III SA/Lu 649/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Kosowska, Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant: Referent Paulina Kowalik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi A.A. na czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. z dnia 15 kwietnia 2025 r. w przedmiocie zawrócenia cudzoziemca do linii granicy państwowej p o s t a n a w i a: umorzyć postępowanie.

Pismem z dnia 15 maja 2025 r. skarżący A. M. wniósł skargę na czynności materialno-techniczne podjęte w dniach 15 oraz 16 kwietnia 2025 r. przez Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. polegające na zawróceniu go do linii granicy państwowej z przejścia granicznego w T.. Domagał się stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonych czynności jako naruszających powołane szczegółowo w skardze przepisy prawa. W odpowiedzi na skargę Komendant Placówki Straży Granicznej w T. wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu tego stanowiska wyjaśnił między innymi, że skarżący w dniu 15 kwietnia 2025 r. stawił się na drogowym przejściu granicznym w T. na kierunku wjazdowym do Rzeczypospolitej Polskiej około godz. 10:47 i po przeprowadzeniu czynności został zawrócony do linii granicy państwowej na podstawie § 3 ust. 2b rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie czasowego zawieszenia lub ograniczenia ruchu granicznego na określonych przejściach granicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1403, z późn. zm.). Organ wskazał nadto, że tego samego dnia o godz. 22:55 skarżący po raz kolejny stawił się na drogowym przejściu granicznym w T. i po przeprowadzeniu czynności ponownie został zawrócony do linii granicy państwowej. W ramach uzupełnienia braków skargi, w piśmie z dnia 10 września 2025 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarga cudzoziemca dotyczyła czynności zawrócenia do linii granicy państwa w dniach 15 kwietnia 2025 r. oraz 16 kwietnia 2025 r., co stanowi dwie odrębne czynności materialno-techniczne. W związku z tym poddał pod rozwagę sądu zasadność rozdzielenia skargi na podstawie art. 57 § 3 p.p.s.a. (pismo pełnomocnika strony z dnia 10 września 2025 r. – k. 137 akt sądowych). W piśmie z dnia 30 października 2025 r. organ ponownie wyjaśnił, że w dniu 15 kwietnia 2025 r. skarżący dwukrotnie podjął próbę przekroczenia granicy państwowej. Pierwsze czynności z udziałem cudzoziemca zostały podjęte o godz. 10:45 i zostały zakończone o godz. 11:18. Natomiast kolejne czynności związane z podjęciem drugiej próby przekroczenia granicy rozpoczęły się o godz. 22:55 i zakończyły o godz. 23:54. Natomiast w dniu 16 kwietnia 2025 r. Straż Graniczna nie podejmowała wobec skarżącego żadnych czynności. Jednocześnie w piśmie tym organ poinformował, że w dniu 1 sierpnia 2025 r. skarżący ponownie stawił się na granicy deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono mu na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto stosowny wniosek o objęcie taką ochroną. W piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. organ dodatkowo wyjaśnił, że dane dotyczące czasu rozpoczęcia i zakończenia czynności zostały ustalone na podstawie wpisów zarejestrowanych w Centralnych Systemach Informatycznych Straży Granicznej. Skarga wniesiona została do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, który postanowieniem z dnia 27 czerwca 2025 r. wydanym w sprawie sygn. akt 1072/25, przekazał ją według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie (postanowienie – k. 115-116 akt sądowych). W związku z treścią skargi i wyjaśnieniami pełnomocnika skarżącego oraz organu, wniesione jednym pismem przez A.M. skargi na dwie czynności Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. podjęte w dniu 15 kwietnia 2025 r. zostały zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału rozdzielone na podstawie art. 57 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Sprawa niniejsza dotyczy czynności zawrócenia cudzoziemca do linii granicy państwowej podjętej w dniu 15 kwietnia 2025 r. w godz. 22:55-23:54, natomiast czynności zawrócenia cudzoziemca do linii granicy państwowej podjętej tego dnia w godz. 10:45-11:18 były przedmiotem rozpoznania skargi w sprawie WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 431/25 (zarządzenie Przewodniczącego III Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 9 grudnia 2025 r. – k. 1-3 akt sądowych; odpis zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 13 sierpnia 2025 r. – k. 5-7 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga wniesiona w tej sprawie stała się bezprzedmiotowa na skutek zdarzeń jakie miały miejsce po jej wniesieniu, czego skutkiem była konieczność umorzenia postępowania. Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postępowanie sądowe podlega umorzeniu przede wszystkim wtedy, jeżeli skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1) oraz w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2). Powołane przepisy wymieniają zatem wprost dwa podstawowe zdarzenia powodujące umorzenie postępowania sądowego, tj. skuteczne cofnięcie skargi i – co do zasady – śmierć strony. Wymaga jednak zwrócenia uwagi, że nie wyczerpuje to wszystkich podstaw omawianego skutku procesowego. Zgodnie bowiem z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania także wówczas, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Wskazana norma umożliwia zatem zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego także poprzez jego umorzenie, na skutek zajścia w toku tego postępowania także innych zdarzeń niż wymienione w art. 161 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym. W judykaturze sądów administracyjnych podkreśla się, że bezprzedmiotowość postępowania sądowoadministracyjnego w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma miejsce wtedy, gdy zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna, przy czym zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania (por. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 2453/10; z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II GSK 1215/11; z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 177/14; z dnia 18 września 2025 r., sygn. akt III OZ 428/25 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 378/13). Inne przyczyny, o których mowa w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., nie zostały w ustawie zdefiniowane. Użycie w powołanym przepisie słowa "bezprzedmiotowe" wskazuje natomiast na sytuacje, gdy w istocie przestaje istnieć realny przedmiot postępowania i konieczność udzielenia występującemu z żądaniem ochrony prawnej. Trzeba przy tym zwrócić uwagę, że zakresem sądowej kontroli działalności administracji publicznej objęte jest orzekanie w sprawach skarg na różnorodne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. Dlatego w ujęciu przedmiotowym kontrolą sądową objęto bardzo zróżnicowane formy działania administracji publicznej, od aktów stosowania prawa (decyzje administracyjne, postanowienia, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej), po akty stanowienia prawa i akty nadzoru (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 3764/14). Przypomnienia zatem wymaga, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi była czynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w T. polegająca na zawróceniu cudzoziemki do linii granicy państwowej, który stawił się na granicy w dniu 15 kwietnia 2025 r. ok. godz. 22:55. Z pisma organu z dnia 30 października 2025 r. wynika natomiast jednoznacznie, że skarżący w dniu 1 sierpnia 2025 r. stawił się na granicy, deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono mu na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto stosowny wniosek o objęcie taką ochroną (pismo – k. 179-181 akt sądowych). Okoliczność ta została przyznana przez pełnomocnika skarżącego w toku rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Pełnomocnik wyjaśnił również, że skarżący przebywa w dalszym ciągu na terenie Polski, a jego wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest w dalszym ciągu procedowany (protokół rozprawy – k. 220 akt sądowych). Należy zaakcentować, że zaskarżona czynność materialno-techniczna z dnia 15 kwietnia 2025 r. stanowiła w istocie czynność faktyczną polegającą na zawróceniu skarżącej do linii granicy państwowej. Motywem zaś zaskarżenia przez stronę tego rodzaju czynności było to, by cudzoziemka mogła legalnie wkroczyć i choćby tymczasowo, ale pozostać na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Czynność ta przestała mieć jednak jakiekolwiek znaczenie w kontekście możliwości przekroczenia granicy państwa i pozostania na jego terytorium. Wynika to z faktu, że w późniejszym okresie, czyli w dniu 1 sierpnia 2025 r. cel, do którego zmierzało wniesienie skargi w tej sprawie został osiągnięty na innej drodze, bowiem skarżącą wpuszczono na terytorium Polski, przyjęto od niej wniosek o ochronę międzynarodową i w dalszym ciągu toczy się postępowanie w tym przedmiocie. W ocenie Sądu, sytuacja ta skutkowała koniecznością przyjęcia, że prowadzenie postępowania w przedmiocie wniesionej skargi w przedmiocie zaskarżonej w tej sprawie czynności organu – stało się całkowicie bezprzedmiotowe. W następstwie bowiem czynności organu podjętych w dniu 1 sierpnia 2025 r. zaskarżona w niniejszej sprawie czynność przestała wywoływać jakiekolwiek skutki prawne. Dodatkowo zaznaczyć wypada, że – w ocenie Sądu – w rozpoznawanej sprawie nie znalazłyby zastosowania przepisy art. 4171 § 2 lub § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1071, ze zm.), dotyczące ewentualnej odpowiedzialności odszkodowawczej władzy publicznej z powodu wadliwie podjętych czynności i działań. Przedmiotem bowiem zaskarżenia w tej sprawie była czynność materialno-techniczna, nie zaś prawomocne orzeczenie lub ostateczna decyzja, których wadliwość w postaci niezgodności z prawem stwierdzona została we właściwym postępowaniu. Taka sytuacja nie zaistniała. Tym samym nawet ewentualna niezgodność z prawem czynności materialno-technicznej organu administracji – nie stanowi źródła odszkodowawczej odpowiedzialności Skarbu Państwa na wskazanej wyżej podstawie prawnej. Celem niniejszego postępowania był legalny pobyt skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i w tym przedmiocie toczyło się to postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie. Wymaga też zwrócenia uwagi, że celem postępowania sądowo-administracyjnego jest doprowadzenie do zgodności z prawem działań organu podlegających kognicji sądów administracyjnych, co w niniejszej sprawie miało wyrażać się w orzeczeniu o bezskuteczności zaskarżonej czynności stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., w celu zezwolenia skarżącemu na wjazd na terytorium Polski i przyjęcia od niego wniosku o objęcie ochroną międzynarodową. Tymczasem, co już powiedziano, z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 1 sierpnia 2025 r. stawił się na granicy, deklarując zamiar ubiegania się o ochronę międzynarodową i wówczas zezwolono mu na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęto od niego stosowny wniosek. Tym samym cel, któremu miało służyć wniesienie skargi w rozpoznawanej sprawie został w toku niniejszego postępowania, już po wniesieniu skargi, zrealizowany na skutek późniejszej czynności organu. Organ poprzez czynność podjętą w dniu 1 sierpnia 2025 r. doprowadził do tego stanu rzeczy (poprzez zezwolenie skarżącemu na wjazd na terytorium Polski oraz przyjęcie od niego wniosku o ochronę międzynarodową), który wyeliminował skutek prawny poprzedniej czynności polegającej na zawróceniu skarżącego do linii granicy państwowej, w związku z czym przestał istnieć rzeczywisty przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. Dlatego w ocenie Sądu, w zaistniałych po wniesieniu skargi okolicznościach, merytoryczne rozstrzygnięcie niniejszej sprawy stało się zbędne. Na skutek późniejszych czynności organu zaistniał bowiem już stan, który mógłby powstać dopiero po prawomocnym uwzględnieniu skargi. Z przytoczonych względów – na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie umorzył postępowanie.