II SA/Łd 67/26

Dnia 19 czerwca 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Marcin Olejniczak (spr.) Sędzia WSA Tomasz Porczyński Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2026 roku sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 13 listopada 2025 roku nr SKO.4140.37.25 w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Decyzją z 13 listopada 2025 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania M. C., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) oraz art. 61 ust. 2e ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Sieradza z 18 kwietnia 2025 r., w przedmiocie ustalenia M. C. odpłatności za pobyt babki, S. C. w domu pomocy społecznej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wyjaśniło, że w grudniu 2023 r. przeprowadzono u strony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że dochód strony wynosi 11 453,35 zł, jednak M. C. nie przedstawił danych dotyczących dochodów żony, co uniemożliwiło ustalenie pełnej sytuacji rodziny, w tym również dochodowej. SKO podkreśliło, że w okolicznościach badanej sprawy organ pierwszej instancji wielokrotnie podejmował próby uzyskania pełnych informacji na temat sytuacji dochodowej rodziny zobowiązanego, który konsekwentnie nie udzielił w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień. Również Kolegium, dostrzegając znaczenie tej części postępowania dowodowego, już na etapie postępowania odwoławczego występowało do MOPS w Gdańsku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, przekazując jednocześnie stronie obszerne wyjaśnienia dotyczące podstaw i znaczenia takiego środka dowodowego. Działania te okazały się nieskuteczne, z uwagi na brak reakcji ze strony M. C.. W tych okolicznościach, w przekonaniu organu II instancji, zachodziły podstawy do zakwalifikowania postawy strony jako równoznacznej z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i odmową zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy. Spełnione zostały zatem przesłanki do zastosowania przewidzianej na wypadek wystąpienia takiej sytuacji regulacji zawartej w art. 61 ust. 2e u.p.s. - ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2. Mając na uwadze treść art. 61 ust. 2f u.p.s. ustalono, że S. C. przebywała w dps w okresie od 20 października 2023 r. do 25 stycznia 2025 r. Pełen koszt za pobyt w 2023 r. wynosił 5741,73 zł miesięcznie, odpłatność mieszkanki S. C., wynosiła 1822,49 zł, koszt zobowiązanego syna – S. C.1 - 1546,70 zł, łącznie - 3369,19 zł. Pozostała więc kwota 2372,54 zł, którą zobowiązani byli pokryć M. C. i jego brat M. C.1, tj. po 1186,27 zł każdy. W lutym 2024 r. koszt pobytu uległ zmianie i wynosił 6717,60 zł miesięcznie, odpłatność mieszkanki - 1822,45 zł, zobowiązanie syna S.1 1546,70 zł. Opłata ustalana była zatem według wyliczenia 6717,60 zł - 1822,45 zł - 1546,70 zł = 3348,45 zł: 2 = 1674,21 zł (zobowiązanie wnuków M.1 i M. C.). Od kwietnia 2024 r. uległa zmianie odpłatność S. C. - wynosiła ona 2017,91 zł miesięcznie. Koszt zobowiązanego syna S. C.1 wynósł 1546,70 zł (łącznie 3564,61 zł). Pozostała kwota 3152,99 zł podlegała pokryciu przez M. C. i M. C.1 tj. po 1576,50 zł każdy. W związku z powyższym odpłatność M. C. ustalono: 1) za m-c X/2023 r. (za 12 dni, poczynając od dnia wszczęcia postępowania administracyjnego tj. 20.10.2023 r.) - 459,24 zł; 2) od m-ca XI/2023 r. do 1/2024 r. po 1 186,27 zł (łącznie 3 558,81 zł); 3) w m-cu II/2024 r. wzrósł koszt utrzymania w dps zatem odpłatność za pobyt wyniósł od II/2024 r. do III/2024 r. po 1 674,21 zł (łącznie 3 348,42 zł); 4) od m-ca IV/2024 r. zmieniła się odpłatność S. C. (babki) za pobyt w dps zatem zobowiązanie M. C. wyniosło: od IV/2024 r. do XII/2024r. po 1 576,50 zł (łącznie 14 188,50 zł); 5) za I/2025 r. (za 25 dni pobytu w dps – S. C. zmarła 25 stycznia 2025 r.) - 1 271,25 zł. Wyliczenia te w ocenie Kolegium są prawidłowe. W skardze na powyższą decyzję M. C. zarzucił: I. obrazę przepisów prawa materialnego, mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, tj. a. art. 61 ust. 1 pkt 2 i art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s., polegające na błędnej jego wykładni i ustalenie, że organowi przysługuje arbitralne prawo do dokonania wyboru osoby zobowiązanej do partycypowania w kosztach pobytu w dps spośród osób ustawowo zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w dps, co jest sprzeczne z art. 1441 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który nakazuje rozważenie zasad współżycia społecznego w świadczeniach alimentacyjnych, a takie świadczenie niewątpliwie stanowi świadczenie objęte zaskarżoną decyzją; b. art. 61 ust. 1 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na skarżącego obowiązku pokrycia kosztów utrzymania S. C. w trakcie jej pobytu w dps za okresy poprzedzające wydanie decyzji w sprawie podczas gdy, jako że organ nie ustalił zobowiązania ciążącego na danej osobie już w decyzji o skierowaniu jej wstępnego do dps i ustaleniu odpłatności za pobyt na przyszłość, strona nie może być zaskakiwana wysokością tej opłaty ustalaną na późniejszym etapie postępowania z mocą wsteczną; c. art. 61 ust. 1 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i nałożenie na stronę nieproporcjonalnie wysokiego obowiązku partycypacji w kosztach utrzymania S. C. w trakcie jej pobytu w dps, podczas gdy poza skarżącym są też