III SA/Lu 490/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 5 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz Z. Z. kwotę 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z dnia 26 lipca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej organ odwoławczy, Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania Z. Z. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 5 kwietnia 2022 r. umarzającą postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 11 maja [...] Z. Z. (dalej skarżący, wnioskodawca) zwrócił się do Wójta Gminy [...] (dalej organ I instancji, Wójt) o rozgraniczenie nieruchomości położonej w [...] oznaczonej nr [...] stanowiącej jego własność z nieruchomością sąsiednią oznaczoną nr [...] (stanowiącą własność J. i L. małżonków K.). Organ I instancji postanowieniem z dnia 17 czerwca 2021 r. wszczął postępowanie rozgraniczeniowe. Na wniosek organu I instancji złożony do Sądu Rejonowego w [...] postanowieniem z dnia 22 września 2021 r., sygn. akt I Ns 297/21 został ustanowiony kurator spadu po zmarłym J. K. w osobie K. K.. Po przeprowadzeniu procedury wyboru geodety w trybie zapytania ofertowego organ I instancji upoważnił wybranego geodetę do przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości wskazanych we wniosku. W dniu 21 marca 2022 r. do tutejszego urzędu wpłynęło pismo geodety informujące, że wykonanie przedmiotu umowy jest niemożliwe, albowiem z przekazanych przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...] dokumentów wynika, że pomiędzy Z. J. a K. J. było przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe, w efekcie którego zawarto ugodę potwierdzoną aktem ugody, sporządzonym 2 grudnia 1983 r. Zgodnie z treścią aktu ugody "obie umawiające się strony uważają spór za wygasły i stwierdzają ze akt niniejszy stanowi podstawę do sprostowania protokołu granicznego i innych odpowiednich dokumentów jak map i wpisów do ksiąg wieczystych". W tym stanie faktycznym i prawnym organ I instancji, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., obecnie Dz.U. z 2022 r., poz. 2000), dalej k.p.a. w związku z art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm.) umorzył w całości postępowanie administracyjne o rozgraniczenie nieruchomości położonych w miejscowości J. oznaczonych w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] z nieruchomością oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...]. Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz piśmiennictwie ukształtował się pogląd, że nie można przeprowadzać ponownego rozgraniczenia, gdy granice zostały już ustalone ostateczną decyzją administracyjną, ugodą zawartą przed geodetą lub postanowieniem sądu powszechnego. W rozpatrywanej sprawie, jak wynika z materiału dowodowego toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] położonymi w miejscowości J. i zakończyło się ono ugodą z dnia 2 grudnia 1983 r. zawartą pomiędzy poprzednimi właścicielami nieruchomości. Skarżący nie wykazał natomiast, że po tym rozgraniczeniu nastąpiły jakiekolwiek zdarzenia o charakterze faktycznym lub prawnym, które mogły sprawić, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego tego władania. Innymi sławy granica pomiędzy działką nr [...] a nr [...] nie jest sporna. Jest ona wykazana w dokumentacji geodezyjnej znajdującej się w posiadaniu Starostwa [...]. Jeżeli natomiast, jak podnosi skarżący we wniosku o rozgraniczenie nieruchomości, "sąsiad wszedł w jego działkę", to oznacza, że naruszył cudzą własność, a nie że granice są sporne. Odnośnie podnoszonych w odwołaniu okoliczności co do sfałszowania podpisu J. Z. na akcie ugody Kolegium wskazało, iż nie jest organem uprawnionym do oceny i stwierdzenia tego faktu. Skarżący w dniu 29 sierpnia 2022 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Kolegium wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności pominięcie faktu, że w sprawie nastąpiły nowe zdarzenia o charakterze faktycznym, prawnym w postaci negowania przez następcę prawnego (przez skarżącego) faktu zawarcia przez jego ojca ugody w postępowaniu rozgraniczeniowym oraz złożenia pod jej treścią własnoręcznego podpisu, co w bezpośredni sposób wskazuje na to, że stan władania gruntami różni się od tytułu prawnego do tego władania, skoro złożony pod ugodą podpis nie należy do osoby uprawnionej. Skarżący zarzucił brak inicjatywy dowodowej ze strony organu poprzez