III SA/Lu 257/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 września 2023 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej - Zespołu do spraw świadczeń dla studentów Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 28 marca 2023 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. C.-S. w L., po rozpatrzeniu odwołania P. S., utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Zespołu ds. stypendium rektora Uniwersytetu M. C.-S. w L. z dnia 20 grudnia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektora. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy: W dniu 11 października 2022 r. P. S. (dalej skarżący) złożył drogą elektroniczną (USOSweb) wniosek o przyznanie stypendium rektora na rok akademicki 2022/2023. Po przeprowadzeniu postępowania Komisja Stypendialna Zespołu ds. stypendium rektora Uniwersytetu M. C.-S. w L. (dalej organ I instancji) decyzją z dnia 20 grudnia 2022 r. odmówiła przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że podstawą prawną rozstrzygnięcia jest przepis art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, ze zm.), dalej też jako ustawa. Organ I instancji wyjaśnił, że podstawą do odmowy przyznania świadczenia jest przekroczenie liczby semestrów, w ramach których przysługują świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że formularz udostępniony w systemie USOSweb uniemożliwia załączanie dodatkowych informacji w przypadku wnioskowania wyłącznie na podstawie wyników w nauce, a także nie umożliwia wysłania wniosku bez potwierdzenia oświadczenia dotyczącego liczby przestudiowanych semestrów. W tych okolicznościach skarżący wysłał pocztą elektroniczną oświadczenie uzupełniające w sprawie przedmiotowego wniosku o stypendium rektora. Skarżący wyjaśnił, że w latach 2007-2009 studiował Ekonomię na Wydziale Ekonomicznym UMCS, kończąc wszystkie przewidziane w programie semestry, łącznie sześć, nie uzyskując jednak tytułu licencjata, w związku z czym został skreślony z listy studentów. Wyjaśnił, że nie zgadza się z wykładnią art. 93 ustawy i zarzucił też, że decyzja organu I instancji nie zawiera uzasadnienia faktycznego i prawnego. Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu M. C.-S. w L. (dalej organ II instancji, organ odwoławczy) zaskarżoną decyzją utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z § 5 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu M. C.-S. w L. (dalej Regulamin świadczeń dla studentów), stanowiącego załącznik do Zarządzenia Rektora UMCS nr [...] z 28 września 2022 r., świadczenia, o których mowa w § 4 ust. 1, przysługują studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w § 4 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku. Świadczenia, o których mowa w § 4 ust. 1 oraz zwiększenie stypendium socjalnego, o którym mowa w § 4 ust. 2, przysługują łącznie przez okres 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów, drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Do okresu, o którym mowa w ust. 3, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego, w przypadku kształcenia się na kilku kierunkach - stypendium rektora nie przysługuje osobie studiującej dłużej niż 12 semestrów lub studiującej dłużej niż 9 semestrów na studiach I stopnia lub 7 semestrów na studiach II stopnia. Z powyższej regulacji, zdaniem organu II instancji, wynika zatem, że nie ma podstaw do wyłączenia okresu studiowania przez skarżącego w latach 2007-2009 na kierunku Ekonomia na Wydziale Ekonomicznym UMCS. Organ II instancji wskazał również, że powołane przez skarżącego wyroki sądów zapadły w indywidualnych sprawach i nie są wiążące dla organu wydającego zaskarżoną decyzję. Z ustaleń organów bezpiecznie zaś wynika, że skarżący studiował w latach 2007-2009 przez 6 semestrów, nie złożył pracy dyplomowej i z tego tytułu został skreślony 12 listopada 2009 r. Kolejno podjął studia 1 października 2019 r. na kierunku Prawno-biznesowy, I stopnia, które trwały 6 semestrów i ukończył je tytułem licencjata 11 lipca 2022 r. Następnie podjął kierunek Prawno-biznesowy, II stopnia. W dniu 1 października 2022 r. W dniu wydania decyzji przez organ I instancji P. S. rozpoczął zatem 13 semestr, a zatem, w świetle przytoczonych przepisów prawa brak podstaw do przyznania skarżącemu stypendium rektora. P. