I OSK 635/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Niczyporuk Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 974/24 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1183/2024/8880 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 12 kwietnia 2024 r. nr ŚR.515.77.25.2024, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz A. K. kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 24 stycznia 2025 r. sygn. II SA/Gl 974/24 oddalił skargę A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 maja 2024 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1183/2024/8880 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne 12 marca 2024 r., dołączając orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane 24 stycznia 2024 r., w którym wskazano, że stopień znaczny datuje się od 18 września 2023 r. Wskazano, że prawo do świadczenia nie powstaje z urzędu ani z samym momentem zaistnienia niepełnosprawności, lecz wymaga skutecznego złożenia wniosku przed 1 stycznia 2024 r. Sąd podkreślił, że zgodnie z przepisami przejściowymi dawne zasady stosuje się wyłącznie wtedy, gdy prawo to powstało najpóźniej do 31 grudnia 2023 r., co w tej sprawie nie miało miejsca ze względu na datę inicjatywy strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyjaśnił, że o powstaniu prawa przesądza spełnienie wszystkich przesłanek ustawowych w chwili złożenia wniosku, a skarżąca zainicjowała postępowanie już w nowym stanie prawnym. Orzeczenie o niepełnosprawności również zostało wydane po granicznej dacie, co zdaniem Sądu wyklucza możliwość nabycia prawa w starym systemie. Sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadne argumenty dotyczące wstecznego przyznawania świadczeń, wskazując, że przepisy te regulują jedynie okres wypłaty, a nie sam moment nabycia uprawnienia dla celów międzyczasowych. W ocenie Sądu pierwszej instancji brak złożenia wniosku w terminie przesądził o tym, że sprawa musiała zostać rozpoznana według nowych zasad ograniczających świadczenie do opieki nad osobami niepełnoletnimi. Ostatecznie wskazano, że skoro ojciec skarżącej w momencie orzekania był osobą 83-letnią, to w nowym stanie prawnym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Skargę kasacyjną od wyroku złożyła A. K. zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 63 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7.07.2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm., dalej: ustawa o świadczeniu wspierającym) w zw. z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.) poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, iż przepisy te nie umożliwiają prowadzenia postępowania w sprawach, w których wnioski o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożone zostały po 31 grudnia 2023 r., podczas gdy z prawidłowej wykładni wskazanego przepisu wynika, iż przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. możliwe jest w każdym przypadku, w którym możliwe jest utworzenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tych zasadach z mocą wsteczną, co najmniej od dnia 31 grudnia 2023 r. Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie oświadczyła, iż zrzeka się przeprowadzenia rozprawy w sprawie z niniejszej skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2026, poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę wyłącznie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, albowiem podniesione w niej zarzuty okazały się trafne. Istota sporu w niniejszej sprawie koncentrowała się na wykładni przepisów przejściowych, w szczególności art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 – dalej jako: "u.ś.w."), w kontekście zmiany stanu prawnego regulującego zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, która nastąpiła z dniem 1 stycznia 2024 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy w stanie faktycznym sprawy, w którym wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności ojca skarżącej złożono najpóźniej na początku trzeciego kwartału 2023 r., a wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego – już po zmianie przepisów, w marcu 2024 r. (lecz z zachowaniem terminu z art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych – dalej jako: "u.ś.r."), organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjęły, że zastosowanie znajdują nowe regulacje prawne, czy też sprawa winna być rozpoznana na podstawie przepisów dotychczasowych. Za zasadny należało uznać przede wszystkim zarzut naruszenia art. 63 ust. 1 u.ś.w. poprzez jego niezastosowanie, a także ściśle z nim powiązany zarzut naruszenia art. 24 ust. 2 oraz 2a u.ś.r. Sąd pierwszej instancji, aprobując stanowisko organów administracji, przyjął wykładnię literalną art. 63 ust. 1 u.