III SA/Gl 940/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2025 r. nr UP-581/2025 (480000/71/433519/2025) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 19 sierpnia 2025r. nr UP-581/2025 Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 27 czerwca 2025 r. nr [...], odmawiającą skarżącemu T. B. umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 17 885,70 zł, w tym: a) ubezpieczenia społeczne za okres 02/2020-02/2021 w łącznej kwocie 16 849,46 zł, w tym z tytułu: ■ składek -10 560,46 zł, ■ odsetek liczonych na 25 kwietnia 2025r. przypadających od ww. składek - 6 289,00 zł, b) Fundusz Pracy za okres 02/2020-12/2020 w łącznej kwocie 1036,24 zł, w tym z tytułu: ■ składek -845,24 zł, ■ odsetek liczonych na 25 kwietnia 2025r. przypadających od ww. składek - 191,00 zł. Odmawiając umorzenia, ZUS stwierdził, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu z uwagi na: - postępowanie prowadzone w sprawie wydania decyzji dotyczącej podlegania ubezpieczeniom od 24 stycznia 2025r. do 5 kwietnia 2025r. - postępowanie prowadzone w sprawie wydania decyzji określającej wysokość zadłużenia od 2 maja 2025r. do nadal. Uznał, że w przypadku strony nie zachodzą żadne z przesłanek umorzenia, ani przewidziane w art. 28 ust. 3 usus, ani w rozporządzeniu wykonawczym do tej ustawy, wydanym na podstawie jej art. 28 ust. 3a i odmówił umorzenia zaległości. W związku z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes ZUS wydał opisaną na wstępie decyzję. W jej uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z 25 kwietnia 2025r. (data wpływu do ZUS), skarżący wystąpił o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Zadłużenie to powstało w związku z tym, że skarżący przebywał na urlopie wychowawczym, podczas którego sprawował osobistą opiekę nad dzieckiem, gdyż była małżonka pozostawiła rodzinę. Dodał, że syn jest dzieckiem o niepełnosprawności intelektualnej i pozostaje pod opieką lekarza psychiatry oraz Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej. Do dnia dzisiejszego jest ojcem samotnie wychowującym syna i poświęca mu cały swój czas. Wskazał, że sam również boryka się z problemami zdrowotnymi (zwyrodnienie lewego kolana wraz z zatorowością żylną) i to jego choroba oraz opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem, pozbawiły go możliwości zarobkowania. Organ ustalił sytuację życiową i majątkową skarżącego. Skarżący jest rozwiedziony, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a stan zdrowia dziecka powoduje konieczność stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jednakże nie wymaga ono stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący nie pracuje zarobkowo, 30 grudnia 2024r. zawiesił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej, od 10 stycznia 2025r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, nie pobiera renty ani emerytury, pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 124 zł miesięcznie, ale z innych form pomocy nie korzysta, otrzymuje alimenty na syna w kwocie 400 zł miesięcznie oraz świadczenie wychowawcze w kwocie 800 zł miesięcznie, prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem, nie posiada zobowiązań pieniężnych poza alimentami, w kwocie 300 zł, jakie płaci na drugiego syna, jest właścicielem mieszkania o powierzchni 52 m² nie posiada praw majątkowych ani wierzytelności, posiada 2 samochody marki Audi, rok produkcji [...] i [...]. Co prawda w CEPiK figuruje informacja, iż jest także właścicielem pojazdu marki Rover, jednak w rozmowie telefonicznej z pracownikiem organu oświadczył, że sprzedał go we wrześniu 2020 r. Oceniając zasadność wniosku, organ stwierdził, że nie została spełniona żadna z przesłanek umorzenia, o których mowa w art. 28 ust. 3 usus. Nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności, a jedynie jej zawieszenie, nie był składany wniosek o ogłoszenie upadłości, a co za tym idzie nie było prowadzone postępowanie upadłościowe, nie toczyło się postępowanie likwidacyjne ani egzekucyjne, kwota zaległości przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Nie zostały także spełnione przesłanki umorzenia wskazane w rozporządzeniu wykonawczym do ustawy. Skarżący nie doznał strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Działalność gospodarcza jest zawieszona od 30 grudnia 2024r. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ skarżący nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Syn jest co prawda niepełnosprawny, ale nie wymaga on stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wszak do 30 grudnia 2024r. skarżący prowadził działalność gospodarczą, a nawet później nie dokonał jej wykreślenia z rejestru przedsiębiorców, a jedynie zawieszenia. Nie jest zatem tak, że opieka nad członkiem rodziny całkowicie pozbawia stronę możliwości zarobkowych, jak chociażby podejmowania prac dorywczych, czy wykonywania umowy zlecenia. Odnośnie własnego stanu zdrowia strony organ stwierdził, że nie zostały przedłożone dokumenty, z których wynikałoby, że z uwagi na stan zdrowia został on uznany za osobę niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. ZUS zwrócił uwagę na fakt, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. ZUS rozważył także możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia), która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ przyznał, że dochody gospodarstwa domowego strony są niższe, niż minimum socjalne dla dwuosobowego gospodarstwa domowego, wynoszącego 3 147,11 zł. Wskazał jednak, że brak jest podstaw do uznania, że sytuacja materialno-bytowa skarżącego całkowicie i trwale wyklucza spłatę powstałego zobowiązania. Jest on bowiem w wieku aktywności zawodowej i nie wykazał przeciwskazań zdrowotnych, które by uniemożliwiały podjęcie chociażby prac dorywczych, ponieważ z przedłożonej dokumentacji nie wynika, aby syn strony wymagał stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący dokonał zawieszenia, a nie wykreślenia prowadzonej działalności, co z kolei świadczy o tym, że istnieje możliwość jej wznowienia. Zwrócił uwagę na możliwość zawarcia układu ratalnego, jak również na fakt, że odmowa umorzenia nie nakłada na stronę żadnych nowych obowiązków, które nie ciążyłyby na niej dotychczas. W skardze na to rozstrzygnięcie, pełnomocnik strony zarzucił: Naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 7 k.p.a. mającego istotny wpływ na wynik sprawy, przez jego niewłaściwe zastosowywanie i pominięcie słusznego interesu obywatela. Naruszenie przepisów prawa materialnego: 1. art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt 3) i 6) usus przez przyjęcie, że istnieje majątek, z którego można egzekwować należność, podczas materiału dowodowego sprawy wynika, że nie może nim być należące do skarżącego mieszkanie, co doprowadziło do uznania za zasadne stanowisko organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. 2. art. 28 ust. 1, ust. 3a usus i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, przez uznanie, że sformułowanie zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności i tym samym uznanie zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej skarżącego i jego syna oraz ich sytuacji materialnej wynika, że w sprawie zaistniały przesłanki w pełni uzasadniające umorzenie. Mając na względzie powyższe zarzuty, wniósł o: 1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, 2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu stwierdził, że w aktualnej sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, nawet przy przyjęciu, iż nie występuje całkowita nieściągalność należności, nie sposób przyjąć by skarżący był w stanie zaspokoić należności ZUS bez jednoczesnego wystąpienia ciężkich skutków dla niego i jego rodziny. Istnieje wprawdzie majątek zainteresowanego w postaci prawa własności nieruchomości, tj. mieszkania zajmowanego przez skarżącego i jego syna, a organ wskazał na możliwość ustanowienia zabezpieczenia hipotecznego na tej nieruchomości, ale nie wziął jednak pod uwagę rażących konsekwencji zastosowania tegoż instrumentu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy). Przesłanki umarzania zaległości z tytułu składek określa art. 28 ust. 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2026r., poz. 199). W ust. 2 stanowi on, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3. W myśl ust. 3 całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 614, 1085, 1170 i 1172); 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Natomiast stosownie do ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i odbywa się to w trybie rozporządzenia, do wydania którego istnieje delegacja ustawowa w art. 28 ust. 3b usus. Ponieważ przedmiotem wniosku strony są należności z tytułu składek za osobę ubezpieczoną będącą równocześnie płatnikiem, zastosowanie w sprawie do oceny spełnienia przesłanek umorzenia znajdą zarówno przesłanki określone w art. 28 ust. 3 usus, jak i rozporządzeniu. Na wstępie należy jednak poczynić dwa bardzo istotne założenia: - że postępowanie w przedmiocie umorzenia jest dwuetapowe, i w pierwszej fazie organ bada spełnienie przesłanek umorzenia. Dopiero jeśli któraś z nich jest spełniona, organ może przejść do fazy drugiej, tj. umorzyć albo odmówić umorzenia. W sytuacji, gdy żadna z nich nie zachodzi, organ w ogóle nie przystępuje do etapu uznania administracyjnego, bo w braku przesłanki umorzenia nie jest ono możliwe. - decyzja ws. umorzenia ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet wówczas, gdy przesłanka umorzenia zachodzi, organ nie ma obowiązku tego uczynić, a jedynie rozważyć i wyjaśnić w uzasadnieniu, dlaczego nie udzielił wnioskodawcy ulgi, o którą się ubiegał. Oceniając przesłanki umorzenia wskazane w ustawie należy podzielić stanowisko organu, że takowe nie zachodzą. Strona nie składała wniosku o ogłoszenie upadłości, nie toczyło się postępowanie likwidacyjne ani egzekucyjne, w związku z czym komornik sądowy nie stwierdził braku majątku. Działalność gospodarcza nie jest zakończona, a jedynie zawieszona, wysokość zaległości wynosząca 17 885,70 zł w oczywisty sposób przekracza koszty upomnienia. Nie można też stwierdzić, że w toku ewentualnego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zauważyć bowiem należy, że strona jest właścicielem dwóch pojazdów. Faktem jest, że pojazdy nie są nowe, ale są i to dwa, a posiadanie samochodu, jakkolwiek wygodne nie jest niezbędne do życia. Jest także właścicielem mieszkania o powierzchni 52 m2, na którym może być ustanowiona hipoteka. Odnośnie tego w skardze strona wskazała na "rażące konsekwencje zastosowania tegoż instrumentu". Co do tego zarzutu zauważyć należy, że sam fakt ustanowienia hipoteki (do czego zresztą póki co nie doszło) żadnych rażących konsekwencji dla strony jeszcze nie rodzi, a jedynie dopiero ewentualne postępowanie egzekucyjne z nieruchomości. Natomiast strona może np. zamienić mieszkanie na mniejsze i uzyskaną nadwyżkę finansową przeznaczyć na spłatę zadłużenia bez drastycznych konsekwencji w postaci bezdomności. Oczywiście jest to tylko jej wybór i strona nie musi decydować się na taki krok, ani nie można jej czynić zarzutu, że z takiej możliwości nie skorzystała, choć może to uczynić; z drugiej strony organ także nie ma obowiązku umarzać należności, a jedynie może to uczynić w oparciu o wszystkie okoliczności sprawy. Zasadny był zatem wniosek organu, że nie zachodzą żadne z przesłanek umorzenia, określone w ustawie. Przechodząc na grunt rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz.1365), przypomnieć należy, że stosownie do jego § 3: 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Co do przesłanki z pkt. 2. strona nie podnosiła żadnych okoliczności, które by na nią wskazywały. Odnośnie przesłanki z pkt 3. stwierdzić należy, że organ dokonał jego prawidłowej wykładni zwracając uwagę, że wymaga ona nie tylko choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także konsekwencji w postaci niemożności podjęcia pracy w związku ze złym stanem zdrowia zobowiązanego lub członka jego rodziny. Natomiast w ocenie Sądu w przypadku skarżącego sytuacja taka nie zachodzi, gdyż nie wykazał on, aby stan zdrowia uniemożliwiał mu pracę zarobkową, którą zresztą wykonywał do 30 grudnia 2024r. prowadząc do tego dnia działalność gospodarczą, a dziecko – jakkolwiek niepełnosprawne – nie wymaga stałej obecności opiekuna, gdyż nie jest niezdolne do samodzielnej egzystencji i skarżący ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej np. w czasie, gdy dziecko jest w szkole. Po wtóre znów należy przypomnieć o fakcie prowadzenia działalności, w czym stan zdrowia dziecka stronie dotychczas nie przeszkadzał, a jednocześnie skarżący nie wykazał, aby w tej kwestii nastąpiły jakieś drastyczne zmiany, które aktualnie mu to uniemożliwiają. Odnośnie zaś przesłanki pierwszej znów należy wskazać na posiadanie dwóch pojazdów, których ewentualna sprzedaż pozwoli jeśli nie w pełni zaspokoić zobowiązania w stosunku do ZUS, to przynajmniej ograniczyć wysokość ciążących na stronie zaległości bez jakiegokolwiek uszczerbku dla jego utrzymania, a może wręcz przeciwnie: pozwoli poczynić oszczędności związane z wyeliminowaniem kosztów utrzymania samochodów. Zasadnie więc – w ocenie Sądu - organ uznał, że także przesłanki wynikające z rozporządzenia nie zostały przez skarżącego spełnione. Powracając zatem do wspomnianej na wstępie części zważeniowej niniejszego uzasadnienia dwuetapowości rozpoznawania wniosku o umorzenie należności zauważyć trzeba, że wobec niespełnienia żadnej przesłanki takiego umorzenia, ani wynikającej z usus, ani rozporządzenia, organ nie miał podstaw do wydania decyzji korzystnej dla strony. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi.