III SA/Kr 1346/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Sędzia WSA Grzegorz Karcz (spr.) Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2026 r. sprawy ze skargi C. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PS/4110/465/2025 w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu l instancji.

Decyzją z dnia 18 sierpnia 2025 r. nr SKO.PS/4110/465/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO, Kolegium, organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa (dalej: Prezydent, organ I instancji) z dnia 11 czerwca 2025 r. nr DN.R.113.2025MJ (nr kancelaryjny [...]) orzekającą o odmowie zwolnienia C. J. (dalej: Skarżący) z opłaty za pobyt M. J. w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 3450,00 zł, tj. w części pozostającej do uregulowania odpłatności wynikającej z umowy solidarnej oraz zobowiązującej Skarżącego i L. J. solidarnie do wniesienia ww. kwoty w terminie 2 tygodni od dnia doręczenia decyzji. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. W dniu 18 lipca 2024 r. Skarżący działając przez pełnomocnika L. J. (ojca) zawarł umowę w sprawie solidarnej partycypacji w kosztach utrzymania M. J. w domu pomocy społecznej w kwocie łącznej 4346,81 zł od dnia 17 sierpnia 2023 r. do 28 stycznia 2024 r. Z treści zawartej umowy wynikało, że opłata powinna zostać uregulowana w terminie do 30 listopada 2024 r. Na poczet wskazanej umowy zostały dokonane wpłaty w łącznej wysokości 896,81 zł, zaś do uregulowania pozostała kwota 3450,00 zł. W dniu 4 listopada 2024 r. Skarżący działając przez pełnomocnika L. J. (ojca) wniósł o częściowe zwolnienie z ww. opłaty i odroczenie terminu spłaty pozostałej kwoty wynikającej z umowy. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że od czasu zawarcia umowy pogorszył się stan zdrowia członków rodziny oraz jej sytuacja dochodowa, wzrosły wydatki. Aneksem nr 1 do umowy z dnia 18 lipca 2024 r. termin zapłaty pierwotnie ustalonej kwoty w łącznej wysokości 4346,81 zł został odroczony do dnia 31 maja 2025 r. Pismem z dnia 28 listopada 2024 r. pełnomocnik Skarżącego wskazał, że aktualny pozostaje wniosek w sprawie zwolnienia z opłaty w części pozostałej niespłaconej kwoty ewentualnie częściowego zwolnienia od ww. opłaty w innym ustalonym zakresie. Z przeprowadzonego w toku postępowania wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo z rodziną. Dochód rodziny ustalono w wysokości 16 068,02 zł (dochód Skarżącego z tytułu działalności gospodarczej i wynagrodzenie za pracę jego żony), tj. 3213,60 zł na osobę. Pracownik socjalny zapisał, że koszty utrzymania domu i Skarżącego są wysokie. Ustalono, że wydatki dotyczą nie tylko utrzymania gospodarstwa domowego (opłaty w kwocie 4087,24 zł) ale również opłat za studia Skarżącego poza granicami kraju (miesięczna opłata roczna za akademik ok. 3500 zł, opłata roczna za studia 11000 zł). Do tego dochodzą zobowiązania kredytowe rodziny oraz wydatki na leczenie matki Skarżącego oraz rehabilitację siostry Skarżącego. Jednocześnie ustalono, ze ojciec Skarżącego prowadzi działalność gospodarczą, jego dochód w grudniu 2024 r. wyniósł 8299,56 zł netto, posiada dwa lokale mieszkalne, dom oraz działkę (na zasadzie współwłasności z żoną) oraz samochód marki SKODA o wartości 90 000 zł, a ponadto oszczędności w kwocie 600 000,00 zł. Pismem z dnia 2 kwietnia 2025 r. pełnomocnik Skarżącego wskazał, że wypełniając oświadczenie z dnia 6 lutego 2025 r. w rubryce o posiadanych zasobach pieniężnych omyłkowo uwzględnił również środki stowarzyszenia, do którego należy, a jego aktualne zasoby pieniężne wynoszą 496 000,00 zł. Organ I instancji decyzją z dnia 11 czerwca 2025 r. orzekł o odmowie zwolnienia Skarżącego z opłaty za pobyt M. J. w Domu Pomocy Społecznej w wysokości 3450,00 