inne osoby obowiązane do partycypacji w kosztach, a skarżący posiada małoletnie dzieci, których obowiązek utrzymania wyprzedza obowiązek utrzymania wstępnych; II. obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść rozstrzygnięcia sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez nieuchylenie przez organ II instancji decyzji organu I instancji, w sytuacji, gdy decyzja ta naruszała art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz wyczerpującego zebrania materiału dowodowego poprzez brak podjęcia realnych działań zmierzających do ustalenia sytuacji majątkowej i osobistej strony w sytuacji, gdy brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie zwalnia organu z samodzielnego ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, a sam wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem i należy dopuścić także inne dowodowy z odpowiednim zastosowaniem kodeksu postępowania administracyjnego. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. - p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 ze zm.). W myśl art. 59 ust. 1 u.p.s decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Przy czym osoby określone w pkt 2 i 3 oraz gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia art. 61 ust. 2f). Procedowanie w zakresie obciążeń finansowych związanych z korzystaniem z usług domu pomocy społecznej organ rozpoczyna od wydania decyzji skierowanej do świadczeniobiorcy, na co wskazuje jednoznacznie treść art. 59 ust. 1 u.p.s. Drugim krokiem w procedurze ustalenia opłaty jest uruchomienie trybu umownego, a organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenie, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych art. 61 ust. 2 pkt 2. Organ powinien sformułować propozycje obciążeń poszczególnych zobowiązanych, uwzględniając ich sytuację, możliwości oraz wymogi dyscypliny finansów publicznych. Istotne jest również pouczenie osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o konsekwencjach odmowy zawarcia umowy. Priorytetowe potraktowanie umowy nie wyklucza jednak zastosowania administracyjnego trybu rozstrzygania. W sytuacji gdy strony, kierując się swobodą zawierania umów, odmówiłyby jej podpisania lub zgodziły się jedynie na symboliczną opłatę, to realizacja ich ustawowego obowiązku byłaby niemożliwa lub iluzoryczna. Dlatego ustawodawca za konieczne uznał dopuszczenie trybu orzeczniczego w takich przypadkach (por. wyrok NSA z 19 czerwca 2015 r., I OSK 62/14), przy czym tryb administracyjny jest alternatywny wobec umownego, niemniej może zostać uruchomiony, jeżeli czynność konsensualna nie dojdzie do skutku lub jej postanowienia nie będą respektowane. Trzecim etapem ustalania opłaty (do którego jednak może nie dojść, jeżeli zostanie zawarta umowa) jest wydanie decyzji administracyjnej adresowanej do małżonka i zstępnych przed wstępnymi mieszkańca domu pomocy społecznej. Jeżeli osoby zobowiązane do wnoszenia odpłatności za pobyt małżonka lub krewnego odmówią zawarcia umowy, organ właściwy dla mieszkańca dps ustali wysokość ich obciążenia w drodze decyzji, uwzględniając ograniczenia wynikające z dochodu tych osób oraz zwolnienia ustawowe i zastosowane przez organ wobec innych zobowiązanych. Opłata obciążająca małżonka, wstępnych i zstępnych za pobyt danej osoby w domu pomocy społecznej może zatem zostać nałożona albo na podstawie umowy zawartej w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. albo na podstawie decyzji administracyjnej. Z powyżej przywołanych przepisów wynika, że przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. Dlatego też to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych" (por. wyrok WSA w Warszawie z 6 kwietnia 2022 r., I SA/Wa; wyrok WSA w Łodzi z 12 lipca 2022 r., II SA/Łd 234/22). Należy zważyć, że sytuacja dochodowa oraz możliwości obowiązanego do opłaty, w przypadku osoby gospodarującej w rodzinie, ustalane są w oparciu o kategorię dochodu na osobę w rodzinie. Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługujące osobie w rodzinie ustala się według kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Do niezbędnych danych podlegających ustaleniu należy zatem dochód uzyskiwany przez każdego z członków rodziny. Przy czym niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego stawia osoby zobowiązane do ponoszenia opłat w gorszej sytuacji, organy nie muszą wobec nich stosować kryterium dochodowego (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.) ani też nie muszą brać pod uwagę wysokości dochodów i możliwości tych osób (art. 103 ust. 2 u.p.s.). Wyjaśnić przy tym należy, że jak słusznie wskazał NSA w wyroku z 24 kwietnia 2020 r., I OSK 2886/19 "ustawa nie określa formy, jaką niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu powinno przybrać. Ponieważ zgoda na przeprowadzenie wyraża się w sposób konkludentny, przez przystąpienie do przeprowadzania wywiadu, zatem także brak zgody może zostać wyrażony w sposób dorozumiany, przez unikanie kontaktu, odmowę wpuszczenia do mieszkania, odmowę udzielania odpowiedzi, odmowę przedstawienia dokumentów. Niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu nie musi być zwerbalizowane i wprost zakomunikowane, ważne jest, aby postawa ubiegającego się oświadczenie skutecznie uniemożliwiała przeprowadzenie wywiadu". Zatem pomimo, że formalnie wywiad środowiskowy był w niniejszej