III SA/Łd 85/18

Starszy Referendarz Sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, w Wydziale III - Robert Adamczewski po rozpoznaniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie wydania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy a.l.

III SA/Łd 85/18 Uzasadnienie W. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie wydania zezwolenia na zajęcie pasa drogowego. W toku postępowania strona skarżąca sformułowała wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej na druku "PPF". Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie jest właścicielem domu, mieszkania ani żadnej innej nieruchomości. Oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Na dochody gospodarstwa domowego składają się: dochody z tytułu emerytury w kwocie 2.616 zł oraz z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 2.620 zł (w tym zakresie skarżący wyjaśnił, że dochód ten będzie otrzymywał do 15 sierpnia 2018 r. w związku z wypowiedzeniem mu umowy partnerskiej na prowadzenie saloniku prasowego firmy Kolporter). Skarżący dodatkowo poinformował o ponoszonych wydatkach, wśród których wymienił: koszty rat kredytów, których rata miesięczna wynosi łącznie 660 zł oraz koszty opłat za media w kwocie ok. 500 zł miesięcznie i wydatki na leki 250 zł oraz ZUS – 320 zł. Referendarz Sądowy zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) [dalej: ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi], prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 powoływanej ustawy uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należy rozważyć, czy w świetle podanych okoliczności strona skarżąca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Dokonując analizy złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że argumentem przemawiającym za odmową przyznania prawa pomocy skarżącemu jest jej ogólna sytuacja materialna. Z przedstawionych informacji wynika, że łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącego zamyka się obecnie kwotą 5.236 zł netto. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż skarżący na bieżąco reguluje płatności związane z ratami kredytów bankowych, których miesięczna rata wynosi ok. 660 zł. W tym względzie stwierdzić należy, że przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym (takim są niewątpliwie opłacane raty kredytów) nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. W podobny sposób wypowiadał się już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w orzeczeniach z 25 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 150/06, z 9 lutego 2006 r., sygn. akt I FZ 9/06, czy z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt II OZ 475/05. Zatem dominującym jest pogląd, iż podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy, nie może przedkładać pierwszeństwa ponoszenia zobowiązań cywilnoprawnych (np. rat kredytów, niezależnie jakiemu celowi one służą) przed koszty postępowania sądowego (por. też postanowienie NSA z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06; z 25 kwietnia 2006, sygn. akt I FZ 150/06 z 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06). Skoro zatem skarżący reguluje opisywane należności kredytowe we wskazanej wysokości, to – w ocenie referendarza – jest także w stanie ponieść koszty sądowe w prowadzonej przed sądem sprawie. Wszystkie podniesione powyżej informacje dotyczące sytuacji materialnej skarżącego mogą świadczyć o tym, że dysponuje bieżącymi środkami pieniężnymi na poniesienie kosztów wpisu sądowego od skargi w kwocie 200 zł oraz poniesienie ewentualnych kosztów zastępstwa procesowego. Pamiętać przy tym należy, iż udział profesjonalnego pełnomocnika przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie jest obligatoryjny, a co więcej nawet osobiste stawiennictwo samej strony na rozprawie nie jest obowiązkowe. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w granicach sprawy, nie jest związany - stosownie do art. 134 ustawy p.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi. Ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134, ale także i art. 6 oraz 140 § 1 ustawy p.p.s.a. nie można przyjąć, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika skarżący nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Sąd administracyjny udziela bowiem stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego, potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Dodatkowo stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. np. postanowienie NSA z 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, postanowienie NSA z 9 listopada 2009 r., II OZ 1118/07). Wobec powyższych okoliczności nie można uznać skarżącego za osobę ubogą, która nie jest w stanie wygospodarować pieniędzy na zainicjowane przez siebie postępowanie sądowe. Jak zostało to już wcześniej podniesione celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (np. osobom bezrobotnym bez prawa do zasiłku czy pozbawionym jakichkolwiek dochodów), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też zwiększać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych, czy też prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2014 r., II OZ 561/14). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 w zw. z art. 252 § 1 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu. e.o.