ś.w., zgodnie z którym w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro wniosek o samo świadczenie pielęgnacyjne wpłynął dopiero 15 marca 2024 r., to prawo do tego świadczenia nie mogło powstać do 31 grudnia 2023 r. Taka interpretacja jest jednak błędna, gdyż pomija systemowe powiązanie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych z regulacjami dotyczącymi orzekania o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia norm regulujących przyznawanie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności nie może być prowadzona w oderwaniu od procedury uzyskiwania stosownego orzeczenia, co znajduje potwierdzenie choćby w stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. P 28/07. Postępowanie w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego i postępowanie w sprawie ustalenia niepełnosprawności stanowią integralną całość, zmierzającą do ustalenia prawa do świadczenia. Ustawodawca, świadom tej zależności, w art. 24 ust. 2a u.ś.r. wprowadził szczególną regulację intertemporalną, stanowiącą wyraz tej systemowej więzi. Stanowi ona, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uznał, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, argumentując, iż po nowelizacji odnosi się on jedynie do przypadków objętych nowym brzmieniem ustawy (tj. opieki nad osobami do 18. roku życia). Sąd pierwszej instancji arbitralnie przyjął, że zastosowanie ma nowy stan prawny. Przepis art. 24 ust. 2a u.ś.r. jest przepisem proceduralnym, określającym moment, od którego ustala się prawo do świadczenia, i ma kluczowe znaczenie dla interpretacji materialnoprawnej normy przejściowej zawartej w art. 63 ust. 1 u.ś.w. Wykładnia systemowa i celowościowa przepisu art. 63 ust. 1 u.ś.w. nakazuje przyjąć, że sformułowanie "prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r." obejmuje nie tylko sytuacje, w których wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożono do tego dnia, ale również przypadki, gdy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia został co prawda złożony po 31 grudnia 2023 r., lecz nastąpiło to z zachowaniem terminu określonego w art. 24 ust. 2a u.ś.r., a sam wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wpłynął do organu orzeczniczego do 31 grudnia 2023 r. i ustalony stopień niepełnosprawności również datowany jest na dzień przypadający przed tą datą. W niniejszej sprawie przekazana Sądowi dokumentacja akt sprawy nie pozwala poczynić szczegółowych ustaleń co do daty złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Pozwala jednak jednoznacznie przesądzić, że złożenie wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w odniesieniu do osoby I. S. musiało nastąpić najpóźniej na początku trzeciego kwartału 2023 r., a więc przed 31 grudnia 2023 r. Ustalenia takie znajdują oparcie w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 24 stycznia 2024 r. zaliczającym I. S. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 września 2023 r. Jednocześnie, z treści tego orzeczenia wynika, że zapadło ono po rozpatrzeniu odwołania I. S. od orzeczenia wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia 4 października 2023 r. Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia 24 stycznia 2024 r. uchylił w całości orzeczenie z 4 października 2023 r. i zaliczył I. S. na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazując, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 18 września 2023 r. Bezsporne jest, że z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności I. S. wystąpiono przed 31 grudnia 2023 r., a orzeczeniem z 24 stycznia 2024 r. ustalono znaczny stopień niepełnosprawności od 18 września 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne 15 marca 2024 r., a zatem z dochowaniem trzymiesięcznego terminu od wydania orzeczenia. W świetle powyższego, prawo w rozumieniu art. 63 ust. 1 u.ś.w. (przy spełnieniu pozostałych przesłanek z art. 17 u.ś.r. w starym brzmieniu) powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. Odmienna interpretacja prowadziłaby do trudnych do zaakceptowania rezultatów, uzależniając zachowanie praw nabytych od sprawności działania organów orzekających o niepełnosprawności, na co strona nie ma wpływu. Skarżący nie może ponosić negatywnych konsekwencji faktu, iż postępowanie orzecznicze, wszczęte na początku trzeciego kwartału 2023 r., zakończyło się dopiero w styczniu 2024 r. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 63 ust. 2 u.ś.w., należy wskazać, że nie można mówić w badanej sprawie o jego zastosowaniu, zważywszy na fakt, że skarżąca ubiegała się o przyznanie świadczenia po raz pierwszy. Reasumując, Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 63 ust. 1 u.ś.w. oraz bezzasadnie odmówił zastosowania art. 24 ust. 2a u.ś.r., co miało bezpośredni i istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowa interpretacja tych norm, uwzględniająca kontekst systemowy i cel zmiany ustawy, prowadzi do wniosku, że w stanie faktycznym sprawy organy administracji zobowiązane były rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r. Skoro organy obu instancji, a w ślad za nimi Wojewódzki Sąd Administracyjny, błędnie przyjęły jako podstawę rozstrzygnięcia nowy stan prawny, doszło do naruszenia prawa materialnego. W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznał skargę uchylając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2 wyroku w oparciu o art. 203 pkt 1 p.p.s.a.