III SA/Kr 1637/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: Sędzia WSA Jakub Makuch Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 21 marca 2023 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście Wschód T. W. sprawy ze skargi D. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2022 r. znak SKO.PS/4110/337/2022 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza na rzecz skarżącego D. P. od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2022 r., znak SKO.PS/4110/337/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło, że odwołanie złożone przez D. P. (dalej: "skarżący") od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 13 kwietnia 2022 r. orzekającej o ustaleniu opłaty za pobyt babki skarżącego K. W. w Domu Pomocy Społecznej [...] w K. za okres od dnia 29 stycznia 2020 r. do 1 lutego 2022 r. w łącznej wysokości 37523,37 zł oraz zobowiązującej skarżącego do wniesienia opłaty do dnia 30 czerwca 2022 r. na rachunek Gminy Miejskiej K. – zostało wniesione z uchybieniem terminu. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 134 w zw. z art. 129 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022, poz. 2185, dalej: "k.p.a."). Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 26 kwietnia 2021 r. na adres: ul. [...], [...] E. zostało wysłane zawiadomienie o konieczności przeprowadzenia u skarżącego wywiadu środowiskowego na wniosek Miejskiego Domu Pomocy Społecznej w K., w celu ustalenia sytuacji skarżącego pod kątem obowiązku i możliwości ponoszenia opłat za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Korespondencja nie została podjęta przez skarżącego w terminie. Pismem z dnia 16 czerwca 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. wezwał skarżącego do stawienia się w MOPS w E. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pod rygorem uznania, że skarżący odmawia jego przeprowadzenia. Przesyłka nie została podjęta przez skarżącego w terminie. Pismem z dnia 13 września 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. zawiadomił skarżącego o wszczęciu z dniem 13 września 2021 r postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty za pobyt babki K. W. w domu pomocy społecznej. Skarżący nie odebrał awizowanej przesyłki. Pismem z dnia 28 września 2021 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. zwrócił się do Urzędu Skarbowego w E. o udzielnie informacji na temat źródeł oraz wysokości uzyskanego przez skarżącego dochodu. Pismem z dnia 11 października 2021 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w E. wskazał, że skarżący nie złożył zeznania podatkowego za rok 2020. Kierowane do skarżącego zawiadomienia o przedłużeniu terminu do załatwienia sprawy były zwracane do nadawcy z adnotacją nie podjęto w terminie. Decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r. Prezydent Miasta K. ustalił opłatę za pobyt babci skarżącego K. W. w DPS [...] w K.: - za okres od 29 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. w wysokości 158,20 zł; - za okres od 1 lutego 2020 r. do 31 marca 2020 r. w wysokości 1637,83 zł miesięcznie; - za okres od 1 kwietnia 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w wysokości 1687,83 zł miesięcznie; - za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w wysokości 1648,28 zł miesięcznie; - za okres od 1 marca 2021 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 1898,28 zł miesięcznie; - za okres od 1 czerwca 2021 r. do 30 czerwca 2021 r. w wysokości 1254,70 zł miesięcznie; - za okres od 1 lipca 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. w wysokości 1227,35 zł miesięcznie; - za okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 stycznia 2022 r. w wysokości 1443,35 zł miesięcznie; - za 1 lutego 2022 r. w wysokości 42,09 zł oraz ustalił, że wskazane opłaty w łącznej wysokości 37523,37 zł należy wnieść do 30 czerwca 2022 r. na rachunek Gminy Miejskiej K. z dopiskiem opłata za pobyt K. W. w Domu Pomocy Społecznej [...] w K. za okres od 29 stycznia 2020 r. do 1 lutego 2022 r. Decyzja została wysłana adres skarżącego przy ulicy [...] w E. i odebrana przez dorosłego domownika K. K. w dniu 15 kwietnia 2022 r. W dniu 9 maja 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, złożył odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu wskazał, że o wydaniu zaskarżonej decyzji dowiedział się w dniu 6 maja 2022 r., kiedy to pełnomocnik przedstawił mu skan decyzji doręczonej w dniu 25 kwietnia 2022 r. Skarżący podniósł, że od ponad dziesięciu lat stale zamieszkuje w Wielkiej Brytanii. Skarżący zarzucił, że organ nie podjął żadnych kroków, aby ustalić jego adres zamieszkania. W toku postępowania odwoławczego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zwróciło się do organu I instancji o wskazanie, w jaki sposób został ustalony adres skarżącego. Organ odpowiedział, że adres skarżącego został ustalony przy zastosowaniu aplikacji "Źródło" wykorzystywanej przez organy administracji samorządowej do edycji i przetwarzania danych gromadzonych w Systemie Rejestrów Państwowych. Pismem z dnia 1 sierpnia 2022 r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że K. K. (osoba, która odebrała adresowaną do skarżącego przesyłkę jako dorosły domownik) jest najemcą lokalu przy ulicy [...] w E. i nie jest upoważniona do odbioru jakiejkolwiek korespondencji w imieniu skarżącego. Skarżący podniósł, że nie przekazywała ona informacji o korespondencji skarżącemu, ani jego rodzicom. Postanowieniem z dnia 18 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło, że odwołanie skarżącego zostało wniesione z uchybieniem terminu. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji została doręczona skarżącemu w sposób określony w art. 39 i 43 k.p.a. – dorosłemu domownikowi w dniu 15 kwietnia 2022 r., a odwołanie zostało złożone w dniu 9 maja 2022 r., a zatem z dziesięciodniowym opóźnieniem. SKO w Krakowie wskazało, że skoro K. K. jest najemcą lokalu, jest ona równocześnie dorosłym domownikiem w rozumieniu art. 43 k.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie: - art. 134 k.p.a. w zw. z art. 129 § 2 k.p.a. poprzez ich zastosowanie i uznanie, że decyzja Prezydenta Miasta K. została doręczona skarżącemu w dniu 15 kwietnia 2022 r., a co za tym idzie - odwołanie od decyzji wniesione w dniu 9 maja 2022 r. miało miejsce z uchybieniem terminu, podczas gdy decyzja nie została skarżącemu doręczona; - art. 43 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie i uznanie, że K. K. najemca lokalu przy ulicy [...] w E., w którym nie zamieszkuje skarżący, jest dorosłym domownikiem i osobą upoważnioną do odbioru korespondencji. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonym postanowieniu. Pismem z dnia 7 marca 2023 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście Wschód T. W. zgłosił udział w postępowaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ponieważ naruszone zostały przepisy art. 42 § 1 k.p.a. poprzez uznanie, że doręczenie decyzji nastąpiło w mieszkaniu skarżącego, podczas gdy nie mieszka on w nim od 10 lat, dokonał wymeldowania w 2013 r. (dane z bazy PESEL) oraz art. 43 k.p.a. poprzez przyjęcie, że lokator jest domownikiem skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 43 k.p.a. w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy domu zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Mając na względzie treść powołanego przepisu, doręczenie dorosłemu domownikowi jest skuteczne jeżeli spełnione zostały następujące przesłanki: adresat jest nieobecny w mieszkaniu, doręczenie następuje do rąk dorosłego domownika, który zobowiązuje się oddać pismo adresatowi. W orzecznictwie wskazuje się, że przez nieobecność adresata należy rozumieć sytuację przejściową, wynikającą ze zwyczajnych okoliczności życia codziennego (por. wyrok NSA z 5 stycznia 2021 r., sygn. akt I GSK 1506/20). Z kolei, "domownikiem" w rozumieniu art. 43 k.p.a. jest osoba, która pozostaje z adresatem pisma we wspólnym gospodarstwie domowym. Będzie tu chodzić zatem o takie osoby, dla których mieszkanie adresata będzie ich aktualnym centrum życiowej działalności, ośrodkiem osobistych i majątkowych interesów, przy czym wymogiem uznania osoby za domownika w rozumieniu art. 43 k.p.a. nie musi być jej zameldowanie w miejscu zamieszkania adresata (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II FSK 2290/19). W orzecznictwie wskazuje się, że wystarczające dla uznania określonej osoby za domownika, o którym mowa w art. 43 k.p.a. jest, aby osoba odbierająca pismo zamieszkiwała z adresatem, prowadząc z nim wspólne gospodarstwo domowe lub też, aby będąc krewnym lub powinowatym, przebywała ona w mieszkaniu adresata za jego zgodą okresowo, przy czym bez znaczenia jest jakiego okresu to dotyczy oraz czy osoba ta prowadzi z adresatem wspólne gospodarstwo domowe (por. wyrok WSA w Krakowie z 16 listopada 2017 r., I SA/Kr 729/17). W ocenie Sądu w związku z zakwestionowaniem przez skarżącego skuteczności doręczenia mu decyzji organu I instancji, ze względu na jej odebranie przez osobę nie będącą dorosłym domownikiem oraz brak zamieszkiwania przez skarżącego w przedmiotowym lokalu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie powinno w pierwszej kolejności ustalić, czy rzeczywiście zostały spełnione przesłanki doręczenia zastępczego, o których mowa w art. 43 k.p.a. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 lipca 2021 r. (sygn. akt III FSK 3834/21), że skoro doręczenie zastępcze wywołuje takie same skutki, jak doręczenie zwykłe do rąk adresata, to przyjęty przez ustawodawcę tryb doręczenia zastępczego określonego w art. 43 k.p.a. wymaga bezwzględnego przestrzegania jego warunków. Uchybienie któremukolwiek z elementów procedury doręczenia zastępczego powoduje, iż nie można skutecznie powołać się na domniemanie doręczenia. Procesowa instytucja doręczenia zastępczego polega nie tyle na domniemaniu, ile oparta jest na konstrukcji fikcji prawnej poprzez uznanie, że nastąpiło doręczenie pisma, które de facto nie miało miejsca. Warunkiem przyjęcia przez organ takiej fikcji prawnej, tj. uznania, że nastąpiło doręczenie zastępcze, jest dysponowanie przez ten organ niebudzącym wątpliwości dowodem potwierdzającym, że przesłanki określone w art. 43 k.p.a. zostały spełnione. Dowodem na to jest dokument urzędowy w postaci prawidłowo wypełnionego zwrotnego potwierdzenia odbioru. Podnieść należy, że zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w prawem przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Zgodnie z art. 76 § 2 k.p.a., przepis § 1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych sporządzanych przez organy jednostek organizacyjnych lub podmioty, w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw wymienionych w art. 1 pkt 1 i 4. Równocześnie, powołane nie wyłączają możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentów wymienionych w tych przepisach. W niniejszej sprawie decyzja organu I instancji została odebrana przez K. K., a na potwierdzeniu odbioru przesyłki listonosz zaznaczył, że jest ona dorosłym domownikiem w mieszkaniu skarżącego. W toku postępowania skarżący podniósł, że osoba, która odebrała decyzję organu I instancji nie jest domownikiem skarżącego, ponieważ od ponad dziesięciu lat nie mieszka on w przedmiotowym lokalu, skarżący wskazał, że osoba ta nie była uprawniona do odbioru przesyłki, jest bowiem jedynie najemcą lokalu. W zaskarżonym postanowieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przyjęło natomiast, że skoro K. K. jest najemcą lokalu, to jest "dorosłym domownikiem" w rozumieniu przepisów k.p.a. W ocenie Sądu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie przedwcześnie przyjęło, że decyzja organu I instancji została skutecznie doręczona skarżącemu w trybie określonym w art. 43 k.p.a. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący podniósł, że od ponad dziesięciu lat nie mieszka w lokalu położonym przy ulicy [...] w E. Co więcej, z pisma Prokuratora Prokuratury Rejonowej Kraków – Śródmieście Wchód wynika, że skarżący nie jest zameldowany w przedmiotowym lokalu od ponad dziesięciu lat, co wynika z danych zawartych w bazie PESEL. Z akt postępowania, ani twierdzeń skarżącego nie wynika pod jakim adresem jest ewentualnie zameldowany, pod jakim adresem odbiera korespondencję, czy ustanowił pełnomocnika do doręczeń. Co więcej, skarżący podniósł, że nie zamieszkuje z osobą, która odebrała decyzję organu I instancji, nie jest ona dorosłym domownikiem, ani nie posiada upoważnienia do obioru przesyłek skarżącemu, a nadto nie przekazuje skarżącemu, ani jego rodzicom informacji o odebranych przesyłkach. W ocenie Sądu, w świetle podniesionych przez skarżącego okoliczności, organ powinien dokonać ustaleń w celu zweryfikowania, czy rzeczywiście doszło do skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji w sposób określony w art. 43 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę organ powinien ustalić spełnienie przesłanek doręczenia zastępczego, w tym celu powinien zwrócić się do skarżącego o przedłożenie umowy najmu, wskazanie miejsca zameldowania, adresu odbioru korespondencji w Polsce, ewentualnego pełnomocnika do doręczeń, ustalić na jakiej podstawie listonosz uznał K. K. za dorosłego domownika, czy uprzednio K. K. odbierała przesyłki skarżącego. Po dokonaniu tych ustaleń Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie powinno ocenić, czy rzeczywiście doszło do skutecznego doręczenia decyzji w trybie art. 43 k.p.a. i podjąć odpowiednie rozstrzygnięcie. Sąd zwraca również uwagę, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, stwierdzając uchybienie do wniesienia terminu odwołania przez skarżącego, powinno było uwzględnić treść art. 15zzzzzn2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j. Dz. U. z 2021, poz. 2095, dalej: "ustawa COVID-19)). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju - organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. Jak stanowi ust. 2 w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. W przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3). Zwrócić należy uwagę, że organ ustalił, że skarżący odebrał decyzję 15 kwietnia 2022 r., a odwołanie złożył w dniu 9 maja 2022 r. Do dnia 16 maja 2022 r. obowiązywał w Polsce stan epidemii, który został zniesiony rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 12 maja 2022 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii w związku z zakażeniami SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2022 r., poz. 1027). Rozporządzenie weszło w życie w dniu 16 maja 2022 r., a wówczas wprowadzono w Polsce stan zagrożenia epidemicznego, który obowiązuje od dnia 16 maja 2022 r. W sytuacji zatem, gdy w czasie obowiązywania stanu epidemii (do 16 maja 2022 r.) doszło do uchybienia terminu do złożenia odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie powinno było zawiadomić o tym skarżącego oraz wyznaczyć termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 15 zzzzzn2 ustawy COVID-19. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.