sprawie przeprowadzony, to postawa skarżącego, skutkująca niemożnością ustalenia sytuacji dochodowej jego żony jest równoznaczna z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony. W rozpatrywanej sprawie skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną. Niespornym jest też, że organy wielokrotnie podejmował działania zmierzające do ustalenia dochodu żony skarżącego. I tak : - podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 18 grudnia 2023 r. skarżący nie podał danych dotyczących dochodów żony, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wskazując, że żona nie wyraziła na to zgody. - w odpowiedzi na przesłany projekt umowy, skarżący wyjaśnił, że proponowana kwota 1.186, 27 zł przekracza jego możliwości finansowe (może ponosić koszty do 600 zł), nie przedstawiając jednocześnie dochodu żony; - pismami z 31 października 2024 r. 20 grudnia 2024 r. wezwano skarżącego do wskazania wysokości uzyskiwanych przez żonę dochodów, jednak w odpowiedzi skarżący tych dochodów nie podał, wskazując na okoliczność zmiany jego sytuacji rodzinnej ze względu na narodziny drugiego dziecka; - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, na wniosek Kolegium dwukrotnie zwrócił się do skarżącego (raz poprzez awizo) z prośbą o kontakt pracownikami Ośrodka, prośby pozostały bez odpowiedzi. Skoro zatem skarżący w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji przez organ pierwszej instancji, pomimo kierowanej do niego korespondencji w sprawie, przyjął całkowicie bierną postawę w kwestii ustalenia sytuacji dochodowej żony a w konsekwencji jego rodziny, a przy tym nie zawarł umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., to organy miały wszelkie podstawy do uznania, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Ratio legis ww. przepisu jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem w tym zakresie, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. Stosownie do treści art. 77 ust. 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W judykaturze podnosi się, że zasada oficjalności postępowania nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne. Znajduje to wyraz w treści art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (wyroki WSA z Warszawie z: 10 września 2021 r., I SAB/Wa 191/21; 10 września 2021 r., I SAB/Wa 198/21; I SAB/Wa 217/21. Ustawodawca przyjął zasadę, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może doprowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. W postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej (por. wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2022 r., VII SA/Wa 1971/21). Końcowo sąd, mając na uwadze zarzuty podniesione w skardze, wyjaśnia, że obowiązek zstępnych wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do domu pomocy społecznej. Poniesienie tego obowiązku ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej. Decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną (por. wyrok NSA z 22 stycznia 2025 r. I OSK 121/23) Wyjaśnić także należy, iż obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności małżonek, zstępni przed wstępnymi, jednak sformułowanie zawarte w przepisie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie pozwala, wbrew zarzutom skargi, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności, gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni (syn, wnuk) wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności. Z ustawy o pomocy społecznej wynika jedynie pierwszeństwo zstępnych przed wstępnymi. Wewnątrz grupy zstępnych ustawodawca nie rozróżnił już kolejności do obciążenia opłatą. Nie można zatem mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 23 stycznia 2020 r., I OSK 2543/19, wskazał, iż "sformułowanie zawarte w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie pozwala, w sytuacji zstępnych, na twierdzenie, że któryś z nich byłby zobowiązany w pierwszej kolejności, gdyż zarówno małżonek i wszyscy zstępni wymienieni są jako zobowiązani w tej samej kolejności". Odpowiadając zatem na zarzut dotyczący kolejności osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej wskazać należy, że brak jest podstaw do uznania, że obowiązek syna wyprzedza obowiązek pozostałych zstępnych, w tym przypadku wnuka. Jedynie obowiązek zstępnych wyprzedza obowiązek wstępnych, natomiast małżonek i zstępni (dzieci, wnuki) są w tej samej grupie osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty. Jednocześnie w orzecznictwie zauważa się, że ustawa o pomocy społecznej nie nakazuje ustalenia obowiązku wszystkich zobowiązanych w jednym postępowaniu i w jednej decyzji, nie formułuje tzw. współuczestnictwa materialnego (wyrok WSA w Gliwicach z 24 czerwca 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 937/15, wyrok WSA w Warszawie z 28 listopada 2019 r. sygn. akt VIII SA/Wa 503/19). Podkreślić należy, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium odniosło się do wysokości opłat ponoszonych przez ojca i brata skarżącego, a ustalenia te nie były kwestionowane. Sąd wyjaśnia też, iż mimo śmierci S. C. brak było podstaw do umorzenia postępowania. Adresatem zaskarżonej decyzji była osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt w dps w okresie, kiedy S. C. w nim przebywała. Mając powyższe na uwadze, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. ds