zł, tj. w części pozostającej do uregulowania odpłatności wynikającej z umowy solidarnej (punkt 1) oraz zobowiązał Skarżącego i L. J. solidarnie do wniesienia ww. kwoty w terminie 2 tygodni od dnia doręczenia decyzji (punkt 2 decyzji). W podstawie prawnej decyzji organ I instancji powołał art. 104, 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 200) dalej "k.p.a.", art. 8 ust. 1 pkt 1, art 17 ust 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, art.59 ust. 1, art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 61 ust. 2 pkt 2, art. 64, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 1 i ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 z późn. zm.), dalej "u.p.s.", § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296) oraz § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U z 2024 r. poz. 1044) dalej "Rozporządzenie". W uzasadnieniu organ opisał ustalenia wywiadu środowiskowego. Wyjaśnił, że w drodze umowy została ustalona ostatecznie niższa opłata niż wynikająca z przepisów ustawy a jako przesłanki uzasadniające zwolnienie (częściowe) z opłaty organ uwzględniono fakt pozostawania członków rodziny Skarżącego w leczeniu/rehabilitacji, ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ze studiami Skarżącego za granicą, czy spłaty zobowiązania kredytowego. Organ odniósł się do wskazanych przez ojca Skarżącego zasobów finansowych w kwocie 600 000,00 zł i wskazał, że w stosunku do złożonego wcześniej (w dniu 9 kwietnia 2024 r.) oświadczenia majątkowego różnica wynosiła 120 000,00 zł (wykazano 480 000,00 zł). Zdaniem organu I instancji, w momencie składania oświadczeń w dniu 6 lutego 2025 r. nie wykazano podstaw zaistnienia ww. zmiany w zasobach finansowych. W okresie od dnia 18 lipca 2024 r. do dnia 4 listopada 2024 r. nie informowano też o żadnych zmianach w sytuacji rodziny, w tym osiąganiu jakichkolwiek innych dochodów (zysków z posiadanych zasobów majątkowych) niż te ustalone w toku prowadzonych działań. Następnie organ I instancji podkreślił, że brane były nie tylko osiągane przez rodzinę Skarżącego dochody, ale również i możliwości finansowe. Zdaniem organu zebrana dokumentacja wskazuje, że możliwości finansowe rodziny Skarżącego pozwalały i pozwalają na uiszczenie opłaty. Ustalono również, że mimo wykazanej w toku odrębnych postępowań (tj. w przedmiocie zawarcia umowy oraz zwolnienia z opłaty) różnicy w osiąganych dochodach, zarówno wysokość ustalonej opłaty jak i aktualnych możliwości finansowych rodziny Skarżącego - ustalonych zgodnie z zapisami ustawy (z uwzględnieniem zmian kwot kryteriów dochodowych od 1.01.2025 r.) - pozostaje na zbliżonym poziomie. Ponadto zdaniem organu I instancji wskazane okoliczności nie miały charakteru obiektywnego, wyjątkowego i nadzwyczajnego, a ponadto już były one przedmiotem rozwagi (i zostały uwzględnione na etapie ustalania ostatecznej opłaty i zawierania z umowy). Jednocześnie wątpliwym był dla organu fakt pogorszenia się sytuacji rodziny Skarżącego biorąc pod uwagę oświadczenia majątkowe. Okoliczności związane z sytuacją członków rodziny Skarżącego (w tym wykazana konieczność pobierania większej ilości komercyjnych zabiegów rehabilitacyjnych przez matkę i siostrę w okresie od listopada do grudnia 2024 r.) zdaniem organu I instancji nie wykazują znamion nagłych zaistniałych po podpisaniu przedmiotowej umowy, czy też wyjątkowych i nadzwyczajnych uniemożliwiających poniesienie nałożonego na Skarżącego obowiązku. Skarżący odwołał się od tej decyzji zarzucając organowi I instancji naruszenie przepisów postępowania poprzez niewyczerpujące ustalenie stanu faktycznego, pominięcie nowych okoliczności zdrowotnych i finansowych powstałych po zawarciu umowy oraz brak rozważenia możliwości częściowego zwolnienia