III SA/Gl 536/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Joanna Spadek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 8 maja 2023 r. nr PR.5432.17.2023 ldz.12637/05/2023/GB w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 8 maja 2023 r., nr PR.5432.17.2023, Prezes Wyższego Urzędu [...] (dalej: "organ odwoławczy", WUG), utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu [...] w K. (dalej: "organ I instancji", OUG) z 13 marca 2023 r., nr [...], Idz, [...] wymierzającą W. S. (dalej: strona, skarżący) opłatę podwyższoną za wydobycie 598,06 Mg (ton) kopaliny – pisaku na nieruchomości położonej w obrębie K., gmina G., powiat [...], województwo [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], w okresie od 30 czerwca 2019 r. do 10 czerwca 2021 r. w wysokości 15.789 zł z naruszeniem wymagań określonych w art. 4 ust. 1 i 2 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2023 r., poz. 633 ze zm., dalej w skrócie: "p.g.g."). Jednocześnie, na mocy tej decyzji, w oparciu o art. 105 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 dalej zwany "k.p.a.") organ I instancji umorzył postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej wobec Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo N., w odniesieniu do działek o nr ewidencyjnych: [...], [...] i [...]. W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w zw. z art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 143 ust. 3 p.g.g. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: 1 września 2020 r. do organu I instancji wpłynęło anonimowo pismo nadesłane drogą elektroniczną, zawierające informację, że w obrębie miejscowości K., gmina G. na działce nr [...] należącej do strony jest pobierana bardzo duża ilość ziemi, od 3 dni wywożonej przy pomocy samochodów ciężarowych i ciągników. W związku ze zgłoszeniem, 15 grudnia 2020 r. pracownicy OUG przeprowadzili wizję tego terenu. W jej wyniku ustalono, że na działce nr [...], na której znajdował się budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze, nie stwierdzono wydobywania kopaliny. Natomiast w odległości ok. 100 m na południowy zachód od działki nr [...], w terenie leśnym, na działkach nr [...], [...] i [...] zlokalizowane było wyrobisko stokowe o długości około 60 m i szerokości ok. 15 m. Wydobycie kopaliny prowadzone było w warstwie suchej, jednym piętrem, na kierunku południowym, przy czym wysokość południowej skarpy eksploatacyjnej dochodziła do 3 m, a jej kąt nachylenia wynosił 80°. Na podstawie makroskopowej analizy gruntów stwierdzono, że w profilu skarpy występowały grunty rodzime sypkie – piaski drobnoziarniste barwy żółtej, mało wilgotne, o naturalnym zagęszczeniu. Nad piaskami zalegał humus piaszczysty barwy ciemnoszarej o grubości 0,2 m. Wydobywaną kopaliną był piasek drobnoziarnisty. We wschodnim rejonie wyrobiska znajdowało się niewielkie składowisko wydobytego piasku, a w rejonie górnej krawędzi wyrobiska od strony południowej znajdowało się kilka składowisk zdjętego nakładu. Na dnie wyrobiska stwierdzono świeże ślady w postaci odcisków opon pojazdów, a na skarpie południowej znajdowały się świeże odciski łyżki maszyny ubijającej. Wyrobisko nie było oznakowane i zabezpieczone przed dostępem osób i zwierząt leśnych. W trakcie wizji zjawiły się dwie osoby (kobieta i mężczyzna), którzy przedstawiając się oświadczyły, że są właścicielami terenu wyrobiska, po czym mężczyzna grożąc użyciem siły fizycznej zażądał, aby pracownicy Urzędu przeprowadzający tę wizję opuścili jego teren. W związku z tym zostało przerwane dalsze prowadzenie wizji, w wyniku czego wykonano pomiary geodezyjne tylko części wyrobiska na działce nr [...]