III SA/Kr 1171/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Kisielowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Grzegorz Karcz po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 7 maja 2026 roku sprawy ze skargi A. R. na postanowienie Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 9 lipca 2025 r. nr 12/06/2025/KL w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie.

Zaskarżonym postanowieniem z 9 lipca 2025 r. nr 12/06/2025/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej obowiązku poniesienia przez A. R. (dalej: "skarżący") kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w dniach: 13, 15 i 30 stycznia 2020 r., 3, 5 – 10, 24 lutego 2020 r., 11 marca 2020 r., 21 kwietnia 2020 r., 4 i 29 czerwca 2020 r., 2, 9, 17 i 20 lipca 2020 r., 8, 12 - 16 września 2020 r. oraz 28 października 2020 r. Podstawę prawną postanowienia stanowił art. 147, art. 148, art. 149 § 3 i art. 150 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art. 50 ust. 18 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2024 r., poz. 146 z późn. zm., dalej "ustawa"). Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z 20 sierpnia 2024 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania prowadzącego do wydania przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia decyzji administracyjnej w sprawie ustalenia obowiązku poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej, ich wysokości oraz terminu płatności. Korespondencja wysłana na adres ul. M. [...], [...] K. wróciła z adnotacją "nie podjęto w terminie". Decyzją z 19 listopada 2024 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia ustalił obowiązek poniesienia przez skarżącego kosztów świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych mu w dniach: 13, 15 i 30 stycznia 2020 r., 3, 5 – 10, 24 lutego 2020 r., 11 marca 2020 r., 21 kwietnia 2020 r., 4, 29 czerwca 2020 r., 2, 9, 17, 20 lipca 2020 r., 8, 12 - 16 września 2020 r. oraz 28 października 2020 r., pomimo braku prawa do świadczeń opieki zdrowotnej, w wysokości: 8 397,55 zł (słownie: osiem tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt siedem złotych 55/100). Decyzja została wysłana na adres ul. M. [...], [...] K. i zwrócona do organu z adnotacją: "nie podjęto w terminie". Wobec braku zapłaty wskazanej w decyzji kwoty, Prezes NFZ wszczął postępowanie windykacyjne i wystosował do skarżącego, również na ten sam adres upomnienie nr [...]. Upomnienie to zostało odebrane przez dorosłego domownika, E. R. (dalej: "żona skarżącego") w dniu 10 lutego 2025 roku. 12 czerwca 2025 r. żona skarżącego, złożyła pismo, w którym poinformowała, że mąż przebywa od lutego/marca roku 2024 w zakładzie karnym Kraków ul. Montelupich. W związku z utrudnionym kontaktem, dopiero 9 czerwca 2025 udało się żonie skarżącego zdobyć upoważnienie od męża i podjąć czynności wyjaśniające. W związku z brakiem czynnego udziału męża w postępowaniu wniosła w imieniu skarżącego o wznowienie postępowania i ponowne rozpatrzenie sprawy. Do pisma dołączyła odręcznie napisane upoważnienie, podpisane imieniem i nazwiskiem skarżącego. Postanowieniem z 9 lipca 2025 r. nr 12/06/2025/KL Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia odmówił wznowienia postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że nie zachodzą przesłanki wznowienia postępowania na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponadto w ocenie organu skarżący nie dotrzymał terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania, bowiem decyzja została skutecznie doręczona z dniem 9 grudnia 2024 r. (tzw. fikcja doręczenia), a późniejsze upomnienie zostało skutecznie doręczone w dniu 10 lutego 2025 r., natomiast wniosek o wznowienie postępowania skarżący złożył dopiero w dniu 12 czerwca 2025 r. Prezes NFZ wskazał, że treść przedłożonego przez żonę skarżącego upoważnienia nie wskazuje adresu osoby, która się podpisała (miejsca pobytu), jedynie miejsce, miejscowość - Kraków oraz datę 9 czerwca 2025 r. Nie przedłożono również jakiegokolwiek innego dokumentu wskazującego na twierdzenia zawarte w piśmie, jak i w upoważnieniu, tj., że skarżący przebywa w Areszcie Śledczym na ul. Montelupich 7 w Krakowie. Ponadto, w ocenie organu nawet potwierdzony pobyt skarżącego w zakładzie karnym w czasie prowadzonego postępowania, stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. 