I OSK 321/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: sędzia NSA Marian Wolanin sędzia del. WSA Jakub Zieliński (sprawozdawca) Protokolant starszy asystent sędziego Marek Szwed-Lipiński po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 listopada 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1214/24 w sprawie ze skargi K.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr KOC/1610/Fa/24 w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję.

Prezydent m.st. Warszawy, po rozpoznaniu wniosku K. B. z 30 czerwca 2020 r., decyzją z 6 lipca 2020 r. nr UD-XII-WSS/8320/FA/039790/2020, zmienioną następnie decyzją z 28 sierpnia 2020 r., przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. B. (reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego K. B.) w wysokości 500 zł na okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. oraz od 1 września 2020 r. do 30 września 2020 r. Następnie decyzją z 31 stycznia 2024 r. nr UD-XII-WSS/8324/FA/045906/2024 Prezydent m.st. Warszawy uznał, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł wypłacone za okres od 1 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. na rzecz uprawnionej do alimentów M. B. jest świadczeniem nienależnie pobranym oraz zobowiązał do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w terminie wskazanym w decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniach 9 marca 2021 r. i 27 kwietnia 2022 r. do organu wpłynęły zaświadczenia Komornika Sądowego D. D. z 3 marca 2021 r. i 22 kwietnia 2022 r. o dokonanych wpłatach, z których wynika, że strona otrzymała m.in. 2 czerwca 2020 r. i 5 czerwca 2020 r. alimenty w łącznej wysokości 536,18 zł. Zauważono, że decyzja przyznająca świadczenie została wydana 6 lipca 2020 r. na wniosek strony z 30 czerwca 2020 r., co oznacza, że składając wniosek K. B. nie poinformowała organu I instancji o otrzymanych kwotach alimentów w dniach 2 czerwca 2020 r. i 5 czerwca 2020 r. Tym samym pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego za okres 1 czerwca 2020 r. do 30 czerwca 2020 r. M. B. nie była uprawniona do ich pobierania, w świetle art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez K. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "SKO" lub "Kolegium") decyzją z 2 kwietnia 2024 r. nr KOC/1610/Fa/24 utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 31 stycznia 2024 r. nr UD-XIl-WSS/8324/FA/045906/2024. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji odnośnie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium zaznaczyło, że wnioskodawczyni wraz z decyzją przyznającą świadczenia otrzymała pouczenie o obowiązku powiadomienia organu o wszelkich okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczeń. Formularz wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego zawiera z kolei pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów egzekwowanych przez komornika sądowego. Wobec powyższego z treści decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego wywodzić należy nie tylko uprawnienie strony do pobierania świadczeń, ale również przyjęcie przez nią obowiązków konkretnego zachowania, a więc niepobierania alimentów od komornika lub osoby zobowiązanej. SKO wyjaśniło, iż z treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zdaniem organu odwoławczego słusznie organ I instancji, zgodnie z powołanymi przepisami, uwzględnił fakt, że odwołująca w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała także od komornika sądowego alimenty w czerwcu 2020 r. Zatem w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego strona uzyskała także alimenty, co jest bezsporne. Biorąc pod uwagę wskazaną w przepisie art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kolejność zaspokajania dłużnika alimentacyjnego w sprawie nie ma żadnego znaczenia, to za jaki okres odwołująca chciałaby zaliczyć otrzymane alimenty. W sensie prawnym obojętne jest czy przekazane przez komornika środki zostaną zaliczone w poczet długu alimentacyjnego, czy też jako bieżące alimenty z aktualnego okresu czy miesiąca. Pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymując wyegzekwowane przez komornika alimenty strona znalazła się w sytuacji, którą należy zakwalifikować jako naruszenie kolejności zaspokojenia przez dłużnika alimentacyjnego wierzycieli określonej w art. 28 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. Słusznie zatem organ I instancji orzekł o uznaniu świadczenia jako nienależnie pobranego i orzekł o jego zwrocie wraz z ustawowymi odsetkami. K. B. wniosła skargę na powyższą decyzję kwestionując jej prawidłowość. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ( dalej: "WSA", "Sąd I instancji") wyrokiem z 12 listopada 2024 r. o sygn. akt I SA/Wa 1214/24 oddalił skargę K. B. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr KOC/1610/Fa/24. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że ww. decyzją z 6 lipca 2020 r., zmienioną decyzją z 28 sierpnia 2020 r., przyznano z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 czerwca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. oraz od 1 września 2020 r. do 30 września 2020 r. na rzecz M. B. świadczenie w wysokości 500 zł miesięcznie. Na podstawie tej decyzji m.in. w czerwcu 2020 r., tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacono skarżącej kwotę 500 zł. Następnie do Urzędu m.st. Warszawy 9 marca 2021 r. i 27 kwietnia 2022 r. wpłynęły zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla Warszawy z 3 marca 2021 r. i z 22 kwietnia 2022 r. o dokonanych wpłatach, z których wynikało, że 2 i 5 czerwca 2020 r. wypłacono stronie tytułem alimentów kwotę 536,18 zł wyegzekwowaną od dłużnika alimentacyjnego. Nie ulega zatem wątpliwości, że skarżąca w czerwcu 2020 r. w okresie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego otrzymała jednocześnie alimenty. Okoliczność ta nie jest kwestionowana. Dalej zauważono, iż zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 ze zm.), świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W myśl natomiast art. 28 ust. 1 tej ustawy w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego. Z powołanych przepisów wynika zatem, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego w pierwszej kolejności przekazywane są na rzecz zobowiązań dłużnika istniejących z tytułu wypłaconych (zastępczo) świadczeń z funduszu alimentacyjnego, następnie zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. Osoba uprawniona nie może pobierać jednocześnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz od dłużnika alimentacyjnego. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty i nie ma znaczenia, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Sytuacja, w której osoba pobierając świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje jednocześnie alimenty stanowi naruszenie kolejności zaspokojenia wierzycieli przez dłużnika alimentacyjnego, określonej w art. 28 powołanej wyżej ustawy. Zdaniem WSA w rozpoznawanej sprawie oczywiste jest, że skarżąca w czerwcu 2020 r., w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymała również alimenty. Słusznie zatem organy uznały, że wypłacone w tym okresie świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi, a tym samym, że podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie stosownie do treści art. 23 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 7 września 2007 r. Sąd I instancji zwrócił też uwagę, że decyzja z 6 lipca 2020 r. zawierała pouczenie o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego o uzyskaniu lub utracie dochodów oraz o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (pkt 8 pouczenia) oraz że w przypadku naruszenia powyższego obowiązku świadczenie zostanie uznane za nienależenie pobrane, z obowiązkiem zwrotu wraz z odsetkami, zgodnie z art. 23 ust. 1 i ust. 1a ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (pkt 9 pouczenia). Podobne pouczenie, w tym również co do konieczności informowania organu właściwego wierzyciela o otrzymaniu alimentów w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zawarte jest w formularzu wniosku o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła K. B. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy, tj. przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 145 § 1 ust 1 c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.) w związku z: a) przepisem art. art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi K. B., podczas gdy decyzja organu II instancji została wydana z naruszeniem przepisów art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 zw. z przepisem art. 107 § 1 i § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 - dalej "k.p.a."), poprzez uznanie za prawidłowe nieustalenie przez organy administracyjne obu instancji przedmiotu sprawy w skutek braku wypełnienia obowiązku informowania i wyjaśnienia stronie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy wobec nadania treści żądania strony dowolnie przez organ obowiązany, z całkowitym pominięciem okoliczności złożonego wniosku; b) przepisem art. 77 § 1 k.p.a. poprzez uznanie za prawidłowe dokonane przez organy administracyjne obu instancji zebranie materiału sprawy podczas gdy nienależyte i niepełne zebranie materiału dowodowego sprawy i w oparciu o tak zebrany materiał dokonanie niepełnej i wadliwej jego oceny skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy związanych z prowadzeniem przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie D. D. postępowania egzekucyjnego prowadzonego za sygn. akt Kmp [...] oraz dokonanie o niepełny materiał dowodowy sprawy błędnych ustaleń skutkujących wadliwym