przewidzianego w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zarzucił także błędną wykładnię tego przepisu oraz wadliwe określenie terminu płatności w decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie uwzględniło odwołania i opisaną na wstępie decyzją działając na podstawie art. 2, art. 3, art. 61, art. 64 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt. 1 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Na uzasadnienie podało, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające ją postępowanie były prawidłowe. Kolegium podzieliło w całości ustalenia organu I instancji i wskazało, że zasadą jest wnoszenie opłat za DPS a zwolnienie może mieć charakter wyjątkowy, w przeciwnym razie to ogół społeczeństwa gminy zmuszony byłby do ponoszenia tych kosztów za osoby zobowiązane do alimentacji swoich krewnych. Zdaniem Kolegium organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, wziął pod uwagę sytuację zarówno dochodową, jak i finansową rodziny Skarżącego, przeprowadził szczegółowe postępowanie wyjaśniające. Za pomocą umowy określał odległy termin zapłaty należności. SKO podkreśliło, że okoliczności stanowiące podstawę zwolnienia powinny mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Muszą to być zatem okoliczności szczególnie uzasadnione, związane z wyjątkową i trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Przenosząc to na grunt niniejszej sprawy, zdaniem Kolegium w przypadku rodziny Skarżącego taka nadzwyczajna sytuacja nie zachodzi. Biorąc pod uwagę sytuację dochodową rodziny Skarżacego, jak również posiadane przez nią zasoby nie sposób przypisać jej nadzwyczajnie trudnej sytuacji, która upoważniałaby do zwolnienia z opłaty ustalonej już na niższym poziomie i z odroczonym już wcześniej terminem płatności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Skarżący podniósł zarzuty: 1) naruszenia art. 130 § 1-2 k.p.a. w zw. z art. 108 § 1 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji, która nałożyła obowiązek zapłaty "w terminie 14 dni od doręczenia decyzji" mimo braku rygoru natychmiastowej wykonalności oraz braku ustawowej wykonalności ex lege. Organ odwoławczy, mimo zarzutów odwołania, nie odniósł się do tej istotnej wady i - utrzymując decyzję w mocy bez skorygowania sentencji w zakresie terminu - zniweczył skutek suspensywny odwołania (art. 130 §2 k.p.a.). Co przy tym kluczowe, również skutek tej wady był realny: klauzula "od doręczenia" determinowała bowiem de facto natychmiastową wymagalność decyzji i ryzyko przymusowej zapłaty jeszcze przed rozpoznaniem sprawy, co w praktyce wymuszało zabezpieczenie środków rodziny kosztem wydatków nieelastycznych, 2) naruszenia art. 15 k.p.a. oraz art. 136 i art. 138 § 1 pkt 1 oraz § 2-2a k.p.a. - przez nierozpoznanie sprawy co do istoty przez organ odwoławczy: brak uzupełnienia materiału, brak własnego ważenia okoliczności i brak odpowiedzi na zarzuty odwołania; pominięto rozważenie zwolnienia częściowego, a przy istotnych brakach dowodowych zaniechano decyzji kasatoryjnej z wiążącymi wytycznymi, 3) naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - przez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności i sporządzenie uzasadnienia "cząstkowego" (w praktyce: "kopiuj-wklej" uzasadnienia I instancji), co sprawia, że decyzje obu instancji nie ujawniają procesu decyzyjnego: brak ustaleń i rozważań dotyczących rzeczywistych przepływów miesięcznych (dochód vs stałe, nieelastyczne wydatki zdrowotne, edukacyjne i kredytowe) oraz oceny rozporządzalności i przeznaczenia zgromadzonych oszczędności (w tym konieczności sięgania po oszczędności i tempa ich ubytku) - w kontekście choćby częściowego zwolnienia. Pominięto też konkretne zarzuty i dowody z odwołania (m.in. korektę oświadczenia majątkowego i nowe okoliczności po zawarciu umowy o odpłatność). W realiach sprawy, przy dochodzie ok. 8 000 zł/m-c i nieelastycznych kosztach ok. 8 057 zł/m-c, jednorazowa opłata 3 450 zł musiała być pokryta z oszczędności lub kosztem rehabilitacji/edukacji. 