III SA/Gd 1057/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2018 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 13 listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieprzyznania stypendium doktoranckiego uchyla zaskarżoną decyzję.

Decyzją z dnia 13 listopada 2017 r., nr [...] Rektor Uniwersytetu na podstawie art. 200 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1842 ze zm.), § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696) i § 5 w zw. z § 2 ust. 2 zarządzenia nr [...] Rektora z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G. (t.j.: załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia ujednoliconego tekstu zarządzenia w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G.) - odmówił przyznania stypendium doktoranckiego R. T., doktorantowi 4 roku Środowiskowych Studiów Doktoranckich na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z przepisami § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz § 5 w zw. z § 2 ust. 2 zarządzenia nr [...] Rektora z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G., stypendium doktoranckie na II roku i kolejnych latach studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który: 1) terminowo realizuje program studiów doktoranckich; 2) wykazuje się zaangażowaniem w: a) prowadzeniu zajęć dydaktycznych w ramach praktyk zawodowych albo b) realizacji badań naukowych prowadzonych przez wydział; 3) w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego wykazał się postępami w pracy naukowej i w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej. Ze względu na wyczerpujące wyliczenie kryteriów przyznania stypendium doktoranckiego w treści powołanych przepisów § 13 ust. 2 rozporządzenia i § 2 ust. 2 zarządzenia, należy stwierdzić, że stypendium doktoranckie można przyznać wyłącznie doktorantowi, który realizuje wszystkie zadania związane z kształceniem, dydaktyką i nauką oraz łącznie spełnia wszystkie kryteria przyznania stypendium doktoranckiego określone w rozporządzeniu i zarządzeniu. Natomiast, po rozpatrzeniu wniosku R. T. o przyznanie stypendium doktoranckiego przyznano punkty wyłącznie w ramach jednego z trzech kryteriów, tj. w zakresie realizacji badań naukowych. Ponadto, załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora : Szczegółowe kryteria przyznawania stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2017/2018, punkt III.8 tabeli "Szczegółowe kryteria przyznawania stypendium doktoranckiego na Wydziale Oceanografii i Geografii" stanowi, że postępy doktoranta w przygotowywaniu rozprawy doktorskiej, poczynione w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku w stosunku do poprzedniego roku akademickiego, określa w punktach procentowych opiekun naukowy lub promotor doktoranta wypełniając ostatnią część wniosku. Natomiast, w dołączonej do wniosku R. T. opinii opiekun naukowy dr hab. M. S., profesor nadzwyczajny, stwierdził, że w roku akademickim poprzedzającym złożenie wniosku R. T. uczestniczył w kilku konferencjach, przedstawiając prezentacje, które jednak nie posunęły do przodu realizacji pracy doktorskiej. Dodatkowo, oceniając stopień zaawansowania prac nad przygotowywaniem rozprawy doktorskiej, opiekun naukowy wskazał, że nie ma szans na ukończenie doktoratu w najbliższym roku. Z tego względu, w ocenie Rektora , nie można przyjąć, że R. T. spełnił kryterium przyznania stypendium doktoranckiego w zakresie przygotowywania rozprawy doktorskiej. Doktorantowi, który nie spełnił łącznie kryteriów przyznania stypendium doktoranckiego i nie uzyskał punktów w ramach każdego kryterium, nie przyznaje się stypendium doktoranckiego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniósł R. T. nie zgadzając się z zaskarżoną decyzją. W uzasadnieniu skargi, opisał on swoją trudną sytuację życiową, nie podnosząc konkretnych zarzutów w stosunku do zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżący zaznaczył, że od dwóch lat nie otrzymuje żadnej pomocy stypendialnej, a od trzech lat także pomocy dofinansowania na zakwaterowanie dla zamiejscowych. Nikt na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu [...] nie chciał zostać jego opiekunem naukowym, ani promotorem. Obecny zaś opiekun naukowy został wyznaczony z urzędu. Nie otrzymuje również żadnych wskazań ani pomocy odnośnie dalszych czynności związanych ze swoją pracą doktorską. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zaznaczono, że skarżący nie polemizuje z argumentami zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do której skorzystał z regulacji zawartej w art. 52 § 3 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 13 listopada 2017 r., nr [...], którą odmówił przyznania stypendium doktoranckiego R. T., doktorantowi 4 roku Środowiskowych Studiów Doktoranckich na Wydziale Oceanografii i Geografii Uniwersytetu [...] w roku akademickim 2017/2018. W podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przywołano art. 200 ust. 1 w zw. z ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2183 ze zm., dalej zwanej - "ustawą"), § 13 ust. 