III SA/Po 169/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Robert Talaga po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. J., W. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 stycznia 2022r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego rozgraniczenia nieruchomości I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta O. z dnia 3 listopada 2021 roku nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 100 zł (sto złotych, 00/100) tytułem zwrotu kosztów sądowych.

W dniu [...] sierpnia 2021 roku A. i W. J. złożyli do Prezydenta Miasta O. wniosek o rozgraniczenie nieruchomości położonych przy ul. [...] w O. ., oznaczonych nr ewid.[...] i [...] obręb [...]. W dniu [...] sierpnia 2021 roku zawiadomiono uczestników postępowania o złożeniu takiego wniosku i poinformowano o możliwości składania wyjaśnień w sprawie. Strona skorzystała z tej możliwości wskazując na istotę konfliktu sąsiedzkiego, podkreślając, że płot rozgraniczający obie posesje jest w znacznej części na jej nieruchomości, podobnie jak szopa sąsiada. Powyższe było skutkiem braku zgody sąsiada na jakiekolwiek działania w granicy sąsiada. Jednocześnie wyjaśniła następstwa zaistniałego konfliktu. W dniu [...] października 2021 roku do organu wpłynęło pismo z Wydziału Geodezji Starostwa Powiatowego w O. ., z którego wynikało m.in, że w roku 1992 przeprowadzono podział działki [...] na wskazane we wniosku rozgraniczeniowym działki [...] i [...] , określający przebieg granicy pomiędzy nimi. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 roku, o nr [...] Prezydent O. odmówił wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego działek o nr ewid. [...] i [...] obręb [...] położonych w O. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w ramach badania przesłanek wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego uzyskano informacje z Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, że w zasobie znajdują się materiały określające przebieg granic tych działek. Z uwagi na powyższe organ przyjął, że granica może być wznowiona bez przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego na podst. dokumentacji istniejącej w zasobie. Zdaniem organu - strona nie kwestionuje przebiegu granicy, co oznacza, że nie jest ona sporna. Strona złożyła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu jednoznacznie stwierdzono, że granica jest sporna, co obrazuje załącznik do wniosku o rozgraniczenie z zaznaczonym spornym odcinkiem granicy. Co więcej - na tym właśnie odcinku granicy znaki graniczne zostały zniszczone bądź przesunięte przez właściciela działki sąsiedniej. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 roku, o nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu podniesiono, że organ nie jest związany wnioskiem strony o rozgraniczenie i na wstępnym etapie postępowania tj. przed jego wszczęciem ma możliwość zbadania jego zasadności. W ocenie SKO skorzystanie z tej możliwości dało organowi podstawy do przyjęcia, że granice nieruchomości zostały już ustalone, więc wystarczającym i możliwym do zrealizowania jest jedynie ich wznowienie. Strona skorzystała z prawa skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Podobnie jak w zażaleniu zarzuciła organom wydanie rozstrzygnięcia bez wskazania podstawy prawnej, załatwienie sprawy w sposób godzący w zaufanie do władzy publicznej, niezałatwienie sprawy w terminie, niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, nienależyte uzasadnienie zaskarżonego postanowienia. Ponadto zarzucono naruszenie art.7 Konstytucji RP oraz art. 29 ust.1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej: "P.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja, ale i postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Na wstępie należy przyznać rację organowi II instancji, że ma możliwość, ale i powinność zbadania zasadności żądania strony. Wszczynając postępowanie na wniosek strony, organ administracji wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania o rozgraniczenie nieruchomości, na które nie służy zażalenie. Służy natomiast na odmowę jego wszczęcia. Z art. 61 a) § 1 Kpa wynika, że gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się ,że jakkolwiek "inne uzasadnione przyczyny" nie zostały skonkretyzowane, to należy przez nie rozumieć sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. Taka oczywistość zdaniem sądu nie występuje w niniejszej sprawie. Po pierwsze wniosek strony o rozgraniczenie wyraźnie określał, że chodzi o rozgraniczenie spornej granicy, którą zresztą zaznaczono na załączonej do wniosku mapie. Z nadesłanej przez Wydział Geodezji Starostwa O. informacji wynika, że w roku 1977 z działki nr [...] wydzielono działki [...],[...] i [...], a w roku 1992 z działki nr [...] wydzielono działki [...] i [...] i wówczas określono przebieg granicy tych działek. Szkice nie zostały jednak załączone do akt, a z wniosku o rozgraniczenie wynika, że strona uważa, że granica jej działki [...] jest sporna jednie w części granicy z działką [...]. Z wydruku mapy wynika, że granica działki [...] przebiega identycznie na granicy z działką [...], jak i [...], które też powstała z podziału działki [...] w roku 1992. Wyjaśnienia wymaga przebieg tej granicy, uwzględniając fakt posadowienia tak płotu jak i szopy na części, która zdaniem wnioskodawcy należy do niego. W aktach poza załącznikiem do wniosku nie ma innej mapy nieruchomości, a wydruk z platformy Akoportal nie określa tej granicy. Znajdujące się w aktach dokumenty nie pozwalają na jednoznaczne ustalenie prawidłowości przebiegu granicy w terenie tj. na gruncie, sama mapa jest zaś jedynie ich wtórnym wyrazem, co do którego zresztą strona ma wątpliwości. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto już, że żaden przepis prawa nie daje organom kompetencji, na etapie wszczęcia postępowania rozgraniczeniowego kompetencji do stwierdzania, czy spór co do przebiegu granicy istnieje, czy też nie. Należy przyjąć zaś, że taki spór istnieje, gdy choćby jedna ze stron tak uważa. (WSA w Gliwicach, sygn.II SA/Gl 848/18,WSA w Krakowie , sygn.III SA/Kr 1439/21). W świetle powyższego oraz ustaleń organu należy przyjąć, że przedwczesne jest twierdzenie organu, że postępowanie rozgraniczeniowe nie może być wszczęte. Inną kwestią jest zasadność i celowość takiego rozgraniczenia. Jednakże prawo dokonania rozgraniczenia nieruchomości stanowi uprawnienie właściciela nieruchomości i organy administracji realizację tego uprawnienia winny zapewnić. Tymczasem już z pisma strony z dnia [...] sierpnia 2021 roku wynika, że płot był w znacznej części, ale nie w całości posadowiony na części działki strony, tak z powodu braku zgody sąsiada, jak i istniejącej już bramy oraz szopy. W istocie nie jest znane położenie tak szopy, jak i bramy i płotu, bowiem nieznana jest także data ich posadowienia na spornym gruncie, a tym samym, czy było to dokonane przed czy po wytyczeniu granicy w roku 1992. Z akt sprawy nie wynika, czy dopiero po ustaleniu stanu prawnego granicy i jej utrwaleniu w 1992 r czy też przed, w terenie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, które mogły sprawić, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania. Samo ustalenie granicy na podstawie znaków granicznych z roku 1992 nie oznacza, że postępowanie rozgraniczeniowe było zbędne, gdyż niewątpliwie spór pomiędzy stronami istniał i istnieje nadal. W celu zatem ustalenia, czy faktycznie istnieją "oczywiste przypadki" z art. 61a § 1 kpa, uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania, organ nie może gromadzić dowodów, na podstawie których dokona oceny, czy taki stan faktyczny zaistniał. Jeżeli konieczne jest ustalenie stanu faktycznego sprawy, nie mamy do czynienia z "oczywistym przypadkiem" i organ powinien wszcząć postępowanie administracyjne. W ocenie Sądu, na tle powyższego nie można było dokonać prawidłowej oceny wniosku o wszczęcie postępowania z punktu widzenia przesłanek, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a z powołaniem się jedynie na brak sporu co do co do przebiegu granicy. Tym samym Sąd uznał, że odmowa wszczęcia postępowania była przedwczesna, zaś sformułowane w skardze zarzuty dotyczące braku prawidłowej oceny stanowiska skarżącego w sprawie zasługiwały na uwzględnienie. Z uwagi na fazę postępowania (odmowę wszczęcia postępowania) odniesienie się do pozostałych zarzutów skargi jest przedwczesne. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) P.p.s.a orzekł jak w sentencji .O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 tej ustawy.