4) błędnej wykładni i zastosowanie art. 64 u.p.s. - poprzez zredukowanie instytucji do dychotomii "wszystko albo nic" i pominięcie skalowalności ulgi (możliwość zwolnienia częściowego) oraz indywidualnego ważenia ,,uzasadnionych okoliczności", zarówno w odniesieniu do każdego skarżącego z osobna, jak i w kontekście nowych, udokumentowanych po zawarciu umowy szczególnie dotkliwych dla budżetu rodzinnego, skumulowanych obciążeń (prywatne rehabilitacje żony i córki, wysokie koszty studiów i zakwaterowania syna za granicą, zobowiązania kredytowe). Zignorowano także jednorazowy charakter opłaty 3 450 zł i wynikający stąd obowiązek zbadania płynności (rozporządzalności) oszczędności oraz rozważenia skalowalnych form ulgi - zwolnienia częściowego, rozłożenia na raty lub odroczenia - wraz z przekonującym wyjaśnieniem "dlaczego nie", 5) naruszenia art. 8 i art. 11 k.p.a. (zasada zaufania i zasada przekonywania) - przez sporządzenie uzasadnienia II instancji o charakterze "kopiuj-wklej" względem I instancji, bez własnych ustaleń i subsumcji, z gołymi sygnaturami orzeczeń (bez tez i bez wykazania relewancji), co podważa zaufanie do organów i uniemożliwia sądową kontrolę granic uznania, 6) zaniechanie rozpoznania wniosku ewentualnego o zwolnienie choćby w części (art. 64 u.p.s.) - mimo skumulowanych, udokumentowanych obciążeń (rehabilitacje, czesne i akademik za granicą, kredyt; wcześniejsze odroczenia terminu płatności). Naruszono obowiązek gradacyjnego ważenia oraz transparentnego uzasadnienia zakresu ewentualnej ulgi (w tym rozważenia rat/odroczenia adekwatnych do jednorazowej natury opłaty). W oparciu o tak sformułowane zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji. Uzasadnienie skargi stanowi rozwinięcie jej zarzutów. W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało dotychczasowe stanowisko i wniosło o jej oddalenie. W piśmie procesowym z dnia 3 marca 2026 r. (data złożenia) pełnomocnik Skarżącego podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko Skarżącego. Ponadto wskazał, że jego zdaniem realistycznie łączne miesięczne wydatki rodziny pochłaniają całość lub niemal całość dochodów, a oszczędności pełnią funkcję bufora finansującego różnicę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U.2026.143 dalej: p.p.s.a.) uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 §1 p.p.s.a.). Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 §2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przeprowadzona w tak określonych granicach kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie ze stanowiącym materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji przepisem art. 64 u.p.s osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko; 5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu; 6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu; 7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty. Zauważyć równocześnie należy, że decyzja wydawana na podstawie art. 64 u.p.s. jest decyzją uznaniową, świadczy o tym użyte w przepisie sformułowanie "można zwolnić". W konsekwencji kontrola jej legalności jest dokonywana przez Sąd w ograniczonym zakresie. Jak słusznie wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, polega ona na zbadaniu, czy przed podjęciem decyzji organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20). Kontrolując legalność aktu, Sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2429/14). Innymi słowy sądowa kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy organy obu instancji prawidłowo zebrały materiał dowodowy i rozważyły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia bądź odmowy umorzenia należności, natomiast Sąd nie ocenia decyzji z punktu widzenia jej słuszności (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 listopada 2012 r., III SA/Kr 3/12, wyrok NSA z 7 lipca 2015 r., I OSK 13575/14). Odnosząc te uwagi do realiów sprawy niniejszej zacząć wypada od wskazania, że postępowanie w sprawie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej jest postępowaniem wnioskowym, a zatem to strona określa zakres żądania, które rozpatrzyć powinny organy (por. wyrok WSA w Łodzi z 25 września 2024 r., II SA/Łd 544/24). W toku postępowania Skarżący konsekwentnie wskazywał i podnosił, że wnosi o zwolnienie z odpłatności za pobyt M. J. w domu pomocy społecznej w wysokości skonkretyzowanej w umowie w zakresie pozostałej niespłaconej kwoty a ewentualnie o częściowe zwolnienie od tej opłaty w innym ustalonym przez organ zakresie. Tymczasem, z treści zaskarżonej decyzji, ani decyzji ją poprzedzającej nie wynika, aby organy rozważyły podnoszone przez Skarżącego okoliczności w świetle przesłanek częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty choć przepis art. 64 u.p.s. przewiduje możliwość zwolnienia osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty "częściowo lub całkowicie". Równocześnie zauważyć wypada, iż treść przepisu nie pozostawia wątpliwości co do jego skalowalnego charakteru: ustawodawca celowo przewidział ewentualność całkowitego lub częściowego zastosowania ulgi, odpowiadającą odpowiedniej intensywności spełnienia przesłanek. Organ, rozpatrując wniosek złożony alternatywnie o zwolnienie całkowite lub, ewentualnie, częściowe był więc zobligowany do oceny obu wariantów tak skonkretyzowanego wniosku i wyraźnego ustosunkowania się do każdego z nich w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem decyzja organu I instancji ogranicza się do stwierdzenia braku podstaw do zwolnienia z lakoniczną wzmianką, że wysokość opłaty została już uprzednio ukształtowana tj. na etapie poprzedzającym zawarcie umowy w sposób korzystniejszy dla strony niż wynikałoby to z mechanicznego zastosowania ustawowych reguł odpłatności. Na tym koniec. Uzasadnienie decyzji nie odnosi się do możliwości uwzględnienia wniosku strony o częściowe zwolnienie od tej opłaty w innym ustalonym przez organ zakresie. Kolegium powieliło tę narrację uzupełniając ją jedynie o argumentację, że organ częściowo przychylił się do wniosku Skarżących w konsekwencji czego zawarto aneks do umowy przesuwający termin zapłaty oraz, że okoliczności Skarżącego "nie mają charakteru nadzwyczajnego". W konsekwencji trudno odmówić racji Skarżącemu, że postępowanie organów prowadzi do zastosowania art. 64 u.p.s. w sposób dychotomiczny, sprzeczny z językową wykładnią przepisu i z jego celowościową funkcją, jaką jest elastyczne dostosowanie zakresu zwolnienia do indywidualnej sytuacji zobowiązanego. Po wtóre, organy nazbyt pochopnie przeszły do porządku nad tym, że przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 64 u.p.s. jest wyłącznie ocena, czy istnieją podstawy do częściowego lub całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca DPS. Przepis ten nie stanowi podstawy do określenia wysokości opłaty ani sposobu i terminu jej uiszczania. Innymi słowy skoro w realiach sprawy niniejszej obowiązek ponoszenia opłaty został już wcześniej skonkretyzowany w umowie, to decyzja wydawana w trybie art. 64 u.p.s. na wniosek osoby wnoszącej opłatę powinna ograniczać się do rozstrzygnięcia o zwolnieniu całkowitym, o zwolnieniu częściowym albo o odmowie zwolnienia. Konstrukcja ustawy jest czytelna. Przepis art. 60 u.p.s. określa zasadę odpłatności pobytu w DPS, art. 61 u.p.s. określa krąg osób zobowiązanych, kolejność odpłatności oraz mechanizm ustalenia wysokości opłaty, w tym przez umowę z art. 103 ust. 2 u.p.s. albo — przy odmowie zawarcia umowy — w drodze decyzji administracyjnej. Z kolei art. 62 u.p.s. reguluje sposób wnoszenia opłat, a art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty, biorąc pod uwagę dochody i możliwości. Przepis art. 64 u.p.s. ma inny przedmiot. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do jej wnoszenia można zwolnić z tej opłaty częściowo albo całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności w razie wystąpienia wymienionych tam okoliczności. Dlatego należy odróżnić trzy płaszczyzny: ustalenie obowiązku i wysokości opłaty, sposób jej wnoszenia oraz zwolnienie z obowiązku jej ponoszenia. Wreszcie Sąd podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie, że w szczególności decyzje odmowne (negatywne) powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Zgodnie z zasadą przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a., z decyzji musi zatem wynikać między innymi, że organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Warszawie z 2 grudnia 2020 r., sygn. akt VIII 665/20). W ocenie Sądu organy, wbrew obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 k.p.a., nie dokonały wszechstronnego zbadania i wyjaśnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Owszem, dostrzegły, iż sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest typową sytuacją niedostatku. Skarżący dysponuje bowiem określonymi oszczędnościami, posiada pewien majątek, osiąga dochody, a sama kwota objęta obowiązkiem zapłaty nie jest znaczna w relacji do wykazanych zasobów i te okoliczności mogły przemawiać przeciwko uwzględnieniu wniosku Skarżącego. Nie zwalniało to jednak organów z obowiązku przeprowadzenia pełnej oceny ustawowych przesłanek, zwłaszcza że Skarżący powoływał się na konkretne, udokumentowane obciążenia: koszty rehabilitacji żony i córki, koszty studiów syna za granicą, zobowiązania kredytowe oraz konieczność sięgania po oszczędności. Uzasadnienia decyzji nie pozwalają przyjąć, że organy w sposób dostateczny rozważyły rzeczywistą relację między miesięcznymi dochodami rodziny, stałymi wydatkami i rozporządzalnością zgromadzonych środków. Organy odnotowały istnienie oszczędności, ale nie wyjaśniły, czy i w jakim zakresie mają one charakter realnie dostępnego zasobu, czy też pełnią funkcję bufora dla stałych, długotrwałych obciążeń zdrowotnych i edukacyjnych. Nie oznacza to, że stanowisko Skarżącego jest przesądzone. Oznacza jednak, że dokonana przez organy ocena nie została przedstawiona w sposób pozwalający Sądowi skontrolować granice uznania administracyjnego. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 9 maja 2024 r., I OSK 1771/22) w wypadku postępowań prowadzonych w oparciu o art. 64 u.p.s., wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w pkt 2 tego przepisu oraz analizą zebranego materiału z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w procedurze administracyjnej. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniających zakres jej ewentualnego zastosowania, a co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny ustalić aktualną sytuację dochodową, majątkową i wydatkową Skarżącego oraz jego rodziny, zweryfikować charakter i wysokość wydatków zdrowotnych oraz edukacyjnych, ocenić rozporządzalność oszczędności w świetle postanowień art. 64 u.p.s. a następnie rozważyć wszystkie warianty rozstrzygnięć mieszczących się w granicach sprawy w tym ewentualność częściowego zwolnienia Skarżącego od opłaty pamiętając przy tym, że tylko te kwestie są przedmiotem tego postępowania. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.