III SA/Kr 1425/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie Sędzia WSA Jakub Makuch Sędzia WSA Michał Niedźwiedź (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi V. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 21 sierpnia 2025 r., nr SKO.ŚR/4111/591/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego skargę oddala.

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 sierpnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: "SKO", "organ II instancji", "organ odwoławczy") orzekło o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta Miasta Krakowa (dalej "organ I instancji", "Prezydent") z dnia 5 maja 2021 r. orzekającej o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. na dzieci: I. O., W. O. oraz S. O. i umarzającej postępowanie w sprawie. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 27 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm. dalej "u.p.p.w.d.") oraz art. 17, art. 20 ustawy z dnia 17 września 2021 r. (Dz. U. 2021 poz. 1981- dalej "ustawa zmieniająca") o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691- dalej "k.p.a.") w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 – dalej "p.p.s.a.") Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 10 sierpnia 2019 r. V. O. (dalej: "skarżąca") złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego na dzieci: I. O., W. O., S. O. Do akt sprawy dołączono wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 maja 2018 r. (sygn. akt XI C 642/18) orzekający rozwód skarżącej z ojcem dzieci – A. O. (pkt I), powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron obojgu rodzicom (punkt IV), nie orzekający o kontaktach z małoletnimi dziećmi stron (pkt V), kosztami utrzymania małoletnich dzieci stron obciążający obie strony, zasądzający na rzecz każdego z dzieci od ojca kwotę 800 zł miesięcznie płatną do rąk skarżącej (pkt VI). W aktach znalazła się również ugoda zawarta w dniu 9 kwietnia 2018 r. przed stałym mediatorem, na mocy której ustalono zasady sprawowania opieki nad dziećmi przez oboje rodziców. Z akt sprawy wynika również, że w dniu 13 sierpnia 2019 r. zawiadomiono ojca dzieci o przyznaniu świadczenia wychowawczego na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. na rzecz małoletnich S., I. oraz W. w kwocie po 250 zł miesięcznie. W dniu 18 września 2019 r. skarżąca została poinformowana o przyznaniu świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na każde dziecko. W odwołaniu od decyzji skarżąca wskazała, że nie zgadza się z ustaleniami poczynionymi przez organ. W ocenie skarżącej centrum życiowym dzieci jest mieszkanie skarżącej. Ugoda reguluje wyłącznie kontakty ojca z dziećmi, ale faktycznie większość czasu spędzają one z matką. Podniosła, że w wyroku rozwodowym orzeczono o obopólnej władzy rodzicielskiej, co nie jest równoznaczne z opieką naprzemienną. Skarżąca wskazała, że utrzymanie dzieci obciąża ją, a skarżący płaci jedynie alimenty. Początkowo nie występował o świadczenie wychowawcze, za poprzedni okres świadczeniowy zostało ono przyznanie w całości skarżącej. Postanowieniami z dnia 4 listopada 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło niedopuszczalność odwołania złożonego przez skarżącą. Decyzją z dnia 21 stycznia 2020 r., wydaną po rozpatrzeniu wniosku z dnia 10 sierpnia 2019 r., Prezydent Miasta Krakowa odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na dzieci: I., W. oraz S. O. w okresie od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 250 zł miesięcznie. Organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej, a zatem przysługuje skarżącej świadczenie w wysokości 250 zł, a nie 500 zł. Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 21 stycznia 2020 r. Skarżąca w dniu 27 marca 2020 r. oświadczyła, że nie występowała do Sądu o zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem, nie ma również wiedzy, aby taka czynność miała miejsce. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. Prezydent wznowił z urzędu postępowanie w sprawie wniosku skarżącej z dnia 10 sierpnia 2019 r. w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: I., S. i W. O. W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności, ponieważ uzyskano informację, że ugoda zawarta przed stałym mediatorem nie została zatwierdzona przez Sąd, w sprawie wydano wyrok rozwodowy powierzający wykonywanie władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom. W rezultacie, organ I instancji stwierdził, że w sprawie brak jest orzeczenia o opiece naprzemiennej, a zatem uległa zmianie sytuacja rodzinna skarżącej, mająca wpływ na treść decyzji. W dniu 28 października 2020 r. skarżąca została zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego mającego na celu uchylenie lub zmianę prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: I., W. oraz S. Organ I instancji wskazał, że z formularzy wywiadów środowiskowych wynika, że opieka nad dziećmi jest sprawowana przez oboje rodziców, a skarżąca złożyła wniosek później niż ojciec dzieci (w dniu 10 sierpnia 2019 r., a ojciec dzieci w dniu 26 lipca 2019 r.). Decyzją z dnia 29 października 2020 r. Prezydent umorzył postępowanie wznowione postanowieniem z dnia 23 lipca 2020 r. w sprawie wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 10 sierpnia 2019 r. z uwagi na fakt, że ustalono, że opieka sprawowana jest przez oboje rodziców, a ojciec dzieci pierwszy złożył wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego. Skarżąca złożyła odwołanie od decyzji. Decyzją z dnia 18 stycznia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa o umorzeniu wznowionego postępowania. Z adnotacji urzędowej z dnia 12 lutego 2021 r. wynika, że w ocenie skarżącej spoczywa na niej całość odpowiedzialności związanej z opieką nad wychowaniem dzieci, ojciec skarżącej realizuje jedynie obowiązki zawarte w ugodzie, a dzieci traktują pobyt u ojca jak odwiedziny. Decyzją z dnia 5 maja 2021 r. Prezydent Miasta Krakowa uchylił prawo do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że ugody przed stałym mediatorem sądowym nie zostały zatwierdzone, a zatem brak było podstaw do przyjęcia, że opieka nad małoletnimi dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej, ponieważ nie istniało orzeczenie sądu, z którego wynikałaby taka okoliczność. Dalej organ stwierdził, że z formularzy wywiadów środowiskowych wynika, że oboje rodzice sprawują opiekę nad dziećmi. Natomiast, wniosek o przyznanie świadczenia pierwszy złożył ojciec dzieci, a dopiero później skarżąca. Z tej przyczyny uchylono prawo do świadczenia wychowawczego na trójkę dzieci od dnia 1 maja 2021 r. W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: - art. 22 u.p.p.w.d. poprzez wskazanie przepisu jako podstawy rozstrzygnięcia, podczas gdy przepis nie znajduje zastosowania w sprawie; - art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. poprzez jego niezastosowanie, - art. 27 u.p.p.w.d. poprzez jego błędne zastosowanie w niniejszej sprawie nie wystąpiła bowiem zamiana sytuacji mająca wpływ na przyznanie skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego; - art. 77 k.p.a. oraz art. 7 k.p.a. poprzez oparcie decyzji na nierzetelnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym z naruszeniem równości stron, poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z pominięciem przedstawionych przez skarżącą dowodów. W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia w całości. Decyzją z dnia 6 czerwca 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa. W uzasadnieniu SKO wskazało, że w sprawie brak było podstaw przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na każde z dzieci, ponieważ nie został spełniony w sprawie warunek opieki naprzemiennej. Organ II instancji zwrócił uwagę, że w sprawie nie doszło do zbiegu uprawnień rodziców do świadczenia wychowawczego, a zatem brak było podstaw do zastosowania art. 22 u.p.p.w.d. Z wywiadów środowiskowych przeprowadzonych w dniach 16 lutego oraz 24 lutego wynika, że opieka nad dziećmi sprawowana jest przez oboje rodziców, a zatem zaskarżona decyzja jest prawidłowa. Od decyzji SKO z dnia z dnia 6 czerwca 2023 r. skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę, która została zarejestrowana pod sygnaturą akt III SA/Kr 1403/23 i w dniu 1 lutego 2024 r. uwzględniona przez wydanie wyroku, na podstawie którego uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku Sąd na wstępie wyjaśnił, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane przez organy właściwe w sprawie. Decyzja organu I instancji została wydana w dniu 5 maja 2021 r. Ustawa z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 1981, dalej: "ustawa zmieniająca") weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej odwołania, zażalenia, ponaglenia, skargi na bezczynność dotyczące wydanych na podstawie przepisów dotychczasowych przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów i wojewodów rozstrzygnięć w sprawie ustalenia prawa odpowiednio do świadczenia wychowawczego lub dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113a albo art. 115 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 15 w brzmieniu dotychczasowym, są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. W dalszej części Sąd wskazał, że art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. (w brzmieniu znajdującym zastosowanie w sprawie) dotyczy cofnięcia przyznanego uprzednio uprawnienia w postaci prawa do świadczenia wychowawczego. Regułą jest przyznanie uprawnień do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy (por. art. 18 u.p.p.w.d.). Wyjątek został określony w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a zatem powinien podlegać ścisłej wykładni. Przesłanką zastosowania powołanej normy jest ustalenie przez organ, że uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W ocenie Sądu, aby organ mógł zastosować normę określoną w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., powinien w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że zaistniała przesłanka w nim określona. Sąd także zwrócił uwagę, że skoro w treści zaskarżonych decyzji wskazano, że w ocenie organu I i II instancji w niniejszej sprawie doszło zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej, która uzasadnia uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia, koniecznym było wykazanie, że pomiędzy sytuacją rodzinną skarżącej istniejącą w dacie przyznania świadczenia, a istniejącą w dacie wydania decyzji zaistniała różnica mająca wpływ na przyznanie świadczenia skarżącej. Tymczasem, w ocenie Sądu taka zmiana nie miała miejsca. Z akt postępowania wynika bowiem, że organ przyznając świadczenie skarżącej w kwocie 250 zł miesięcznie oparł się na dwóch dokumentach- wyroku rozwodowym wydanym przez Sąd Okręgowy w Krakowie z dnia 30 maja 2018 r. (sygn. akt XI C 642/18) oraz ugodzie, na której brak jest jakiejkolwiek adnotacji o jej zatwierdzeniu przez Sąd Okręgowy. Co więcej, z treści wyroku nie wynika, aby opieka nad dziećmi skarżącej miała charakter opieki naprzemiennej. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że skarżąca podnosiła, że w jej ocenie brak jest podstaw do przyjęcia, że opieka nad dziećmi skarżącej ma charakter opieki naprzemiennej, podnosiła, że w wyroku nie została ona określona, a ponadto nie wynika ona z treści porozumienia zawartego między skarżącą a byłym mężem. Należało zatem zwrócić uwagę, że w sprawie nie doszło do zmiany sytuacji rodzinnej skarżącej, a jedynie do zmiany jej oceny przez organy prowadzące postępowanie. Niedopuszczalne jest zatem uchylenie przyznanego świadczenia w oparciu o zmienioną ocenę stanu faktycznego (istniejącego w dacie przyznania świadczenia). Należy zauważyć, że skarżąca ani w treści wniosku o przyznanie świadczenia, ani na żadnym etapie postępowania nie twierdziła, że sprawuje opiekę naprzemienną razem z mężem, wręcz przeciwnie, stała na stanowisku, że świadczenie powinno zostać w całości przyznane skarżącej, ponieważ to ona przez większość czasu opiekuje się małoletnimi dziećmi stron. W ocenie Sądu, aby można było zasadnie twierdzić, że doszło do zmiany sytuacji skarżącej mającej wpływ na możliwość przyznania świadczenia, konieczne było ustalenie okoliczności, które uległy zmianie w okresie od przyznania świadczenia do wydania decyzji o cofnięciu przyznanych uprawnień. Tymczasem, z treści zaskarżonych decyzji oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmianie uległa ocena stanu faktycznego sprawy, a takiej przesłanki uchylenia prawa do świadczenia powołany art. 27 u.p.p.w.d. nie przewiduje. Zgodnie z treścią powołanego w zaskarżonej decyzji art. 22 u.p.p.w.d.: w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się. Sąd, zważywszy na powyższe stwierdził zatem, że rację ma skarżąca, że norma ta nie może stanowić podstawy uchylenia przyznanego skarżącej świadczenia, jednakże z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ zastosował prawidłową podstawę prawną zaskarżonej decyzji, czyli art. 27 u.p.p.w.d. Następnie decyzją organu I instancji z dnia 14 sierpnia 2024 r. uchylono prawo do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. (znak SO-08.833.76752.2019) jednocześnie nadając rozstrzygnięciu rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że uwzględniając wskazania zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 1 lutego 2024 r. sygn. akt. III SA/Kr 1403/23, wydano rozstrzygnięcie zgodnie z przepisami prawa wskazanymi przez Sąd. Organ I instancji uchylił więc prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie art.27 ust. 1 u.p.p.w.d. ustalając, iż w sprawie skarżącej wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Organ I instancji wskazał, że, że Prezydent w zakresie decyzji zastosował prawidłową podstawę prawną zaskarżonej decyzji, czyli art. 27 u.p.p.w.d. zgodnie z którym, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli m. in. wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, a nie jak zostało przyjęte w uchylonej przez Sąd decyzji z dnia 2021-05-05 znak: SO-08.833.76752.2019-3/21, że uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. To z uwagi na oświadczenie skarżącej z dnia 27 marca 2020 informujące, że ugoda zawarta z rozwiedzionym małżonkiem w dniu 9 kwietnia 2018 r. nie została zatwierdzona przez Sąd należało przyjąć, że wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Dlatego też uchylono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z ww. przesłanką z art.27 ust.1 u.p.p.w.d. Mając na uwadze uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z wystąpieniem innych okoliczności mających wpływ na prawo skarżącej do świadczenia wychowawczego oraz brak sprawowania opieki naprzemiennej nad w dziećmi spowodowało, że organ I instancji w konsekwencji zastosował w stosunku do skarżącej art.22 u.p.p.w.d. tj., iż w przypadku sprawowania opieki równocześnie przez oboje rodziców, świadczenie wypłaca się temu z rodziców, który pierwszy złoży wniosek. Ustalone fakty dowodzą, iż to ojciec dzieci: złożył wniosek jako pierwszy zatem, zdaniem Prezydenta, świadczenie na dzieci nie przysługuje skarżącej. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do organu odwoławczego, wskazując w jego uzasadnieniu, że jej zdaniem decyzja z dnia 14 sierpnia 2024 r. jest niesłuszna, a to z tego względu, że dzieci zamieszkują i pozostają pod opieką skarżącej, stwierdzając, że centrum życia dzieci skarżącej jest przy niej. Ponadto jej zdaniem, organ I instancji nie zastosował się do treści wyroku WSA z dnia 01.02.2024r. ponieważ ponownie zastosował art. 22 u.p.p.w.d. co do którego Sąd wyraźnie stwierdził, że zastosowanie tego przepisu jest naruszeniem wobec mnie prawa materialnego. Zdaniem skarżącej, Sąd w wyroku z dnia 1 lutego 2024 r. wyraził opinię, według której, aby Prezydent mógł zastosować normę określoną w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., powinien w sposób niebudzący wątpliwości ustalić, że zaistniała przesłanka w nim określona. Tymczasem, z treści zaskarżonych decyzji oraz zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zmianie uległa ocena stanu faktycznego sprawy, a takiej przesłanki uchylenia prawa do świadczenia powołany art. 27 u.p.p.w.d. nie przewiduje. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr SKO.ŚR/4111/591/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję organu I instancji w całości i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że wbrew twierdzeniom organu I instancji zmiana oceny stanu faktycznego sprawy - również nie może być rozumiana jako "wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego". Niezależnie od powyższego SKO zwróciło uwagę na charakter prawny normy art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. Otóż analiza art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w kontekście systemowym a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną, w szczególności za okres za jaki świadczenie zostało już wypłacone (Wyrok NSA z 28.04.2022 r., I OSK 1465/21, LEX nr 3349276). Decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego, o której mowa w art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji). W trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane (Wyrok WSA w Warszawie z 13.04.2022 r., I SA/Wa 1750/21, LEX nr 3348976). W trybie art. 27 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Skoro decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość, to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji (Wyrok WSA w Krakowie z 8.03.2022 r., III SA/Kr 1422/21, LEX nr 3321039). Zdaniem SKO, w rozpoznawanej sprawie nie budziło wątpliwości, że świadczenie wychowawcze ustalone skarżącej przez organ I instancji dnia 18 września 2019 r. na jej dzieci, zostało wypłacone i skonsumowane, bowiem dotyczy ono okresu świadczeniowego 2019- 2021. Na powyższą decyzję skargę złożyła skarżąca, która wskazała, że nie został wykonany uprzednio wydany w jej sprawie wyrok WSA w Krakowie z dnia 1.02.2024 r., a tym samym skarżąca nie mogła skonsumować przyznanego Jej prawa tj. świadczenia wychowawczego. Nadto skarżąca wskazała, że w następstwie zapadłego wyroku WSA w Krakowie ZUS wypłacił jej należne świadczenie wychowawcze na dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 143 zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja z dnia 21 sierpnia 2025 r. nr SKO.ŚR/4111/591/2024 Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie uchylająca decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 14 sierpnia 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego ustalonego w dniu 18 września 2019 r. (znak SO-08.833.76752.2019). Decyzja SKO z dnia 21 sierpnia 2025 r. jednocześnie umarzała dalsze postępowanie w sprawie. Na wstępie należy ponownie wskazać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane przez organy właściwe w sprawie. Decyzja Prezydenta została wydana w dniu 5 maja 2021 r., a z kolei ustawa zmieniająca weszła w życie z dniem 1 stycznia 2022 r. Zgodnie natomiast z art. 20 ust. 1 ustawy zmieniającej odwołania, zażalenia, ponaglenia, skargi na bezczynność dotyczące wydanych na podstawie przepisów dotychczasowych przez wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów i wojewodów rozstrzygnięć w sprawie ustalenia prawa odpowiednio do świadczenia wychowawczego lub dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1a, art. 113a albo art. 115 ust. 2a ustawy zmienianej w art. 15 w brzmieniu dotychczasowym, są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych. Należy również stwierdzić, że zgodnie z Wyrokiem z dnia 1 lutego 2024 r. o sygn. akt III SA/Kr 1403/23 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie uchylającym decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 6 czerwca 2023 r. nr SKO.ŚR/4111/741/2021 oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 5 maja 2021 r., nr SO-08.833.76752.2019 organy administracyjne zostały zobowiązane do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu wystąpienie innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, które uzasadniałyby zmianę lub uchylenie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. Zdaniem Sądu, wbrew twierdzeniu skarżącej, organy zastosowały się do powyższego wskazania, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. W szczególności organy ustaliły, że to z uwagi na m. in. oświadczenie skarżącej z dnia 27 marca 2020 r. informujące, że ugoda zawarta z ojcem dzieci skarżącej w dniu 9 kwietnia 2018 nie została zatwierdzona przez sąd należało przyjąć, że wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Dlatego też uchylono skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z ww. przesłanką z art.27 ust. 1 u.p.p.w.d. Jednocześnie ustalił, biorąc pod uwagę art. 22 u.p.p.w.d, że ojciec dzieci skarżącej złożył wniosek jako pierwszy, zatem świadczenie na ww. dzieci skarżącej nie przysługuje. Jednocześnie należało podkreślić, że przedmiotowa decyzja została wydana na podstawie art. 27 u.p.p.w.d (w wersji obowiązującej w momencie wydawania decyzji). Zgodnie z ust. 1 powołanego przepisu organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. Z kolei art. 27 ust. 2 p.p.w.d. przewiduje, że zmiana rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Ust. 3 powołanego przepisu stanowi, iż w sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może zmienić decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego w przypadku otrzymania informacji o odmowie przyznania świadczeń na rodzinę w innym państwie członkowskim w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub przyznania tych świadczeń w niższej wysokości niż przyjęto przy wydawaniu zmienianej decyzji. Zgodnie z ust. 4 art. 27 p.p.w.d. wszczęcie postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 3, następuje z urzędu i nie wymaga zawiadomienia strony. W niniejszej sprawie decyzja wydana przez organ I instancji uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w ten sposób, że ono nie przysługuje i zaprzestaje się wypłaty świadczenia wychowawczego od dnia 1 maja 2021 r. została wydana w dniu 5 maja 2021 r., a więc ma charakter wsteczny. W orzecznictwie sądów administracyjnych problem dotyczący wstecznej zmiany decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze znalazł już swoje rozstrzygniecie (zob. wyrok WSA w Łodzi, z dnia 11 sierpnia 2021 r., II SA/Łd 361/21, lex nr 3216465 i tam: wyrok WSA w Warszawie z 16 stycznia 2018 r., I SA/Wa 1759/17; wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 70/19; wyrok NSA z 7 lutego 2018 r., I OSK 1894/17; wyrok NSA z 27 września 2017 r., I OSK 196/16; wyrok WSA w Lublinie z 18 października 2017 r., II SA/Lu 432/17; wyrok NSA z 15 czerwca 2020 r., I OSK 2390/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wydawana na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy decyzja o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze ma charakter konstytutywny i powoduje zmianę bądź uchylenie dotychczasowych uprawnień podmiotu, co oznacza, że może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc, tj. skutki od chwili jej wydania na przyszłość (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji). Wprawdzie jak trafnie wskazał w swoim wyroku z 15 czerwca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny (I OSK 2390/19, LEX nr 3099497) charakter konstytutywny decyzji nie przesądza jeszcze o skutkach z niej wynikających. W doktrynie i judykaturze dominuje pogląd, że kwestia, jaki skutek ex tunc, czy ex nunc, ma określone orzeczenie, związana jest nie z samym podziałem orzeczeń na konstytutywne oraz deklaratoryjne, ale zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy (M. Kamiński, Teoretyczne problemy podziału decyzji administracyjnych na deklaratoryjne i konstytutywne a zagadnienie ich skuteczności temporalnej, PPP nr 5 z 2008 r. str.47 i nst. oraz wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2009 r. sygn. III PO 7/08, OSNP 2010/17-18/222). Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Należy więc uznać, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (wyrok NSA z 28 października 2009 r. II GSK 153/09, A. Mączyński, Skuteczność orzeczeń w postępowaniu cywilnym, Kraków 1974, s.151 - por. wyrok NSA z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12). Podkreśla się, że pogląd co do skutku wstecznego niektórych decyzji prawokształtujących należy odnieść tylko do sytuacji wynikających z prawa materialnego, a w szczególności do sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (por. wyrok SN z 19 lutego 2007 r., III KRS 7/06; wyrok NSA z 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1269/19). Jednak z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Żaden przepis ustawy pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie wiąże skutku prawokształtującego z datą zaistnienia określonych okoliczności faktycznych ani też uchylenie decyzji nie następuje na korzyść strony. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 2842/17 (lex nr 2551040), analiza art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. w kontekście systemowym, a także celowościowym, nie daje podstaw do twierdzenia, że decyzja wydawana na podstawie tego przepisu może dotyczyć także zmiany lub uchylenia decyzji przyznającej świadczenie z mocą wsteczną. W dacie orzekania przez organ odwoławczy art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. stanowił, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Z kolei według art. 25 ust. 6 u.p.p.w.d., decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. W tej sytuacji przyjąć należy, że powołany art. 25 u.p.p.w.d., składający się z dwunastu ustępów, stanowi między innymi podstawę do wydawania decyzji administracyjnych o uznaniu świadczeń za nienależne oraz decyzji o zwrocie nienależnych świadczeń. Zatem przyjęcie poglądu, że na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. organ orzeka także w kwestii świadczeń już pobranych oznaczałoby, że w dwóch decyzjach organ rozstrzygałby, w jakimś zakresie, w tym samym przedmiocie - braku podstaw do pobierania świadczenia. Przyjęcie więc takiej wykładni jest nieuzasadnione, gdyż prowadziłoby do założenia nieracjonalności prawodawcy i przyzwolenia na dwukrotnie orzekanie w odrębnych decyzjach w tym samym przedmiocie. Brak jest więc podstaw, by w trybie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). W świetle powyższego, w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. Skoro decyzja taka kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość, to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Pogląd ten jest tym bardziej zasadny, jeśli weźmie się pod uwagę rozwiązanie ustawowe przewidujące instytucję nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego przewidzianą w art. 25 u.p.p.w.d. Jednocześnie należało zauważyć, że z uwagi na niemożność wstecznej zmiany decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie ani nie mogło zostać wszczęte, ani nie mogło się toczyć. Jest ono bowiem bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania może mieć charakter przedmiotowy lub podmiotowy. Bezprzedmiotowość podmiotowa postępowania administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy strona postępowania administracyjnego przestała istnieć lub straciła zdolność do czynności prawnych. Natomiast bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego występuje w przypadku, gdy brak jest któregokolwiek z elementów konstruujących przedmiot tego postępowania, czyli sytuacji, gdy dyspozycja normy administracyjnego prawa materialnego nie może być wykonana z powodu braku jednego z warunków sytuujących te normę. W tym przypadku występuje przedmiotowa bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego z uwagi na niemożność wydania wstecznej decyzji uchylającej prawo do przyznanego świadczenia wychowawczego. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151. p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.