2025r., poz. 274 z późn.zm.), nie stanowi podstawy do przyjęcia, że adres jego zamieszkania został ustalony wadliwie, a w konsekwencji doręczenia nie były dokonywane skutecznie, a co za tym idzie skarżący nie miał możliwości bez własnej winy brania udziału w postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił pozbawienie go prawa do obrony gwarantowanego w Konstytucji RP, art. 6 k.p.k. oraz art. 6 ust. 3 Europejskiej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950r. poprzez zaniechanie przesłuchania go bezpośrednio w postępowaniu. Ponadto zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, podczas gdy zebrany w postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na poczynienie jakichkolwiek ustaleń. Do skargi skarżący dołączył zaświadczenie wydane przez Areszt Śledczy w Krakowie z dnia 25 lipca 2025 r., z którego wynika, że skarżący przebywa w izolacji penitencjarnej od 11 marca 2024 r., został zatrzymany w dniu 11 marca 2024 r., jako osoba skazana. W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przyjęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że decyzja o nałożeniu na skarżącego obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej, zawiadomienie o wszczęciu postępowania, a także zawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym oraz wypowiedzenia w kwestii zebranych dowodów, zostały wysłane na adres skarżącego, którym dysponował organ: ul. M. [...], [...] K. Cała korespondencja została zwrócona do organu z adnotacjami "nie podjęto w terminie". Równocześnie, z przedłożonego przez skarżącego zaświadczenia wynika, że od marca 2024 r. skarżący odbywa karę pozbawienia wolności i nie przebywa pod adresem, na który organ kierował korespondencję adresowaną do skarżącego. Zgodnie z art. 147 k.p.a. wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz art. 145a-145b następuje tylko na żądanie strony. Art. 148 § 1 k.p.a. stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2). Jak stanowi art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia. Postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (§ 2). Odmowa wznowienia postępowania następuje w drodze postanowienia (§ 3). Na postanowienie, o którym mowa w § 3, służy zażalenie (§ 4). Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu (por. wyrok z 18 marca 2026 r., II SA/Po 940/25), że wniesienie przez stronę podania nie powoduje automatycznego wznowienia postępowania. Stosownie do art. 149 § 1 k.p.a. o wznowieniu postępowania właściwy organ rozstrzyga w drodze postanowienia, które w myśl art. 149 § 2 k.p.a. stanowi dopiero podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy. Wydanie tego postanowienia odbywa się w tzw. fazie wstępnej postępowania, która ma charakter formalny. Na tym etapie organ bada kwestie dopuszczalności wznowienia postępowania w kontekście podmiotowym (tj. czy podanie pochodzi od strony), przedmiotowym (tj. czy dotyczy sprawy zakończonej ostateczną decyzją), a nadto ustala, czy podanie o wznowienie postępowania zostało złożone w ustawowym terminie i czy żądanie odnosi się do ustawowych przesłanek wznowienia. Nie może natomiast jeszcze oceniać, czy wskazane przez stronę podstawy wznowienia faktycznie wystąpiły. Dopiero pozytywna ocena co do spełnienia wszystkich ww. warunków formalnych skutkuje wydaniem postanowienia o wznowieniu i przejściem do fazy rozpoznawczej obejmującej ocenę w zakresie wystąpienia przesłanek wznowienia i w razie ich zaistnienia ponowne rozpoznanie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "... zwrócenia uwagi wymaga, że wznowienie postępowania administracyjnego jest jednym z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego, który pozwala na wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji, a tym samym stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych. Wznowienie postępowania może nastąpić wyłącznie wtedy, gdy zaistnieje któraś z przesłanek wymienionych w art. 145 § 1, art. 145a, art. 145aa lub art. 145b k.p.a. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem postępowanie wznowieniowe składa się z dwóch faz. W fazie pierwszej postępowania organ bada, czy łącznie zachodzą formalne przesłanki do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania, tj. ustala czy decyzja, której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, jest ostateczna; czy wniosek o wznowienie postępowania pochodzi od strony; czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów określonych w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. oraz czy żądanie wznowienia postępowania oparte jest na ustawowych przesłankach wznowienia. Wystąpienie łącznie wszystkich powyższych przesłanek uprawnia organ do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.). Brak zaistnienia powyższych okoliczności obliguje organ do wydania postanowienia o odmowie wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). Dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania organ przechodzi do drugiej fazy postępowania, kiedy to przeprowadza postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.). Odmowa wznowienia postępowania jest w istocie odmową zbadania, czy rzeczywiście istniały powołane we wniosku o wznowienie postępowania podstawy wznowienia. Tylko gdy w świetle twierdzeń wynikających już z samego wniosku o wznowienie wynika, że brak jest ustawowych podstaw do wznowienia, wniosek składa podmiot niebędący stroną albo termin do jego złożenia nie został zachowany, organ wydaje postanowienie o odmowie wznowienia postępowania. W przeciwnym wypadku musi wznowić postępowanie i przeprowadzić je zarówno co do rzeczywistego istnienia przyczyn wznowienia, jak i pozostałych kwestii dotyczących dopuszczalności wznowienia, a także co do istoty sprawy". W powołanym wyroku Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w doktrynie i orzecznictwie sądowym nie ulega jednak wątpliwości, że odmowa wznowienia postępowania w myśl art. 149 § 3 k.p.a. następuje wówczas, gdy wznowienie postępowania jest z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych niedopuszczalne. Chodzi zatem wyłącznie o przyczyny formalne, a nie merytoryczne. Do przyczyn podmiotowych zalicza się przede wszystkim złożenie wniosku przez osobę w sposób oczywisty niebędącą stroną. Z kolei przyczyny przedmiotowe obejmują złożenie żądania po upływie ustawowego terminu (jeżeli nie został on przywrócony), a także sytuacje, gdy sprawa nie została rozstrzygnięta w formie decyzji albo postanowienia zaskarżalnego, lub gdy decyzja (odpowiednio postanowienie) nie była ostateczna, bądź gdy podniesiono inne zarzuty niż określone w art. 145, art. 145a, art. 145aa i art. 145b k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 listopada 2025 r., II OSK 1289/23). Z niebudzących wątpliwości okoliczności sprawy wynika, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez adresata decyzji, a zatem z przyczyn podmiotowych wznowienie postępowania jest dopuszczalne. Nie budzi również wątpliwości, że wniosek dotyczył sprawy rozstrzygniętej decyzją administracyjną, a przyczyną wznowienia była brak udziału skarżącego w postępowaniu bez winy skarżącego (z uwagi na odbywanie kary pozbawienia wolności). Okolicznością sporną było natomiast dochowanie przez skarżącego terminu do wznowienia postępowania. W zaskarżonym postanowieniu Prezes NFZ przyjął, że skarżący nie dochował terminu do wznowienia postępowania, ponieważ decyzja zobowiązująca go do pokrycia kosztów udzielonych świadczeń opieki medycznej została skarżącemu doręczona 9 grudnia 2024 r. (fikcja doręczenia), a wniosek o wznowienie został złożony 12 czerwca 2025 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. Sąd nie podziela przyjętego w zaskarżonym postanowieniu. Zgodnie z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych. Pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej (§ 2). W razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie (§ 3). Zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a. w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny (§ 2). Jak stanowi art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. O doręczeniu pisma sąsiadowi lub dozorcy zawiadamia się adresata, umieszczając zawiadomienie w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy to nie jest możliwe, w drzwiach mieszkania. Zgodnie z art. 44 § 1 k.p.a., w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 i 43: 1) operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; 2) pismo składa się na okres czternastu dni w urzędzie właściwej gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika urzędu gminy (miasta) lub upoważnioną osobę lub organ. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (§ 2). W przypadku niepodjęcia przesyłki w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (§ 3). Doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy § 4. Podnieść należy, że w niniejszej sprawie zawiadomienie o wszczęciu postępowania nie zostało odebrane przez skarżącego, a w dacie wysłania go do skarżącego zawiadomienia odbywał on karę pozbawienia wolności. Tym samym, w sprawie organ nie mógł powołać się na obowiązek wynikający z art. 41 § 2 k.p.a. Skarżący nie dokonał zmiany adresu zamieszkania w toku postępowania. Podkreślić także należy, że organ jest zwolniony z obowiązku ustalenia adresu strony tylko w sytuacji, gdy doręczył stronie prawidłowe pouczenie w trybie art. 41 k.p.a. Sąd w pełni podziela stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego: "Strona nie ma obowiązku powiadamiania wszystkich, potencjalnych organów administracji publicznej, przed którymi być może w przyszłości mogą toczyć się jakieś postępowania administracyjne, o zmianie swego adresu. Dla przyjęcia fikcji doręczenia na nieaktualny adres w przypadku niepoinformowania przez stronę organu nawet o czasowej zmianie adresu w toku postępowania konieczne jest faktyczne doręczenie jej pouczenia o skutkach zaniechania powiadomienia o zmianie adresu. W sytuacji zaniechania przez organ dokonania takiego pouczenia, jeżeli pierwsze doręczenie decyzji stronie nie zostało dokonane skutecznie (przez jej faktyczne odebranie), przyjęcie fikcji doręczenia jest niemożliwe. Zobowiązany ma bowiem obowiązek powiadamiania organu o każdej zmianie swego adresu dopiero w toku postępowania i po skutecznym pouczeniu go o tym obowiązku i skutkach niezastosowania się do niego. Bezpośrednim skutkiem prawnym naruszenia obowiązku z art. 41 § 1 k.p.a. jest domniemanie odnośnie do aktualności - posiadanego przez organ - adresu strony, jej przedstawiciela lub pełnomocnika, a także prawna skuteczność doręczenia pisma pod tym adresem. Dla zastosowania normy z art. 41 § 2 k.p.a. konieczne jest ustalenie: po pierwsze, że strona zmieniła w toku postępowania adres bez powiadomienia o tym organu; po drugie, że doręczenia dokonano pod dotychczasowym adresem. Organ administracji publicznej nie jest zobligowany do weryfikowania w jego trakcie, czy znany mu adres do doręczeń jest adresem aktualnym. Z przepisów prawa nie wynika, by organ administracji publicznej miał obowiązek doręczania korespondencji na inny adres niż wskazała strona w toku postępowania, jeżeli dodatkowo była ona pouczona o skutkach prawnych niezawiadomienia o zmianie adresu". Tym samym, w ocenie Sądu brak było podstaw do przyjęcia, że decyzja o nałożeniu obowiązku poniesienia kosztów udzielonych świadczeń opieki zdrowotnej została skarżącemu skuteczne doręczona, a zatem skarżący posiadał wiedzę o wydanej decyzji od 9 grudnia 2024 r. Podkreślić bowiem należy, że z niebudzących wątpliwości okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w tym czasie skarżący przebywał w zakładzie karnym i nie miał możliwości odbioru korespondencji, ani tej zawiadamiającej o wszczęciu postępowania, ani wydanej decyzji. Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali – w oparciu o całokształt okoliczności sprawy, w tym w szczególności: okoliczność przebywania przez skarżącego w zakładzie karnym oraz utrudnionego kontaktu skarżącego z pełnomocnikiem, daty i skuteczności odbioru upomnienia przez pełnomocnika skarżącego, oświadczeń pełnomocniczki, że przekazała skarżącemu informację o upomnieniu 9 czerwca 2025 r., w jakiej dacie skarżący dowiedział się o wydanej decyzji, oceni, czy wniosek o wznowienie postępowania został złożony w ustawowym terminie, a następnie wyda rozstrzygnięcie zgodnie z art. 149 k.p.a. Sąd podkreśla, że w postanowieniu wydanym na podstawie art. 149 k.p.a. organ nie może dokonywać oceny merytorycznej zaistnienia przesłanki wznowienia. W rezultacie, niedopuszczalna była ocena przez Prezesa NFZ dokonana w zaskarżonym postanowieniu, czy skarżący nie brał udziału w postępowaniu z własnej winy. Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2026 r., poz. 143) uchylił zaskarżone postanowienie.