przyjęciem o zaspokojeniu wierzyciela alimentacyjnego poza kolejnością, w sytuacji gdy skarżąca Kasacyjnie nie miała świadomości i wiedzy otrzymania wypłaty z Funduszy Alimentacyjnego za miesiąc czerwiec 2020 roku; c) przepisem art. 80 k.p.a. poprzez uznanie za prawidłową i przyjęcie za własną dokonaną przez organy administracyjne obu instancji oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy, podczas gdy ocena ta jest dowolna, w szczególności w zakresie przesłanek pozwalających nałożyć na skarżącą kasacyjnie obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w miesiącu czerwcu 2020 roku K. B. nie otrzymała przelewu na kwotę 500,00 zł co w realiach niniejszej sprawy miało przesądzające znaczenie dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych; d) przepisem art. 28 ust. 1 - 4 i ust. 2 pkt 1- 5 ustawy z dnia 07 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j Dz.U. z 2023 r. poz. 1993.- dalej jako u.p.o.u.a.) w zw. z przepisem art. 1025 § 1 pkt 1 i art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku Kodeks postępowania cywilnego (t.j.Dz.U. z 2024 r., poz. 1568.) poprzez błędne przyjęcie kolejności zaspokajania poszczególnych należności z kwoty uzyskanej z egzekucji do dłużnika alimentacyjnego; e) przepisem art. 23 ust 1 Ustawy o pomocy poprzez błędne i niezasadne uznanie, iż w niniejsze do ziszczenia się przesłanki "nienależnego pobrania świadczenia", podczas gdy Skarżąca kasacyjnie nie miała Skarżąca wniosła o: - wstrzymanie wykonania utrzymanej w mocy, w wyniku oddalenia skarżonym orzeczeniem skargi K. B., decyzji Prezydenta m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 31 stycznia 2024 roku, w części tj. : w zakresie nałożonego na skarżącą kasacyjnie obowiązku zwrotu wskazanej kwoty wraz z ustawowymi odsetkami, do czasu rozpoznania niniejszej skargi kasacyjnej; - uchylenie w całości skarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 12 listopada 2024 roku, sygn. akt I SA/Wa 1214/24 i przekazanie sprawy w całości do ponownego Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; - rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej co do zasady na rozprawie; - zasądzenie na rzecz pełnomocnik z urzędu Skarżącej kasacyjnie kosztów pomocy prawnej przyznanej z urzędu, nieopłaconej ani w części ani w całości, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w ocenie skarżącej kasacyjnie, kluczową kwestią dla oceny zgodności z prawem skarżonego orzeczenia jest ustalenie czy organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwota opisana w sentencji decyzji Prezydenta jest nienależnie pobranym świadczeniem w rozumieniu przepisu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. Zauważono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni powyższych przepisów prezentowany jest pogląd, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Nie można zatem uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Przyjmuje się zatem. że obowiązek obciąża tylko tego, kto otrzymał świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie. Dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za osobę, która pobrała nienależne świadczenia, jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Kwestia, czy skarżąca kasacyjnie pobierając świadczenia z funduszu alimentacyjnego w miesiącu czerwcu 2020 roku, w kwocie 500 zł wiedziała, że świadczenie te jej się nie należy, miała kluczowe znaczenie dla wyniku kontrolowanej przez WSA sprawy. Natomiast, ani z uzasadnień decyzji organów administracyjnych obu instancji ani tym bardziej z uzasadnienia skarżonego orzeczenia nie wynika, że na którymkolwiek etapie postępowania administracyjnego, prowadzonego na podstawie przepisu art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. badana była okoliczność dotycząca stanu świadomości skarżącej kasacyjnie. Brak jest bowiem jakichkolwiek rozważań, czy pobranie w ww. okresie świadczenia nastąpiło z "winy" skarżącej kasacyjnie w wyniku jej świadomego działania lub zaniechania i w konsekwencji, czy świadczenie to miało charakter świadczenia nienależnie pobranego. Skarżąca kasacyjnie podkreśliła, iż informowała Organ, iż komornik wyegzekwował część świadczenia od dłużnika i aprobowała decyzję o wstrzymaniu wypłacania jej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego. Ocena świadomego działania Strony wymaga ustalenia, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa, tj czy była skutecznie powiadomiona o okolicznościach, których zaistnienie ma wpływ na istnienie uprawnienia, w tym kontekście badaniu powinny podlegać również zastosowane w sprawie pouczenia, które powinny odpowiadać wymaganiom, art. 8 i 9 k.p.a. Postanowieniem z 19 marca 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wstrzymania wykonania decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 31 stycznia 2024 r. UD-XII-WSS/8324/FA/045906/2024 we wnioskowanej części. Obecne na rozprawie w dniu 10 maja 2026 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie oraz skarżąca kasacyjnie podtrzymały skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna okazała się zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty zasługiwały na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z uwagi na sposób sformułowania części zrzutów w niniejszej sprawie zauważyć należy, iż skarga kasacyjna jest profesjonalnym i sformalizowanym środkiem prawnym, równocześnie w pełni dyspozytywnym, a zarzuty w niej podniesione wyznaczają granice sprawy kasacyjnej. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny jako sąd drugiej instancji nie jest uprawniony do wyboru kierunku i zakresu weryfikacji skarżonego wyroku (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 2751/15 - wszystkie przysłane orzeczenia dostępne są na: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślano wielokrotnie, że systemowe odczytanie art. 176 § 1 pkt 1 i 2 oraz art. 183 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może rozpoznać merytorycznie zarzutów skargi, które zostały wadliwie skonstruowane. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji autora skargi kasacyjnej, poprzez dokonywanie wyboru za wnoszącego skargę kasacyjną, który przepis prawa został naruszony i dlaczego ani też korygowania ewentualnych błędów. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego zastępowanie skarżącego w formułowaniu uzasadnienia podstaw kasacyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 20 sierpnia 2008 r. sygn. II FSK 557/07, 6 lutego 2014 r. sygn. II GSK 1669/12,14 marca 2013 r. sygn. I OSK 1799/12, 23 stycznia 2014 r. sygn. II OSK 1977/12 – orzeczenia powołane w wyroku NSA z dnia 6 marca 2015 r. sygn. II OSK 1890/13). Jest to zgodne z poglądem, według którego przytoczenie podstaw kasacyjnych, rozumiane jako wskazanie przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną zostały naruszone przez wojewódzki sąd administracyjny, nakłada na Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 183 § 1 p.p.s.a., obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych (por. uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, dostępna jw.). Naczelny Sąd Administracyjny tylko wtedy może uczynić zadość temu obowiązkowi, gdy wnoszący skargę kasacyjną poprawnie określi, jakie przepisy jego zdaniem naruszył wojewódzki sąd administracyjny i na czym owo naruszenie polegało (podobnie NSA w wyrokach z dnia: 7 stycznia 2010 r. sygn. akt II FSK 1289/08; 22 września 2010 r. sygn. akt II FSK 764/09; 16 lipca 2013 r. sygn. akt sygn. akt II FSK 2208/11 – orzeczenia przywołane w wyroku NSA z dnia 3 grudnia 2018 r. sygn. akt I GSK 2647/18). Brak przytoczenia motywów sformułowania zarzutu dotyczącego naruszenia przez zaskarżony wyrok określonego przepisu prawa w zasadzie uniemożliwia odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do takiego zarzutu. (por. stanowisko wyrażone np. w wyrokach z dnia: 18 listopada 2011 r. sygn. akt II OSK 1629/10, 19 października 2012 r. sygn. akt I OSK 1243/11, 8 sierpnia 2008 r. sygn. akt II GSK 271/08 i 11 lutego 2015 r. sygn. akt I OSK 855/14). Uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zatem zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie błędnego zastosowania przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom postępowania wykazanie także, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 30 lipca 2025r. o sygn. akt I FSK 545/25) W ocenie składu sędziowskiego rozpoznającego niniejszą sprawę część podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów została sformułowana i uzasadniona w sposób uniemożliwiający odniesienie się do nich. Pierwszy z podniesionych zarzutów dotyczący naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 zw. z przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. został sformułowany w sposób tak mało precyzyjny, że nie pozwala na zrekonstruowanie zamysłu autora skargi kasacyjnej na czym konkretnie polegało naruszenie norm zawartych w tych przepisach. W ramach tego zarzutu strona skarżąca kasacyjnie bardzo zdawkowo wiąże nieustalenie przez organy administracji przedmiotu sprawy, z niewypełnieniem obowiązku informacyjnego wobec dowolnego nadania treści żądaniu strony, z całkowitym pominięciem okoliczności, w których został złożony wniosek. Nie precyzuje przy tym jaki powinien być przedmiot sprawy i w jaki sposób niewłaściwe określenie tego przedmiotu związane jest z naruszeniem obowiązku informacyjnego oraz jak organy zinterpretowały żądanie strony i dlaczego uczyniły to niewłaściwie oraz jakie, niesprecyzowane okoliczności zostały całkowicie pominięte. Nie wskazano też w jaki sposób tak sformułowany zarzut powiązany jest z