. W trakcie wizji sporządzono dokumentację fotograficzną, szkic roboczy i szkic pomiarowy. Pomiary geodezyjne części wyrobiska na działce nr [...] wykonał nadinspektor ds. Miernictwa przy użyciu odbiornika GPS/GNNS Trible R8s o nr identyfikacyjnym [...], natomiast obserwacje GPS przeprowadzono z wykorzystaniem poprawek sieciowych stacji referencyjnych A, w trybie RTK. Z otrzymanej informacji ze starostwa ustalono, że właścicielem działek nr [...] i [...] w obrębie K. jest skarżący, natomiast działka nr [...] jest własnością Skarbu Państwa i znajduje się w Zarządzie Lasów Państwowych Nadleśnictwo N.. W wyniku wszczętego postępowania administracyjnego ustalono skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie 598,06 ton kopaliny – piasku z działki o nr ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości K., gmina G., powiat [...], województwo [...] w okresie od 30 czerwca 2019 r. do 10 czerwca 2021 r. w wysokości 15.789 zł i zobowiązano skarżącego do wniesienia ustalonej opłaty podwyższonej: w wysokości 60% na konto gminy G. i w wysokości 40% na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W., oraz umorzono postępowanie w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej wobec Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo N., w odniesieniu do działek o nr ewidencyjnych: [...], [...] i [...]. Ustalenie opłaty podwyższonej dokonane zostało w oparciu o załączoną do akt spraw dokumentację z 22 grudnia 2022 r. ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji na działce nr [...] w obrębie ewidencyjnym 04 K., gm. G., powiat [...]. W celu obliczenia objętości wydobytej kopaliny wykorzystano: - dane z pomiarów wyrobiska przeprowadzonych podczas oględzin 10 czerwca 2021 r.; - numeryczny model terenu pozyskany z zasobu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, przedstawiający powierzchnię terenu według stanu na 28 maja 2017 r.; - ortofotomapę pozyskaną z zasobu Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii przedstawiającą omawiany obszar wg. stanu na 30 czerwca 2019 r. – na podstawie tej ortofotomapy wyznaczono obszar na którym wyrobisko powstało po dacie 30 czerwca 2019 r. Analiza ortofotomapy przedstawiającej omawiany obszar wg. stanu na 30 czerwca 2019 r. wykazała, że rozpoczęcie wydobycia kopaliny bez wymaganej koncesji z terenu objętego pomiarem 10 czerwca 2021 r. nastąpiło przed 30 czerwca 2019 r. Na podstawie tej ortofotomapy poddanej analizie wyznaczono obszar, który nie był przekształcony robotami ziemnymi i z tego obszaru obliczono ilości wydobytej kopaliny bez wymaganej koncesji. Obszar, na którym rozpoczęto wydobycie kopaliny przed 30 czerwca 2019 r. nie został uwzględniony w obliczeniach, z uwagi na brak dokumentów geodezyjnych, na podstawie których można ustalić ilość wydobyte kopaliny z tego obszaru w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 30czerwca 2019 r. Z tego powodu obliczono kubaturę wyrobiska powstałego w wyniku wydobycia kopaliny bez koncesji która wyniosła 407,8 m3, natomiast kubatura nakładu o miąższości 0,2 m zdjętego z powierzchni wyrobiska wyniosła 45,34 m3. Po odjęciu kubatury nakładu od kubatury wyrobiska, kubatura kopaliny wydobytej bez koncesji wyniosła 362,46 m3. Od decyzji organu I instancji skarżący złożył odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zgodnie z wyjaśnieniami złożonymi przez niego w trakcie oględzin 10 czerwca 2021 r. i przesłuchania 12 grudnia 2022 r. potwierdził, że dokonywał wyrównania terenu w celu jego przygotowania pod uprawy rolne. Wskazał również, że w decyzji I instancji została zawyżona ilość pobranego piasku, co skutkowało wysokością opłaty podwyższonej. Przyznał również, że korzystał z piasku do ochrony przeciwpożarowej oraz na naprawę jedynej drogi dojazdowej po rozbiórce mostu na rzece L. w 2005 r. oraz, że do tej pory nie znał art. 4 ust. 2 p.g.g., ale w jego ocenie go przestrzegał, gdyż zezwala on na wydobycie kopaliny w ilości nie większej niż 10 m3 których na pewno nie przekroczył. Dokonywał jedynie przygotowania terenu pod uprawy rolne. Jednocześnie poinformował, że gdy został pouczony o konieczności uzyskania pozwolenia, to w czerwcu 2021 r. wystąpił do gminy o jego wydanie, co zostało odnotowane w aktach sprawy. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu przywołał zeznania skarżącego z 12 grudnia 2022 r., gdzie przyznał, że pobierał piasek z działek nr [...] i [...] aby podwyższyć wał od rzeki L., od roku 2010, ostatnio w 2021 r. aby podwyższyć wał i naprawić drogę dojazdową do swojego gospodarstwa. Ponadto stwierdził, że w ostatnich pięciu latach, ilość piasku, którą wydobywał z tych działek wynosiła nie więcej, niż siedem furmanek rocznie o pojemności 0,5 tony. Wyjaśnił również, że w ciągu ostatnich 5 lat z działek: [...] i [...] piasek pobierały również inne osoby, w tym Lasy Państwowe. Skarżący wskazał też, że w czerwcu 2021 r. zgłosił do gminy G. zamiar przystąpienia do wykonania robót ziemnych polegających na niwelacji i wyrównywaniu terenu na działkach oznaczonych nr ewidencyjnym [...] i [...]. Dokonując wyliczeń organ odwoławczy opierał się na czynnościach które zostały wykonane przez uprawnionych pracowników posiadających określone w art. 116 ust. 3 p.g.g. uprawnienia: mierniczego [...] i geologa [...], tj. osób posiadających wiedzę specjalistyczną, co gwarantuje dokładne, rzetelnie oraz bezstronne rozpatrzenie sprawy. Pomiar wykonano precyzyjnym odbiornikiem GPS firmy Trimble model R8s z kontrolerem TSC3 w obowiązującym państwowym układzie współrzędnych. Obserwacje GPS wykonano z wykorzystaniem poprawek sieciowych stacji referencyjnych A w trybie RTK. Wyniki pomiarów i obliczeń zawiera "Dokumentacja ustalająca ilość kopaliny kruszywa naturalnego wydobytej bez koncesji" z 22 grudnia 2022 r. Objętość wydobytego piasku, obliczona została w programie Trimble Business Center, jako ubytek kubatury kopaliny z części działki nr [...], nienaruszonej robotami ziemnymi (uzyskanej na podstawie ortofotomapy pozyskanej z GUGiK wg, stanu na dzień 28 maja 2017 r.) oraz pomiaru GPS przeprowadzonego przez pracowników organu I instancji 10 czerwca 2021 . Na podstawie tych danych organ odwoławczy ustalił okres wydobycia piasku, który rozpoczął się od 30 czerwca 2019 r (teren nieprzekształcony wg. ortofotomapy) do 10 czerwca 2021 r. (data oględzin i wykonania pomiaru GPS). W obliczeniach organ odwoławczy uwzględnił warstwę nakładu nad złożem piasku, a ilość piasku została obliczona przy zastosowaniu gęstości objętościowej, która dla piasków drobnoziarnistych wynosi 1,65 t/m3. Zdaniem organu odwoławczego przeprowadzony pomiar i wykonane obliczenia były prawidłowe. Ponadto organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący dokonując wydobycia piasku na własne potrzeby nie dokonał w odpowiednim czasie zgłoszenia tego faktu właściwemu organowi nadzoru [...], czego wymaga art. 4 ust. 2 p.g.g., ale też w sposób wielokrotny i znaczący przekroczył dopuszczalny w roku kalendarzowym limit wydobycia na potrzeby własne (wydobył 598,06 ton w okresie od 30 czerwca 2019 r. do 10 czerwca 2021 r. przy dopuszczalnych 10m3 w roku kalendarzowym). Dodatkowo przekraczając limit wydobycia kopaliny nie wykazał posiadania koncesji na jej wydobycie. Natomiast zawarta w odwołaniu informacja o wystąpieniu do gminy 10 czerwca 2021 r. o wydanie pozwolenia, zdaniem organu, powinna być rozumiana jako znajdujące się w aktach sprawy pismo z 11 czerwca 2021 r. stanowiące zgłoszenie do gminy zamiaru przystąpienia do wykonywania robót ziemnych polegających na niwelacji i wyrównaniu terenu na działkach o numerach ewidencyjnych: [...] i [...] położonych w obrębie ewidencyjnym K.. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie ma to dla niniejszej sprawy żadnego znaczenia, bowiem pismo zostało złożone po okresie, za który ustalono opłatę podwyższoną, a żadnego pozwolenia skarżący nie przedłożył do akt sprawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona skarżąca ponownie przywołała zarzuty odwołania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie 14 marca 2024 r. skarżący potrzymał swoje stanowisko zawarte w skardze. Przedłożył również trzy fotografie terenu, akcentując, że była na tym obszarze powódź w 2019 albo 2020 r. Poinformował, że rzeka wylewa co roku, zniszczyła most, a celem wydobycia piasku w ilości dwóch furmanek było utworzenie drogi dojazdowej do posesji, bowiem gmina nie chciała podjąć się tego zadania. Powołał się również na pismo złożone w Urzędzie Gminy z 2021 r. informujące o zamiarze niwelacji terenu oraz na pismo z 2023 r. informujące, że nieruchomość nr [...] nie ma charakteru użytku rolnego i dokonał tam rozebrania starego domu i fundamentów. Z kolei pełnomocnik organu podkreślił, że pisma na które powołuje się skarżący zostały złożone już po dokonaniu oględzin w terenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zajął w tej sprawie następujące stanowisko; Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie jest, że skarżący nie posiadał koncesji na działalność wydobywczą, co czyniło go stroną postępowania. Spór między stronami koncentrował się przede wszystkim na ustaleniach faktycznych dotyczących obszaru, na którym prowadzone było wydobycie, celu prowadzonych robót jak i wykorzystania kruszywa naturalnego wydobywanego na przedmiotowych działkach. W ocenie Sądu jednak poczynione przez organ ustalenia faktyczne są prawidłowe i Sąd przyjmuje je za własne. Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 p.g.g., złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą, zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 p.g.g. kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od złoża stanowi jej wydobycie. Jak stanowi natomiast art. 21 ust. 1 pkt 2 p.g.g., działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji. Jednocześnie zgodnie z art. 4 ust. 1. p.g.g. przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie: 1) będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych; 2) nie będzie większe niż 10 m3 w roku kalendarzowym; 3) nie naruszy przeznaczenia nieruchomości. Jednak ten, kto zamierza podjąć wydobywanie, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązany z 7-dniowym wyprzedzeniem na piśmie zawiadomić o tym właściwy organ nadzoru [...], określając lokalizację zamierzonych robót oraz zamierzony czas ich wykonywania – ust. 2 art. 4 p.g.g. W przypadku naruszenia ww. wymagań właściwy organ nadzoru [...], w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 (art. 4 ust. 3 p.g.g.) Zatem w odniesieniu do wydobycia kopalin istnieje sztywny reżim prawny, którego niedochowanie skutkuje stosowną sankcją. Art. 140 p.g.g. przewiduje naliczenie opłaty podwyższonej w sytuacji, gdy działalność wykonywana jest bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych. Organami właściwymi w tych sprawach jest m.in. właściwy organ nadzoru [...] w zakresie niewymienionym w pkt 1 (art. 140 ust. 2 pkt 2). Natomiast opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (art. 140 ust. 3 pkt 3). Przenosząc powyższe uregulowania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważył, że w wyniku czynności wyjaśniających organu I instancji i wizji w terenie wykonano stosowną dokumentację, w tym pomiar wyrobiska. Następnie już w toku postępowania administracyjnego umożliwiono skarżącemu zapoznanie się z materiałem dowodowym oraz złożenie wyjaśnień oraz przeprowadzono oględziny działki. W oparciu o powyższy materiał dowodowy organ stwierdził, że skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wydobycie bez wymaganej koncesji 598,06 ton kruszywa naturalnego z działki o nr [...]