III SA/Gl 553/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo (spr.), Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Adam Gołuch, Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 r. sprawy ze skargi G. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 maja 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2599/2023/10532 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 23 marca 2023 r,. nr [...].

Decyzją z 23 marca 2023 r., nr [...] Prezydent Miasta C. (dalej: organ pierwszej instancji), odmówił przyznania G. G. (dalej określanemu jako Skarżący) dodatku energetycznego, o którym mowa w ustawie o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku oraz w roku 2024 w związku sytuacją na rynku energii elektrycznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1704, dalej: ustawa o szczególnych rozwiązaniach). W uzasadnieniu podkreślił, że z załączonych do wniosku Skarżącego z 1 lutego 20223 r. dokumentów wynika, że odbiorcą energii elektrycznej nie jest Skarżący ani członek jego gospodarstwa domowego. Zatem nie został spełniony warunek, o którym mowa w art. 27 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w związku z art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385), tj. odbiorcy końcowemu dokonującemu zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym. Jednocześnie art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne wskazuje, że odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, z kolei odbiorcą końcowym – jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek ( art. 3 pkt 13a). Nie zgadzając się w wydanym rozstrzygnięciem Skarżący wniósł odwołanie domagając się zmiany decyzji i przyznania dodatku energetycznego. Bowiem to on korzysta z prądu i płaci za niego stosowne rachunki za pośrednictwem wynajmującej mu mieszkanie osoby. Okoliczność kto dokładnie podpisał umowę sprzedaży prądu była w rozpatrywanym stanie faktycznym wyłącznie formalistycznie, nie odnosiła się do faktów. Zaskarżoną decyzją z 11 maja 2023 r,. nr SKO.PSW/41.5/2599/2023/10532, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: organ odwoławczy) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że dodatek energetyczny, jak wynika jednoznacznie z art. 27 ust. 1ustawy o szczególnych rozwiązaniach, może zostać przyznany jedynie odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1385), tj. odbiorcy końcowemu dokonującemu zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w celu ich użycia w gospodarstwie domowym. Jednocześnie art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne wskazuje, że odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym, z kolei odbiorcą końcowym – jest odbiorca dokonujący zakupu paliw lub energii na własny użytek ( art. 3 pkt 13a). Nawiązując do stanu faktycznego sprawy organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej jest właścicielka lokalu mieszkalnego, który wynajmuje od niej Skarżący. To ona ma podpisaną umowę z dostawcą energii elektrycznej. Zatem organ pierwszej instancji zasadnie odmówił Skarżącemu przyznania dodatku energetycznego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Skarżący, podobnie jak w odwołaniu, zarzucił, że zaskarżona decyzja jest niesłuszna, niesprawiedliwa. Prowadzi do wykluczenia go z możliwości otrzymania pomocy w sytuacji, gdy, co prawda nie ma podpisanej umowy z dostawca energii, ale z prądu faktyczne korzysta i płaci za niego rachunki za pośrednictwem wynajmującego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Przedmiotem skargi jest odmowa przyznania Skarżącemu dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego. Świadczenie, którego dotyczy przedmiot sprawy, tj. dodatek elektryczny wprowadzony został na mocy ustawy z dnia 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Przepisy tej ustawy stanowią zatem podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez odbiorcę energii elektrycznej w rozumieniu ww. art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego rozumie się odbiorcę paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym - odbiorcę końcowego dokonującego zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym Z uwagi na okoliczności sprawy przywołać należy również przepis art. 32 ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że organ pierwszej instancji dokonuje weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego, w szczególności w zakresie zgłoszenia lub wpisania głównego źródła ogrzewania w centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (ust. 1). Przy czym jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ ten może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2 (ust. 2). Jednocześnie, stosownie do art. 34 ustawy do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m.in. przepisy art. 24a ust. 1 i 2, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), gdzie wskazano, w szczególności, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego przedmiotowej ustawy stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 34 ust. 2 ustawy). Organ odwoławczy uznał jednak, że istotnym w sprawie jest wyłącznie ustalenie kto jest odbiorcą końcowym dokonującym zakupu energii elektrycznej w celu użycia w gospodarstwie domowym. Organ stwierdził, że przesądzająca o prawie do dodatku elektrycznego jest wyłącznie sama formalna okoliczność podpisania umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od tego kto jest rzeczywistym odbiorcą energii elektrycznej, dokonującym faktycznej zapłaty za nią i faktycznie zużywającym ją w gospodarstwie domowym. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę, stoi na stanowisku, że literalna wykładnia ww. przepisu zaprezentowana przez organy obu instancji nie daje się obronić w kontekście celów ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Jak wskazuje się bowiem w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630) "projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. (...) Projekt ustawy ma na celu zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. (...). Zatem przyjęte rozwiązanie miało prowadzić do złagodzenia skutków ekonomicznych występujących w gospodarstwach domowych w związku z podwyżką cen energii elektrycznej a nie w związku z podpisaną umową na dostawę energii elektrycznej. W konsekwencji organ rozpatrując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia takiego jak dodatek elektryczny, zobligowany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji. Organ przed rozstrzygnięciem sprawy powinien zatem przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, aby prawidłowo ustalić stan faktyczny, zwłaszcza, gdy pojawiają się wątpliwości co do tego, kto ponosi ciężar ekonomiczny związany z podwyżką ceny energii, czy prowadzący gospodarstwo domowe, czy osoba trzecia. Zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U., z 2023 r. poz. 775, dalej K.p.a.) koreluje z treścią przepisów o postępowaniu dowodowym, tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wedle których organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a ocena stanu faktycznego w danej sprawie powinna odbywać się na podstawie całokształtu materiału dowodowego celem ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślić należy ponadto, że weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego – zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy - winna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, o którym mowa w powołanych przepisach, a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania wnioskodawcy świadczenia, jest w ocenie Sądu nie do zaakceptowania, tak w świetle ustawy stanowiącej podstawę materialnoprawną wydanych decyzji, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Organy arbitralnie przyjęły, że skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym tj. osobą, która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego. Takie stanowisko organów jest w ocenie Sądu wadliwe, bowiem organy pominęły cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy, nie zbadały wszystkich okoliczności mających znacznie w sprawie, do czego obligują przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że rozpoznanie sprawy przez organy obu instancji nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 1 ustawy w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 80 K.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowi podstawę do uchylenia decyzji obu instancji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 P.p.s.a. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Ponownie rozstrzygając sprawę należy przede wszystkim wziąć pod uwagę cele mającej zastosowanie w sprawie ustawy oraz zweryfikować i ocenić okoliczności związane z faktycznym stanem rzeczy, jako determinujące status rzeczywistego odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.