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję organu II instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz opartego na nim § 5 Regulaminu świadczeń dla studentów, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w okresie, przez który przysługują świadczenia, należy uwzględnić semestry przestudiowane w latach 2007-2009, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu zarzutów skarżący podniósł również, że organy błędnie uznały za nieistotny fakt, iż pierwsze sześć semestrów skarżący studiował podczas obowiązywania reżimu poprzedniej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ dodał, że na gruncie sprawy skarżącego istotnym jest, że zgodnie z treścią art. 16 ustawy o zmianie ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 2232), dalej ustawa zmieniająca, którą wprowadzono aktualne brzemiennie art. 93 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce tylko do przyznawania świadczeń, w tym stypendium rektora, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy w brzmieniu dotychczasowym, finalnie stosując okres 6 lat, na który powołuje się skarżący. Skarżący zaś wystąpił o stypendium na rok akademicki 2022/2023. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce i Regulaminu świadczeń dla studentów. Podzielić należy stanowisko organów, że w niniejszej sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy w jej brzmieniu nadanym od 18 grudnia 2021 r., na mocy powołanej wyżej ustawy zmieniającej, która istotnie zmieniła treść art. 93 ustawy ograniczając możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich. Zgodnie bowiem z art. 16 ustawy zmieniającej do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z mocy art. 18 ustawy zmieniającej wchodziła ona w życie, jak wspomniano, co do zasady (z pewnymi wyjątkami) po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia - czyli począwszy od 18 grudnia 2021 r. Zatem wyłącznie w zakresie wskazanym w art. 16 ustawy zmieniającej ustawodawca nie posłużył się zasadą bezpośredniego działania nowej ustawy polegającej na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować do stosunków prawnych (zdarzeń, stanów rzeczy) danego rodzaju niezależnie od tego, czy dopiero powstaną czy też powstały wcześniej przed wejściem w życie nowego prawa, lecz trwają nadal w czasie dokonywania zmiany prawa. Jakakolwiek inna interpretacja jej przepisów jest pozbawiona normatywnego uzasadnienia. Skarżący ubiegał się natomist o stypendium rektora we wniosku z dnia 11 października 2022 r., a więc w roku akademickim 2022/2023. Wniósł zatem o świadczenia, do których zastosowanie miała już ustawa po nowelizacji. Stan faktyczny nie był sporny. Skarżący nie kwestionował ustaleń organów, że składając wniosek o przyznanie stypendium rozpoczął 13 semestr studiów. W jego ocenie jednak pierwsze 6 semestrów w latach 2007 – 2009 nie powinno mieć znaczenia, gdyż w tym okresie stypendium rektora, ze względu na przecięte wyniki w nauce mu się nie należało oraz był to okres obowiązywania poprzedniej ustawy. Stosownie do treści art. 86 ust. 4 ustawy, student może ubiegać się o stypendium rektora. Stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym (art. 91 ust. 1 ustawy). Stypendium rektora przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi. Studentów, o których mowa w ust. 2, nie uwzględnia się przy ustalaniu liczby studentów otrzymujących stypendium rektora, o której mowa w zdaniu pierwszym (art. 91 ust. 3 ustawy). Stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy (art. 92 ust. 1 ustawy). Jak już zasygnalizowano, co w sprawie niniejszej było kluczowe, regulacje w zakresie możliwości przyznania świadczeń i utraty prawa do nich, zostały istotnie zmodyfikowane ustawą zmieniającą. W poprzednim, nieobowiązującym już brzmieniu, przepis art. 93 ust. 2 ustawy stanowił, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Natomiast obecne brzmienie tego przepisu stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra), przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich. Student kształcący się równocześnie na kilku kierunkach studiów może otrzymywać świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, tylko na jednym, wskazanym przez niego kierunku (ust. 1 i 2). Na skutek powołanej wyżej nowelizacji zmieniono również brzmienie przepisu art. 93 ust. 4 ustawy, który obecnie stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów. Istotna jest też treść ust. 6 art. 93 ustawy, zgodnie z którym