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696) oraz § 5 w zw. z § 2 ust. 2 zarządzenia nr [...] Rektora z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G., stanowiące załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora z dnia 17 sierpnia 2016 r. w sprawie ogłoszenia ujednoliconego tekstu zarządzenia nr [...] Rektora w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G. (w skrócie - "zarządzenie Rektora "). Przedmiotowa regulacja dotyczy przyznania stypendium doktoranckiego, w tym określa przesłanki jego przyznania , które zostały przywołane na wstępie niniejszego uzasadnienia. Zgodnie z art. 200 ust. 1 ustawy, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Decyzję o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości podejmuje w uczelni rektor, a w jednostce naukowej - jej dyrektor (art. 200 ust. 3). Ustawodawca na mocy przepisów przedmiotowej ustawy wyposażył organy uczelni (rektora, dyrektora jednostki naukowej) w kompetencje do decydowania o przyznaniu doktorantowi stypendium (art. 200 ust. 1), jak i o możliwości zwiększeniu tego stypendium z dotacji projakościowej (art. 200a ust. 1). Decyzja w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego jest tzw. decyzją uznaniową, o czym świadczy brzmienie przepisu art. 200 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w następnej kolejności z jego wyczerpującego uzasadnienia. Przepis art. 207 ust. 1 ustawy obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Przyznanie stypendium uczestnikom studiów doktoranckich należy niewątpliwie do kategorii spraw, o których mowa w tym przepisie. Odpowiednie stosowanie przepisów k.p.a. oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli pod względem zgodności z prawem prowadzonej przez sądy administracyjne (art. 207 ust. 1 ustawy), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury. Powinny poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego zasadniczo ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przewiedzianych procedur. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. Niewątpliwie postępowanie o przyznanie stypendium doktoranckiego jest postępowaniem konkursowym, zaś stypendium może być przyznane tylko niektórym doktorantom. Tym samym - istotne znaczenie - ma zachowanie wymogów (procedur) dotyczących trybu postępowania przyznawania stypendium doktoranckich przewidzianych w obowiązujących w tym zakresie regulacjach. Zachowanie prawidłowego trybu postępowania, z jednej strony - zapewnia rzetelne rozpoznanie wniosku doktoranta ubiegającego się o przyznanie stypendium, z drugiej zaś - pozwala na zachowanie ustawowych uprawnień oraz podstawowych gwarancji procesowych. Zatem wydanie decyzji w sprawie stypendium doktoranckiego powinno być poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem wymaganej przepisami prawa procedury. Zdaniem Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie tryb postępowania dotyczący przyznawania stypendium doktoranckiego, w stosunku do skarżącego nie został zachowany. Z przyczyn wskazanych poniżej. W pierwszej kolejności należy podnieść, że szczegółowy tryb przyznawania stypendium doktoranckiego został określony w powyżej przywołanym zarządzeniu Rektora nr [...] z dnia 28 lipca 2015 r. w sprawie przyznawania stypendium doktoranckiego w Uniwersytecie G.. Trzeba też zaznaczyć, że uczelni wyższej (rektorowi) pozostawiona została swoboda ukształtowania trybu przyznawania stypendium doktoranckiego. Jest też oczywiste, że zasada autonomii szkół wyższych musi się mieścić w granicach prawa. Niewątpliwe granice tej swobody wyznaczają przepisy prawa powszechnie obowiązującego, w tym ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym. Ponadto, rektor jako organ uczelni wyższej, a także organ administracji publicznej w znaczeniu funkcjonalnym (art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a.) związany jest zasadą praworządności (art. 7 Konstytucji RP). Oznacza to, że tworzone przez niego akty prawa wewnętrznego: regulaminy i zarządzenia, nie mogą być sprzeczne z ww. ustawą. Przy czym, akta prawa wewnętrznego muszą być przez organ uczelni wyższej (rektora) przestrzegane i prawidłowo stosowane. Z omawianego zarządzenia Rektora , które zostało przywołane w podstawie prawnej zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika jednoznacznie, że wniosek doktoranta ubiegającego się o stypendium podlega zaopiniowaniu przez komisję, następnie Rektor podejmuje decyzję w przedmiocie stypendium doktoranckiego. Jak stanowi bowiem § 1 ust. 2 zarządzenia Rektora , stypendium doktoranckie przyznaje Rektor, po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium przez wydziałową doktorancką komisję stypendialną (...). Stosownie zaś do § 4 tego zarządzenia, komisja, po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, sporządza: listę doktorantów drugiego roku i kolejnych lat studiów doktoranckich rekomendowanych do przyznania stypendium - podpisane przez dziekana i zawierające dane, o których w § 3 ust.1 pkt 1. Następnie, komisja przekazuje Rektorowi w terminie do 14 października roku akademickiego: 1) listy, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2; 2) zaopiniowane wnioski o przyznanie stypendium doktoranckiego; 3) protokół z obrad komisji (§ 4 ust. 2). Zgodnie z § 5 ww. zarządzenia, Rektor podejmuje decyzję w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego. Przy czym, również w przypadku złożenia wniosku do Rektora o ponowne rozpoznanie sprawy, wniosek o przyznanie stypendium doktoranckiego jest ponownie opiniowany przez komisję ("po ponownym zaopiniowaniu przez komisję") stosownie do § 7 ust. 1 i 2 zarządzenia Rektora . Nie może więc budzić wątpliwości, że - obowiązek opiniowania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego przez komisję - został przewidziany przepisami prawa wewnętrznego przez Rektora . Jednak - co ważne w niniejszej sprawie - również rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1696, dalej w skrócie - "rozporządzenie" lub "rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego") określające m.in. warunki i tryb przyznawania stypendiów doktoranckich, ustanawia obowiązek opiniowania wniosków o przyznanie stypendium przez doktorancką komisję stypendialną. Rozporządzenie to zostało wydane w oparciu o normę kompetencyjną zawartą w art. 201 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, a także zostało powołane w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji. I tak, § 12 ust. 1 rozporządzenia mówi, że stypendium doktoranckie przyznaje rektor uczelni albo dyrektor jednostki naukowej, po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium przez doktorancką komisję stypendialną jednostki organizacyjnej uczelni albo jednostki naukowej. Stosownie zaś do § 14 ust. 3 rozporządzenia, komisja po zaopiniowaniu wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego, przekazuje rektorowi uczelni albo dyrektorowi jednostki naukowej, listę doktorantów, którzy złożyli wnioski o przyznanie stypendium, zawierająca dane, o których mowa w ust. 2 pkt 1, wraz z uzasadnioną propozycją przyznania albo odmowy przyznania stypendium. Jak wynika zatem z literalnego brzmienia § 14 ust. 3 rozporządzenia, komisja przedstawia nie tylko propozycje przyznania albo odmowy przyznania stypendium ale - co istotne - uzasadnia te propozycje. Nie może więc w świetle przywołanych unormowań budzić wątpliwości, że ww. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, jak i zarządzenie Rektora jednoznacznie statuują - obowiązek opiniowania wniosku o przyznanie stypendium doktoranckiego - przez stosowną komisję. Dopiero, po przekazaniu zaopiniowanego wniosku, rektor podejmuje decyzję w sprawie stypendium doktoranckiego. Przedstawiony tryb postępowania w odniesieniu do wniosku skarżącego, jak już zaznaczono, nie został w niniejszej sprawie zachowany. W aktach bowiem sprawy brak jest opinii komisji spełniającej powyższe wymagania. Z zaskarżonej decyzji oraz jej uzasadnienia nie wynika, aby taka opinia została sporządzona, jak i przedstawiona Rektorowi przed wydaniem decyzji. W kontrolowanej decyzji została przywołana tylko opinia opiekuna naukowego skarżącego, której załączenie stanowi wymóg wniosku, o czym mowa w § 3 ust. 2 pkt 2 zarządzenia Rektora (opinia ta znajduje się w aktach administracyjnych sprawy). Na marginesie można zaznaczyć, że kognicja sądu administracyjnego, której przedmiotem jest kontrola legalności zaskarżonych decyzji, nie pozwala Sądowi orzekającemu na dokonywanie ustaleń faktycznych w sprawie (ustaleń tych dokonują organy administracyjne i powinny one znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji). Godzi się tu zauważyć, że Rektor jest nie tylko uprawniony do stanowienia prawa wewnętrznego, lecz przede wszystkim jest podmiotem, na którym ciąży obowiązek jego przestrzegania (w tym trybu postępowania przewidzianego we "własnym" zarządzeniu dotyczącym zasad przyznawania stypendium doktoranckich). Także regulacja przewidziana przez prawodawcę w rozporządzeniu musi być respektowana (nie można się ograniczać li tylko do przywołania w decyzji rozporządzenia bez uprzedniego zastosowania określonego w nim trybu postępowania). Trzeba przy tym podkreślić, że cyt. rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego przewiduje nie tylko obowiązek opiniowania wniosku ale również - uzasadnienie propozycji - przyznania albo odmowy przyznania stypendium doktoranckiego. Tym samym brak propozycji, jak i jej uzasadnienia, nie może być obojętny dla treści podejmowanego rozstrzygnięcia w sprawie stypendium doktoranckiego przez Rektora. Wobec dokonanych rozważań nie może budzić wątpliwości, że zaskarżona decyzja została podjęta z istotnym naruszeniem przepisu § 12 ust. 1 i § 14 ust. 3 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich oraz § 4 zarządzenia Rektora i nie może się ostać w obrocie prawnym. W sprawie nie doszło do wyczerpania przewidzianego tymi regulacjami trybu postępowania. Tym samym zaskarżona decyzja jest również przedwczesna. Wskazania, co do dalszego postępowania, wynikają z dokonanych rozważań. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.