III SA/Kr 916/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędzia WSA Renata Czeluśniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. Oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M. P-G. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Zaskarżoną decyzją z 30 kwietnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznaniu A. N. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem: - na zwrot za zakup karty KKM w listopadzie i grudniu 2019 r. dla skarżącej, - na zakup karty KKM od lutego do sierpnia 2020 r. dla skarżącej, - na zwrot za wykupione leki dla skarżącej i M. N., – na zakup leków dla skarżącej i M. N. Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją organu I instancji z [...] 2020 r. orzeczono jak powyżej. Na skutek wniosku skarżącej z dnia 10 stycznia 2020 r. o udzielenie jej pomocy min. poprzez przyznanie jej zasiłku z przeznaczeniem: na zwrot za zakup karty KKM w listopadzie i grudniu 2019 r. dla skarżącej, na zakup karty KKM od lutego do sierpnia 2020 r. dla skarżącej, na zwrot za wykupione leki dla skarżącej i M. N. oraz na zakup leków dla skarżącej i skarżącej i M. N. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M. W miesiącu grudniu 2019 r. skarżąca utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna (124 zł), alimentów na syna (800 zł), alimentów na siebie (400 zł) oraz świadczenia wychowawczego (500 zł), które jednak jest nie wliczane do dochodu rodziny. Łączny dochód rodziny wyniósł 1.324 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Organ I instancji podniósł również, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, ale nie jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy informując, że jest niezdolna do pracy, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 7 stycznia 2020 r. W dniu 7 lutego 2020 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 4.02.2020 r. z rozpoznaniem: zaburzenia korzeni nerwów rdzeniowych i splotów nerwowych, pacjentka długotrwale chora i niezdolna do pracy w zakresie wykonywania pracy fizycznej oraz związanej z dłuższym przebywaniem w pozycji siedzącej. Pacjentka w stałym leczeniu neurologicznym oraz stałym leczeniu PZP - odnośnie innych przeciwwskazań oraz zdolności do uczestnictwa w warsztatach aktywizujących należy kontaktować się psychiatrą. Jednocześnie skarżąca nie wyraziła zgody na wgląd pracownika socjalnego w swoją dokumentację medyczną oraz na przetwarzanie jej wrażliwych danych o zdrowiu. W dniu 12 lutego 2020 r. skarżąca przedłożyła pismo z GUP dotyczące braku możliwości uzyskania statusu osoby bezrobotnej, a następnie złożyła uwagi co do braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy z powodu sprawowania opieki nad synem w trakcie jego zajęć szkolnych. Skarżąca wyjaśniła, że część dochodów jest zajętych przez komornika oraz, że jest osobą długotrwale chorą i sprawuje opiekę nad synem, również w trakcie jego indywidualnego nauczania szkolnego. Organ I instancji ustalił też , że skarżąca nie odwiesiła postępowania w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, które zostało zawieszone na jej wniosek w kwietniu 2017 r. Powyższe tłumaczyła koniecznością wykonania kolejnych badań, na które jest kierowana oraz możliwością zawieszenia postępowania na 3 lata. Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji powołując się na orzecznictwo sądowe stwierdził, że specjalny zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa i szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy. Pomoc ze środków pomocy społecznej nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Podkreślono, że rodzina jest objęta świadczeniami finansowymi z MOPS-u od 2010 r. W ocenie organu sytuacja rodziny skarżącej nie może zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Organ I instancji przyjął, że zakup miesięcznego biletu KKM nie jest niezbędną potrzebą bytową skarżącej tym bardziej, że skarżąca nie pracuje. Również sytuacja zdrowotna nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską. Natomiast na zakup lekarstw dla siebie i syna stwierdzono, że skarżąca przeznaczyła w styczniu i lutym 2020 kwoty, które w ocenie organu mogą zostać zabezpieczone z własnych środków. W odwołaniu od decyzji skarżąca zakwestionowała rozstrzygnięcie nie zgadzając się z ustaleniem, że w jej przypadku doszło do przekroczenia kryterium dochodowego. Podała, że jej rachunek bankowy jest obciążony przez komorników wobec czego jej środki nie wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca powołując się na swoją trudną sytuację życiową i zdrowotną poddała w wątpliwość stanowisko organów, że wydatki na zakup leków i kart KKM były możliwe do zabezpieczenia z własnych środków. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 8 i art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) dalej: "u.p.s." organ odwoławczy stwierdził, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie, wynoszącego zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej 528 zł. Tym samym jej wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej jako podanie o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji o przyznanie przedmiotowego zasiłku oraz wyjątkowy charakter tej formy pomocy. Stwierdzono, że organ I instancji działając w ramach uznania administracyjnego wyjaśnił sytuację rodziny skarżącej oraz trafnie wskazał powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia. W ocenie SKO w przypadku skarżącej nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek" określony w art. 41 pkt 1 u.p.s., a odmowa udzielenia wnioskowanej pomocy mieści się w granicach uznania administracyjnego zwłaszcza w kontekście ograniczonych środków instytucji pomocowej oraz rozmiaru już udzielonej skarżącej pomocy. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżyła ww. decyzję i wniosła o: podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO jak i w Urzędzie Miasta, przekazanie wszystkich moich akt spraw do Prokuratura Generalnego na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO), zmianę decyzji MOPS i SKO (ale nie przekazywanie kolejny raz tej sprawy do rozpatrzenia przez Organ I instancji) lecz zasądzenie przez WSA od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) zasiłku okresowego dla mnie i syna, zwrot środków od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) poniesionych na skutek zapożyczania się na życie z powodu braku pomocy z MOPS od 2018 r., - całościowe pokrycie kosztów mojego i syna leczenia (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy też zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta), - przyznanie pełnomocnika z urzędu (w załączeniu druk PPF-zał. 1). W uzasadnieniu skargi powołała się min. na swoją ciężką sytuację życiową w tym coraz większe problemy zdrowotne, z którymi się boryka. Podała, że z uwagi na niezdolność do pracy stwierdzoną zaświadczeniem lekarskim nie jest w stanie zarejestrować się w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zakwestionowała stanowisko organów jakoby odmawiała współpracy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podała, że trudna sytuacja jej rodziny uzasadnia zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". W piśmie precyzującym skargę z dnia 18 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącej zarzuciła: - naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przejawiające się w zaniechaniu przez organy administracyjne przeprowadzenia dowodów z przedłożonych do akt sprawy przez skarżącą dokumentów, z których wynika, że skarżąca współpracuje z organami administracyjnymi i przedstawia zaświadczenia lekarskie oraz dokumenty z urzędy pracy, z których wynikają okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku specjalnego celowego, a w konsekwencji czego - wbrew zasadzie prawdy obiektywnej - organy nie odtworzyły w pełni poprawnie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w zakresie, w jakim uzasadniałoby to odmowę przyznania zasiłku specjalnego celowego; - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, tj. art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 u.p.s. na skutek odmowy przyznania zasiłku specjalnego celowego skarżącej, podczas gdy z akt sprawy wynika, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej jest trudna, co zostało również wprost stwierdzone w innych decyzjach wydanych w sprawach skarżącej, skarżąca bez swojej winy pozostaje osobą bezrobotną oraz przewlekle choruje, w związku z czym w przedmiotowej sprawie zachodzi ustawowo opisany szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku specjalnego celowego, a jednocześnie skarżącej nie można postawić zarzutu braku współpracy z organami administracyjnymi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa. Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji słusznie uznały, że w przypadku skarżącej brak było podstaw do przyznania jej zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zwrot za zakup karty KKM w listopadzie i grudniu 2019 r. dla skarżącej, na zakup karty KKM od lutego do sierpnia 2020 r. dla skarżącej, na zwrot za wykupione leki dla skarżącej i M. N. oraz na zakup leków dla skarżącej i skarżącej i M. N. Zgodnie z treścią art. 41 pkt. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. A zatem do możliwości przyznania ww. formy pomocy konieczne jest spełnienie dwóch warunków: przekroczenie kryterium dochodowego oraz zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem NSA "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącej. Organy obu instancji w sposób prawidłowy ustaliły, że kryterium dochodowe w rodzinie (wynoszące 1056 zł) zostało w przypadku skarżącej przekroczone i wyniosło 1324 zł. Odnośnie sytuacji życiowej skarżącej organy przyznały, że jest ona trudna. Skarżąca utrzymuje się z zasiłków i alimentów. Ma na utrzymaniu dorastającego syna. Zgodnie z zaświadczeniem lekarskim jest osobą niezdolną do pracy. Pozostaje w stałym leczeniu z powodu wielu schorzeń. Nie mniej jednak – jak trafnie wskazano - okoliczność ta, nie jest wystarczająca do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie wskazanych we wniosku potrzeb. Podkreślić należy, że skarżąca jest w sposób ciągły od 2010 r. objęta różnymi formami pomocy społecznej. Słusznie też wskazano, że aktualna sytuacja skarżącej nie ma charakteru nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącej, a ponadto trudności, których doświadczyła i doświadcza nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Przyjęcie – jak chce skarżąca - za szczególnie uzasadniony przypadek każdej zgłaszanej potrzeby, skutkowałoby tym, że przyznawanie zasiłku o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. musiałoby się stać regułą, co jest nie do pogodzenia z wyjątkowym i nadzwyczajnym charakterem świadczenia, o którym mowa w tym przepisie. Zdaniem Sądu organy słusznie też przyjęły, że w niniejszym przypadku nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Sąd zgadza się z oceną, że zakup miesięcznego biletu KKM nie jest niezbędną potrzebą bytową skarżącej skoro nie jest ona osobą aktywną zawodowo. Również sytuacja zdrowotna skarżącej nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską. Natomiast na zakup lekarstw dla siebie i syna stwierdzono, że skarżąca przeznaczyła w styczniu 2020 r. – 153,21 zł i w lutym 2020 przedstawiła wycenę recepty na M. N. na kwotę 88.24 zł. Organ trafnie ocenił, że wydatki te mogły zostać zabezpieczone z własnych środków podkreślając, że po odjęciu tych wydatków dochód rodziny nadal przekracza kryterium dochodowe. Nie można stracić z pola widzenia, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W kontekście powyższego podkreślić należy, że rodzina skarżącej jest od wielu lat objęta stałą pomocą ze strony pomocy społecznej, która w zakresie własnych możliwości wspiera ją różnymi formami pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby w przezwyciężaniu trudności życia codziennego, a nie ich wyręczać. Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie nosi znamion dowolności. Wbrew zarzutom skargi organy administracyjne nie uchybiły przepisom postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 u.p.s. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organy nie oparły swojego rozstrzygnięcia o brak współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że sytuację skarżącej uznano za niespełniającą przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wynikającego z art. 41 ust. 1 u.p.s. Przedstawione powyżej rozważania jednoznacznie wskazują, że organ prawidłowo odczytał i zastosował normę wynikającą z treści art. 41 u.p.s. w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Jednocześnie Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji organ błędnie powołał błędną podstawę prawną wskazując w niej art. 39 u.p.s. dotyczący zasiłku celowego oraz przepisy Uchwały Rady Miasta Nr XCV/1425/14 z dnia 15 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia programu osłonowego dotyczącego udzielania mieszkańcom Gminy pomocy w zakresie dożywiania (Dz.U. Województwa z 2017 r., poz. 9179). Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje jednak, że organ oparł rozstrzygnięcie o właściwe przepisy dotyczące zasiłku celowego specjalnego, dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów, a także prawidłowo zastosował je w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie tok swojego rozumowania w sposób klarowny przedstawił w uzasadnieniu decyzji. W związku z tym Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzone uchybienie nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 i § 3 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18) – pkt 2 sentencji wyroku.