja została doręczona (ogłoszona) i która z przyczyn od siebie niezależnych nie mogła wnieść odwołania w ustawowym terminie. Podmiot, który nie brał udziału w postępowaniu zakończonym decyzją i któremu nie doręczono decyzji, nie może skorzystać z możności przywrócenia terminu do wniesienia odwołania (P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Gdańsk 2026, art. 58 oraz powołane tam orzecznictwo). Dostrzegać zatem należy, że zasadność żądania przywrócenia terminu do wniesienia odwołania uwarunkowana jest uznaniem, że wnioskodawca brał udział w postępowaniu administracyjnym i skutecznie doręczono mu decyzję, ale z przyczyn od siebie niezależnych nie skorzystał on uprawnień procesowych w terminie zakreślonym przepisami prawa. W ocenie Sądu zaskarżone postanowienie pomimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. W świetle argumentacji formułowanej w toku postępowania administracyjnego i sądowego o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia odwołania ma przesądzać to, iż skarżący wobec przyjęcia fikcji doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania nigdy faktycznie nie otrzymał pouczenia o treści art. 41 § 1 i § 2 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. W konsekwencji skarżący nie był świadomy obowiązku, że musi poinformować organ o konieczności kierowania korespondencji na nowy adres zamieszkania. Jednak materiał dowodowy włączonych do akt administracyjnych nakazuje przyjmować, że zmiana adresu zamieszkania nie mogła być rzeczywistą przyczyną uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Do akt sprawy włączony został dowód skutecznego doręczenia w dniu 10 maja 2024 roku osobiście skarżącemu przesyłki pod adresem ul. [...], [...]. W aktach administracyjnych zalegają pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...], z których wynika, że dłużnik A. W. zamieszkuje pod adresem ul. [...], [...] (k. 11-13 akt administracyjnych organu I instancji). Urzędowy dokument doręczenia skarżącemu korespondencji (k. 5 akt administracyjnych organu I instancji) skutecznie podważa prawdziwość pisemnego oświadczenia skarżącego z dnia 9 września 2025 roku o treści "Nigdy nie zamieszkiwałem na stałe przy ulicy [...]. Zamieszkiwałem tam przez okres 3 miesięcy maj, czerwiec i lipiec 2018 roku". Przedłożone do akt administracyjnych dokumenty w postaci umowy najmu oraz rachunki opłacania czynszu za mieszkanie nie potwierdzają prawdziwości oświadczenia, że już w lipcu 2024 roku skarżący zamieszkiwał pod adresem ul, [...], [...]. Z umowy najmu wynika bowiem, że została ona zawarta już po wystąpieniu skutku tzw. doręczenia zastępczego korespondencji zawierającej decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 16 lipca 2024 roku, tj. w pierwszym dniu już otwartego terminu na wniesienie odwołania (1 sierpnia 2024 roku). Powyższego ustalenia nie podważają dokumenty prywatne dotyczące uiszczania czynszu, które dotyczą okresu od stycznia do lipca 2025 roku. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu.