III SA/Gl 920/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 14 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawy ze skargi A sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu [...] z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie opłaty za wydobywanie kopaliny bez koncesji postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 5 lipca 2017 r.

Wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A sp. z o.o. w B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu [...] z dnia [...]r., nr [...], [...]. W ustawowym terminie pełnomocnik skarżącej wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podała, że zajmuje się zarówno realizacją projektów [...], jak i robotami [...]. Poza kapitałem zakładowym wynoszącym 6.000,00 zł, zadeklarowała jeszcze kapitał zapasowy rzędu 3.992,30 zł, natomiast wartość środków trwałych oszacowała na kwotę 180.214,04 zł (vide: rubryka nr 7 formularza). Wskazała, że w ostatnim roku obrotowym poniosła stratę rzędu 26.178,13 zł. Stan jej rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił (-) 184,96 zł, podczas gdy stan środków w kasie to kwota 1.505,33 zł, natomiast zobowiązania Spółki wynoszą 12.941,60 zł. Spółka nie posiada zatem dostępnych środków pieniężnych koniecznych do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Do wniosku dołączono bilans wraz z rachunkiem zysków i strat za 2015 i 2016 r., stan rozrachunków na dzień 31 maja 2017 r. wraz ze sporządzonym na ten dzień sprawozdaniem finansowym. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r. odmówił skarżącej przyznanie prawa pomocy. Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem pełnomocnik skarżącej wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że wbrew twierdzeniom referendarza Spółka nie posiada środków na uiszczenie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Bez znaczenia jest przy tym stan środków pieniężnych zgromadzonych na dzień 31 grudnia 2016 r., jak również zmiana sytuacji bilansowej spółki na koniec roku 2016 r. w porównaniu do lat poprzednich. Odnosząc się natomiast do funduszu zapasowego Spółki pełnomocnik zaakcentował, że środki te przeznaczone są na pokrycie spodziewanych strat i nie mogą zostać uszczuplone. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.) sąd rozpatrując sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z § 2 tego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z kolei art. 245 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy należy przywołać art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z treści tego przepisu wynika, że warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że strona nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "gdy strona wykaże" rozwiewa wątpliwości do kogo należy udowodnienie istnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie. To strona ma za zadanie przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie pomocy. Nadmienić należy, że w niniejszej sprawie skarżąca już ubiegała się o przyznanie prawa pomocy i prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 3 sierpnia 2016 r. odmówiono jest przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Obecnie skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w tym samym zakresie, a to oznacza, że obecny wniosek należy potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia. Zgodnie bowiem z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością taką będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała, że w niniejszej sprawie nastąpiła zmiana okoliczności, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku, a zatem zaskarżonym postanowieniem referendarz sądowy w pełni zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy. Analiza posiadanego przez Spółkę majątku pozwala bowiem przyjąć, że jej sytuacja uległa poprawie. Przede wszystkim należy zauważyć, że Spółka odnotowała na dzień 31 maja 2017 r. zysk w kwocie 59.416, 07 zł, podczas gdy rok 2016 r. zakończyła ze stratą wynoszącą 26.178,13 zł. Dodatkowo dokonując porównania bilansu sporządzonego za rok 2015 r. oraz na dzień 31 maja 2017 r. zauważyć należy, że pomimo deklarowanych problemów finansowych Spółka dokonała podwyższenia kapitału własnego (z kwoty 9992,30 zł na 43.230,24 zł) oraz utworzyła kapitał zapasowy wynoszący 3992,30 zł. Zwiększyły się również aktywa trwałe Spółki (z kwoty 67.626, 08 zł w 2015 r. do kwoty 180.214,04 r. w roku 2016 r.). Nie bez znaczenia jest również to, że skarżąca Spółka posiada znaczne aktywa obrotowe w postaci należności krótkoterminowych, które wynoszą na dzień 31 maja 2017 r. 124.419,40 zł. Oznacza to, że Spółka powinna uzyskiwać od swoich dłużników wymagalne wierzytelności, co w efekcie zapewni jej możliwość wygenerowania kwoty wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w przedmiotowej sprawie. Zaakcentować jednocześnie należy, że w orzecznictwie zwraca się uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i posiadania na ten cel wygospodarowanych środków finansowych (por. postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., sygn. akt I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I FZ 459/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I FZ 252/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wynika z tego, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie środki na ten cel. Jednocześnie nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, że środki zgromadzone w ramach funduszu zapasowego przeznaczonego na pokrycie spodziewanych strat nie mogą zostać naruszone. Podkreślić bowiem należy, że spółki osobowe oraz z ograniczoną odpowiedzialnością, a więc także skarżąca, nie mają obowiązku tworzenia funduszy zapasowych i rezerwowych. Ponadto w przeciwieństwie do spółki akcyjnej, pozostałe spółki w razie utworzenia kapitału zapasowego nie są ograniczone co do sposobu jego wykorzystania. Nie istnieje bowiem dotyczący ich przepis, analogiczny do ww. art. 396 § 5 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych, tj. Dz.U. z 2016 poz.1578 (zob. Kidyba Andrzej, Komentarz aktualizowany do art. 1-300 Kodeksu spółek handlowych, opubl.: LEX/el. 2016, art. 154). W konsekwencji zgromadzony przez Spółkę kapitał zapasowy powinien tworzyć realne środki finansowe, które wystarczą na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 1.198 zł. Wobec powyższego zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z uznano za prawidłowe i na podstawie powołanego na wstępie art. 260 ustawy p.p.s.a. utrzymano je w mocy.