wskazanymi przepisami procedury administracyjnej oraz, że naruszenie tych przepisów mogło mieć istotny wpływ w na wynik sprawy. Do tak podniesionego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny nie jest w stanie się odnieść. W ramach zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a. skarżąca kasacyjnie podniosła z kolei, że dokonana przez organy ocena stanu faktycznego była dowolna w zakresie przesłanek pozwalających nałożyć na Skarżącą kasacyjnie obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w miesiącu czerwcu 2020 roku K. B. nie otrzymała przelewu na kwotę 500,00 zł, co w realiach niniejszej sprawy miało przesądzające znaczenie dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych. Skarżąca formułując ten zarzut nie sprecyzowała od jakiego podmiotu pochodził wskazany w zarzucie przelew na 500 zł – czy od komornika egzekwującego należności od dłużnika alimentacyjnego czy z funduszu alimentacyjnego. Nie wskazano też w jaki sposób dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego w tym zakresie miało wpływ na wynik sprawy. Powyższe również uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do tak postawionego zrzutu. Zarzutem skargi kasacyjnej objęto także art. 28 ust. 1- 4 i ust. 2 pkt 1-5 u.p.o.u.a. poprzez błędne przyjęcie kolejności zaspokajania poszczególnych należności z kwoty uzyskanej z egzekucji do dłużnika alimentacyjnego. Zarzut ten dotyczący w rzeczywistości przepisu prawa materialnego, a nie prawa procesowego, nie został szerzej uzasadniony. Trzeba przy tym zauważyć, iż art. 28 ust. 1 w pkt 1- 4 u.p.o.u.a reguluje kolejność zaspokojenia należności z wyegzekwowanych kwot od dłużnika alimentacyjnego w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Z kolei art. 28 ust. 2 w pkt 1-5 reguluje kolejność zaspokojenia należności z wyegzekwowanych kwot od dłużnika alimentacyjnego po zaprzestaniu wypłaty świadczenia, jeżeli w okresie wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej nie zostaną zaspokojone. Art. 28 ust. 3 wskazuje natomiast, iż w przypadku śmierci dłużnika alimentacyjnego należności, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 4, wygasają. Art. 28 u.p.o.u.a nie zawiera natomiast ustępu 4. Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, w jaki sposób powołane wyżej regulacje, dotyczące różnych stanów faktycznych, zostały naruszone zaskarżonym wyrokiem. Także w tym wypadku Naczelny Sąd Administracyjne nie jest w stanie odnieść się do tak skonstruowanego zarzutu Zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a., który stanowi przepis prawa materialnego, również nie został prawidłowo sformułowany. Skarżąca kasacyjnie wskazała, iż naruszanie zawartej w tym przepisie normy polegało na błędnym i niezasadnym uznaniu, iż "w niniejszej sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki "nienależnego pobrania świadczenia", podczas gdy Skarżąca kasacyjnie nie miała". Konstrukcja tego zarzutu wskazuje, iż nie został on dokończony w czasie redagowania skargi kasacyjnej. Niemniej z treści uzasadnienia skargi kasacyjnej w powiązaniu z podniesionym zarzutem naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez uznanie za prawidłowe dokonane przez organy administracyjne obu instancji zebranie materiału sprawy, podczas gdy nienależyte i niepełne zebranie materiału dowodowego sprawy i w oparciu o tak zebrany materiał dokonanie niepełnej i wadliwej jego oceny skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy związanych z prowadzeniem przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie D. D. postępowania egzekucyjnego prowadzonego za sygn. akt Kmp [...] oraz dokonanie o niepełny materiał dowodowy sprawy błędnych ustaleń skutkujących wadliwym przyjęciem o zaspokojeniu wierzyciela alimentacyjnego poza kolejnością, w sytuacji gdy Skarżąca Kasacyjnie nie miała świadomości i wiedzy otrzymania wypłaty z funduszy flimentacyjnego za miesiąc czerwiec 2020 roku – pozwala na ustalenie, iż zarzutu naruszenia art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a skarżąca kasacyjnie dopatruje się w braku świadomości i wiedzy skarżącej o otrzymaniu wypłaty z funduszy alimentacyjnego za miesiąc czerwiec 2020 roku. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego te dwa zrzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do naruszenia art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a i art. 77 § 1 k.p.a. zostały sformułowane i uzasadnione w sposób umożliwiający ich łączne rozpoznanie. Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Stosownie do treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a nienależnie pobrane świadczenie - oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca słusznie zauważyła, iż w orzecznictwie sądowoadministracjynym ukształtował się pogląd, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). W orzecznictwie sądowym przyjęte zostało stanowisko, że nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Przyjmuje się zatem, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Zatem dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej. Analiza art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a prowadzi do wniosku, że w przypadkach wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d, f, g u.p.o.u.a dotyczących konkretnych okoliczności faktycznych, przesłanka subiektywna w postaci świadomości świadczeniobiorcy jest relewantna z uwagi na ich istotę i konstrukcję ( por. m.in. wyroki wyrok NSA z 9 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1065/18, z 11 listopada 2020 r. o sygn. akt I OPSK 1163/20, z 18 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1409/20, z 25 lutego 25 r. o sygn. akt I OSK 918/23 i z 13 czerwca 2025 r. o sygn. akt I OSK 1756/24). Zatem dla podjęcia rozstrzygnięcia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie jest wystarczające samo stwierdzenie, że pobrane świadczenie jest nienależne, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością, że świadczenie to jej nie przysługuje, a więc, że można ją uznać za "osobę, która pobrała nienależne świadczenia", jak to określił ustawodawca w art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a (przemilczała fakty, których skutki prawne były jej znane, tu: nie powiadomiła organu, iż w czerwcu 2020 wypłacono je wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego alimenty ). Dopiero takie ustalenie może być podstawą zobowiązania tej osoby do zwrotu pobranych świadczeń, na podstawie art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a . Jak wynika z okoliczności rozpoznawanej sprawy skarżąca takiej świadomości nie miała – organ w żaden sposób nie ustalił, aby skarżąca pobrała nienależne świadczenia w wyżej zaprezentowanym rozumieniu. Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy z 6 lipca 2020 r. skarżącej przyznano na rzecz małoletniej M. B. świadczenie alimentacyjne m.in. za miesiąc czerwiec 2020 r. Wniosek został bowiem złożony w ostatnim dniu kalendarzowym czerwca 2020 r., a art. 18 ust. 1 u.p.o.u.a stanowi, iż prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego ustala się na okres świadczeniowy począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do organu właściwego wierzyciela, nie wcześniej niż od początku okresu świadczeniowego do końca tego okresu. Tymczasem z ustaleń organu wynika, iż w dniach 2 czerwca 2020 r. i 5 czerwca 2020 r. strona otrzymała alimenty w łącznej wysokości 536,18 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym stanie faktycznym skarżąca składając wniosek mogła zakładać, iż świadczenie będzie jej przyznane i wypłacone od lipca 2020 r., a skoro organ rozpoznając jej wniosek przyznał świadczenie także za czerwiec 2020 r. to ustalił spełnienie przesłanek do przyznania świadczenia także za ten okres , zweryfikował prawidłowość jej działań i oświadczeń. Trzeba podkreślić, iż w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, iż skarżąca została pouczona w momencie składania wniosku o obowiązku poinformowania organu o alimentach wypłaconych jej w czerwcu 2020 przed złożeniem wniosku lub też zawierających oświadczenia skarżącej, iż nie otrzymała alimentów w tym miesiącu. Z kolei sposób sformułowania pouczenia zawartego w pkt 8 decyzji z 6 lipca 2020 r. wskazuje, iż świadczeniobiorca jest zobowiązany do niezwłocznego informowania organu o wszystkich zmianach mających wpływ na prawa do świadczenia, które następują po wydaniu decyzji. Do czego zresztą skarżąca się zastosowała informując organ w dniu 20 sierpnia 2020 r. o otrzymaniu w sierpniu 2020 r. wyegzekwowanych alimentów na rzecz córki M. B. W tych okolicznościach faktycznych nie można zatem stwierdzić, aby skarżąca była świadoma iż wypłacone jej za miesiąc czerwiec 2020 r. świadczenie było świadczeniem nienależnym. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania, iż K. B. pobrała nienależnie świadczenia na rzecz córki M. B. za miesiąc czerwiec 2020 r. w rozumieniu art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. Powyższe nie zostało dostrzeżone przez Sąd I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny podzielił zarzut naruszenia art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a oraz 77 § 1 k.p.a. za zasadne i na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw z. art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję organu II instancji. Ponownie rozpoznając odwołanie K. B. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie zobligowane będzie do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej w niniejszym wyroku. Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Stąd wniosek ten winien zostać skierowany do Sądu pierwszej instancji.