do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Treść regulacji zawartych w art. 93 ustawy znalazła wprost odzwierciedlenie w postanowieniach § 5 Regulaminu świadczeń dla studentów. Tym samym na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego okolicznością wpływającą na posiadanie przez studenta prawa do świadczeń jest więc sama możliwość ubiegania się o świadczenie w związku z posiadanym statusem studenta, nie zaś przysługiwanie studentowi takiego świadczenia rozumiane jako bycie przez studenta beneficjentem świadczenia i otrzymywanie go w danym semestrze, do której to wykładni uprawniało poprzednie brzmienie art. 93 ust. 4 ustawy. W obecnym stanie prawnym świadczenia zostały ściśle powiązane jedynie z okresem studiów, nie zaś z okresem w jakim student rzeczywiście ze świadczeń korzystał. Dlatego też rację ma organ w zaskarżonej decyzji, gdy wywodzi, że treść mających w sprawie zastosowanie regulacji nie daje podstaw do wyłączenia okresu studiowania przez skarżącego w latach 2007-2009. Wyjaśnić należy, że wskazana ustawa nie zawiera własnej definicji pojęcia "przysługiwania świadczeń". Dlatego w sytuacji braku definicji ustawowej pojęcie to należało niegdyś, jak wspomniano, odczytywać zgodnie z jego rozumieniem w języku potocznym i odnosić do świadczeń, które zostały już przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów i który był ich beneficjentem. Natomiast wskazana wyżej nowelizacja ewidentnie zmieniła ten stan rzeczy, ograniczyła bowiem okres, przez który przysługuje prawo do pobierania świadczeń do 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów, w przypadku studiów drugiego stopnia – nie dłużej niż przez 7 semestrów), a najistotniejszą zmianą było wyraźne powiązanie wprost wyłącznie samego okresu studiowania przez studenta z uprawnieniem do ubiegania się przez niego o przyznanie świadczenia. Tym samym obecnie okres przez jaki student faktycznie korzystał już ze świadczeń przestał mieć znaczenie dla ustalenia okresu uprawniającego do ich pobierania (por. też wyroki w sprawach sygn. akt II SA/Bd 300/23, II SA/Gd 110/23, III S/Lu 134/23 – orzezczenia.nsa.gov.pl). Brzmienie art. 93 ust. 4 ustawy jest jednoznaczne i konkretne. Treść tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych, a jakakolwiek inna interpretacja tych przepisów, niż zaprezentowana przez organ byłaby wykładnią contra legem. Skoro zatem zgodnie z obecnym brzmieniem art. 93 ust. 4 ustawy określone w ilości semestrów ograniczenie czasowe uprawnienia studenta do pobierania świadczeń studenckich występuje – co zostało jasno i wprost wyartykułowane przez ustawodawcę – "bez względu na ich pobieranie przez studenta", to bezprzedmiotowe okazały się zarzuty skargi co do naruszenia przepisów prawa materialnego oraz odwoływanie się do stanowiska sądów administracyjnych dotyczącego odmiennego stanu prawnego. Nadto zauważyć wypada, że z treści uzasadnienia do wskazanej wyżej ustawy zmieniającej wynika, że celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy było zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Podsumowując, w obecnym stanie prawnym, który ma zastosowanie do sytuacji skarżącego składającego wniosek o stypendium rektora na rok 2022/2023 wyraźnie doprecyzowano, że łączny okres przysługiwania świadczeń wynosi 12 semestrów (w przypadku studiów pierwszego stopnia – nie dłużej niż przez 9 semestrów), nie ma natomiast znaczenia okres ich pobierania przez studenta. Z niekwestionowanych zaś ustaleń organów wynika zaś, że skarżący z upływem roku akademickiego 2021/2022, poprzedzającym złożenie wniosku (w dniu 11 października 2022 r.) ukończył 12 semestrów na studiach pierwszego stopnia. W związku z tym należało uznać, że organ w pełni zasadnie odmówił skarżącemu przyznania stypendium rektora w roku akademickim 2022/2023 r. W ocenie sądu organ prowadząc postępowanie w sprawie nie dopuścił się naruszenia ani przepisów prawa materialnego ani reguł proceduralnych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ wydający zaskarżoną decyzję działał na podstawie prawa i w jego granicach. Zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia, a dokonanej przez organ ocenie stanu faktycznego sprawy nie sposób zarzucić dowolności, gdyż wyciągnięte wnioski są logicznie, poprawne i merytorycznie uzasadnione. Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz.1634 ze zm.), zobowiązany był skargę oddalić.