zaniechanie przesłuchania skarżącego na okoliczności powzięcia wiadomości o sfałszowaniu podpisu jego ojca, prezentowanego przez ojca uprzednio stanowiska w sprawie rozgraniczenia, braku dowodzenia mającego na celu zweryfikowanie prawdziwości podpisu ojca pod treścią ugody w postępowaniu o rozgraniczenie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie. W toku postepowania sądowego sąd ustalił, że uczestniczka postępowania L. K. zmarła w dniu 10 kwietnia 2022 r. (odpis skrócony aktu zgonu na k. [...] akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, lecz z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze, ale które miały wpływ na wynik sprawy toczącej się przed organami administracji publicznej. W pierwszym rzędzie zaś z urzędu bada, czy kwestionowany akt obarczony jest kwalifikowanymi wadami prawnymi, opisanymi w art. 156 § 1 k.p.a., prowadzącymi do jego nieważności. Kierując się powyższą regułą sąd ocenił, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, co daje podstawę do stwierdzenia jej nieważności. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Z kolei z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Na wstępie podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Jak trafnie wskazuje się w judykaturze, Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisu, który stwierdzałby, że osoba zmarła nie może być stroną w sprawie, jednak wynika to z pojęcia strony i jej zdolności prawnej. Stosownie do art. 30 § 1 k.p.a. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zdolność prawną każdy człowiek ma od chwili urodzenia (art. 8 Kodeksu cywilnego). Pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości (art. 11 Kodeksu cywilnego). Zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych kończy się z chwilą śmierci. W konsekwencji także, przysługujący osobie fizycznej status strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., z chwilą jej śmierci wygasa. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego. Prowadzenie postępowania w stosunku do osoby zmarłej i wydanie wobec takiej osoby decyzji, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt: I OSK 148/10, I OSK 1637/18, czy wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawach sygn. akt I SA/Wa 1707/19 i I SA/Wa 572/21 - orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Organ powinien bowiem, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w danym postępowaniu (por. wyroki w sprawach sygn. akt: I OSK 1959/06, I OSK 708/12 i I SA/Wa 3103/21, CBOSA). Przenosząc powyższe uwagi na grunt spawy niniejszej wskazać należy, że bezspornie L. K. była stroną postępowania w sprawie rozgraniczenia nieruchomości przed organem I instancji. Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 5 kwietnia 2002 r., a L. K. zmarła w dniu 10 kwietnia 2022 r. co ustalono w toku postępowania sądowego. Zauważyć jednak należy, że decyzja organu I instancji skierowana do L. K., jak wynika z adnotacji na potwierdzeniu odbioru, została odebrana w dniu 14 kwietnia 2022 r. przez jej córkę, która nie była stroną postępowania administracyjnego. Z akt nie wynika też, czy córka zmarłej L. K. była osobą uprawnioną do skutecznego odbioru korespondencji. Nie budzi zatem najmniejszych wątpliwości, że na etapie wydawania decyzji przez organ odwoławczy – dnia 26 lipca 2022 r. - L. K. już nie żyła. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Obowiązkiem organu jest zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Nie ma przy tym znaczenia, jak już powiedziano czy organ, który skierował decyzję do zmarłej strony, miał o tym wiedzę, czy nie. Powyższe uchybienie, choćby niezawinione przez organ, skutkować musiało stwierdzeniem przez sąd nieważności decyzji organu II instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe okoliczności, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i podejmie czynności stosowne do stanu sprawy. Wobec konieczności wyeliminowania powyższego uchybienia za przedwczesne na obecnym etapie postępowania uznać należy merytoryczne badanie prawidłowości zaskarżonej decyzji. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało orzec jak w pkt. I wyroku. Zwrot kosztów postępowania, na które składa się wpis od skargi w kwocie 200 zł uzasadnia art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 1 w zw. z art. 120 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania.