III SA/Po 1111/22

Dnia 17 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak (spr.) Sędzia WSA Marzenna Kosewska Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 marca 2023 roku sprawy ze skargi N. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę

Zaskarżoną decyzją z 28 września 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (zwany "organem" lub "ZUS") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. zwanej dalej "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm. zwanej dalej "u.s.u.s.") utrzymał w mocy decyzję ZUS Oddział w R. z 30 czerwca 2022 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że w dniu 26 kwietnia 2022 r. wpłynął wniosek N. B. (zwanej dalej "stroną" lub "skarżącą") o umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 10.259,42 zł. Organ uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (tzn. uznanie należności za całkowicie nieściągalnych), jak również z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (niewykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony). ZUS ustalił, że zobowiązana prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje dochód 3.800 zł netto miesięcznie oraz z dziećmi w wieku 19 i 6 lat, pozostających na utrzymaniu rodziców. Strona nie pracuje zarobkowo, nie pobiera emerytury, renty, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy. Nadto ustalono, że strona posiada zobowiązania pieniężne powodujące obciążenie finansowe w łącznej kwocie 5.208 zł miesięcznie, a także jest właścicielem nieruchomości – domu o pow. 123m2, położonego w miejscowości K. oraz mienia ruchomego o wartości ok. 3.000 zł. Organ nadto ustalił, że strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej 22 kwietnia 2022 r. oraz że jest prezesem zarządu w [...] sp. z o.o. i posiada 25 udziałów o łącznej wartości 2.500 zł. Odnosząc się do twierdzeń strony, że jej mąż jest schorowany i wymaga stałej opieki organ wskazał, iż strona nie przedłożyła żadnej dokumentacji, z której wynikałaby konieczność zapewnienia mężowi stałej całodobowej opieki. Organ stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze podnoszone jako jeden z głównych argumentów nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. W ocenie organu samo subiektywne odczucie dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności nie oznacza jeszcze obiektywnej, wyjątkowej sytuacji, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ wskazał, że instytucja umorzenia składek ubezpieczenia społecznego służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W ocenie organu brak jest podstaw do stwierdzenia, że aktualna sytuacja materialna strony ma charakter trwały i pogłębiający się. W związku z powyższym organ uznał, że nie ma podstaw do umorzenia żądanych należności. W skardze wniesionej do tut. Sądu skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z wydanej przez organ II instancji decyzji, iż niezasadnie odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że organ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie uwzględnił jej trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje. Skarga nie zawiera uzasadnionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zgodnie, z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s., zachodzi w enumeratywnie wymienionych w tym przepisie przypadkach, które nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365 zwanego dalej "rozporządzeniem"). Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił sytuację rodzinną oraz majątkową strony na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów, w oparciu o pisemne oświadczenie strony o stanie rodzinnym, majątkowym oraz sytuacji materialnej oraz dane wygenerowane z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Krajowego Rejestru Sądowego, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. W świetle dokonanych ustaleń faktycznych organ uznał, że w przypadku skarżącej nie ziściła się przesłanka całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. uzasadniająca umorzenie zaległych składek. Strona posiada bowiem majątek, z którego nadal prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. W szczególności nie stwierdzono bezskuteczności egzekucji. Powyższe nie było zresztą kwestionowane przez stronę ani w postępowaniu administracyjnym, ani sądowoadministracyjnym. Organ ustalił również, że nie spełniono przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia tj. powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej, bądź szczególnego zdarzenia, a nastąpiło w wyniku nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej. Odnośnie natomiast przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to dokonana przez organ ocena sprawy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny co oznacza, że musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie do umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty. Przy czym to na skarżącej spoczywał obowiązek przedstawienia wszystkich przesłanek mogących mieć wpływ na ostateczną decyzję ZUS, a tym samym wykazania, że zachodzą przesłanki uzasadniające zgłoszone żądanie na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3 a w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 stycznia 2022 r. I GSK 1054/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych zwanej dalej CBOSA). Decyzje uznaniowe, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej jedynie w ograniczonym zakresie. Sąd może zbadać bowiem jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego oparta jest na materiale dowodowym, zgodna z zasadami doświadczenia życiowego, a uzasadnienie decyzji logicznie zasadne. Mając to na uwadze, Sąd stwierdził zatem, że w niniejszej sprawie dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej oraz że nie przekroczono granic uznania administracyjnego. Organ bowiem wnikliwie i rzetelnie ocenił, a przy tym uzasadnił w sposób wystarczający, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., brak przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Organ poczynił ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.) i na tej podstawie poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącej. W zaskarżonej decyzji odniesiono się do wszystkich okoliczności podniesionych przez stronę oraz wzięto pod uwagę wysokość zaległej należności. Organ uwzględnił przy tym, że strona posiada majątek, jak również jest prezesem zarządu spółki, w której posiada udziały na łączną kwotę 2.500 zł. Organ uzasadnił również dlaczego uznał, iż posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności, jak również wskazał, że skarżąca choć ma trudną sytuację materialną to posiada obiektywne możliwości spłaty kwot zadłużenia dostosowanych do jej możliwości. Organ zaznaczył również, że instytucja umorzenia składek ZUS ma charakter wyjątkowy, zarezerwowany wyłącznie dla osób znajdujących się w zupełnie wyjątkowych okolicznościach tj. związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. Zdaniem organu strona nie znajduje się w takiej sytuacji. Organ działał w ramach swojego upoważnienia stwierdzając w konsekwencji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniała podstawa do umorzenia należności, gdyż skarżąca nie wykazała zaistnienia jakiegokolwiek nadzwyczajnego zdarzenia uniemożliwiającego opłacenia należności, jak również, że mąż skarżącej wymaga ze względu na stan zdrowia stałej całodobowej opieki, co pozbawiałoby skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Powyższe argumenty organu Sąd uznał jako rzeczowe, pozostające w związku z ustaleniami poczynionymi w niniejszej sprawie i wynikające z okoliczności przedstawionych przez skarżącą. Podkreślenia wymaga, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności wyłącznie w uzasadnionych wypadkach, albowiem regułą jest obowiązek spłaty powstałych zobowiązań finansowych. Tymczasem skarżąca z samego faktu znajdowania się w trudnej sytuacji finansowej wywodzi podstawę do domagania się umorzenia należności ZUS. Stanowisko to jest oderwane od rozwiązań prawnych i odbierałoby Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nadane mu prawo własnego – z natury rzeczy zatem ocennego – uznania, czy z prawa umorzenia należności w konkretnym przypadku zamierza skorzystać. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 poz. 259) Sąd skargę oddalił.