. Przechodząc do kwestii procesowych i zarzutów podnoszonych w skardze wskazać należy, że Sąd nie podziela argumentów strony skarżącej. Organ bowiem przeprowadził konieczne i niezbędne czynności wyjaśniające w spornym zakresie – tj. wizję w terenie, oględziny wyrobiska, pomiary geodezyjne, analizę ortofotomapy które wskazują na rozmiar wyeksploatowanego piasku drobnoziarnistego. Prawidłowo organy ustaliły, że piasek był wydobywany i wywożony. Natomiast – wbrew twierdzeniem skarżącego - sposób wykorzystania wydobytego piasku pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, bowiem motywy działania podmiotu realizującego wydobycie kruszywa bez zezwolenia nie mają znaczenia dla dokonanej przez organy subsumcji. Podobnie nie mają znaczenia w sprawie ewentualne miejsca składowania tego kruszywa. Podważanie przez skarżącego ilości i czasookresu wydobytych kopalin ustalonych przez organ nie znajduje żadnego uzasadnienia, skoro - jak Sąd już stwierdził - fakt wydobycia określonej ilości piasku bez stosownego zezwolenia został udowodniony i wykazany prawidłowo przez organ. Natomiast polemika z tymi ustaleniami zawarta w twierdzeniach skarżącego nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, sprowadza się bowiem do odmiennej oceny stanu faktycznego. Zatem po analizie materiału dowodowego skład orzekający tut. Sądu w pełni podziela argumenty organu odwoławczego co do ustalenia wielkości wydobycia i w konsekwencji wysokości naliczonej opłaty, bowiem zebrany materiał, na którym oparł się organ przy kwestionowanych wyliczeniach, jest pełny, spójny i wyczerpuje nakazy zasad procesowych. W świetle bowiem przytoczonych już regulacji prawnych nie budzi wątpliwości, że w przypadku stwierdzenia takiej okoliczności na organie nadzoru [...] ciąży obowiązek wydania decyzji wymierzającej osobie fizycznej dokonującej nielegalnego wydobycia piasku podwyższonej opłaty. Należy bowiem zauważyć, że udzielenie koncesji czy zatwierdzanie projektu robót planowanego wydobycia kruszywa może nastąpić na wniosek podmiotu, który spełni stosowne, czasem rygorystyczne warunki określone w przepisach ustawy Prawo geologiczne i górnicze do ich uzyskania. Również wydobycie kopaliny na własne potrzeby w rozmiarze określonym w p.g.g. może nastąpić jedynie po dokonaniu zgłoszenia zamiaru wydobycia dokonanego przez zainteresowanego wydobyciem. A takie zgłoszenie według skarżącego miało miejsce pismem z 11 czerwca 2021 r., czyli już po okresie za który ustalono opłatę podwyższoną. W konsekwencji powyższego zarzuty i argumenty skargi nie mogły odnieść skutku. Oględziny, pomiary wyrobiska dokonane zostały przez uprawnione osoby oraz odpowiednio udokumentowane. Organ przeprowadził także niezbędne dla sprawy dowody i zinterpretował je. Ustosunkował się do stawianych mu zarzutów wyjaśniając swoje stanowisko. W konsekwencji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył powołanych w skardze przepisów prawa, a jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał prawidłową normę art. 140 p.g.g. Wobec powyższego w sprawie nie można dopatrzeć się naruszeń wskazanych w skardze, gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewniony czynny udział w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.