III OZ 725/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 listopada 2025 r. sygn. akt IV SPP/Po 93/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie referendarza sądowego w sprawie z wniosku A.P. o wymierzenie grzywny Prezydentowi Miasta [...] za nieprzekazanie skargi postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 18 listopada 2025 r., IV SPP/Po 93/25, oddalił wniosek A.P. (dalej: "skarżący") o wyłączenie starszego referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego w sprawie z wniosku skarżącego o wymierzenie Prezydentowi Miasta [...] grzywny za nieprzekazanie skargi. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji odnotował, że zawarty w zażaleniu z 9 października 2025 r. wniosek skarżącego o wyłączenie referendarza, motywowany był niezadowoleniem z wcześniejszych podejmowanych przez niego czynności, zarzucaniem mu celowej błędnej interpretacji składanych przez skarżącego pism oraz jego znajomością z Prezydentem Miasta [...]. W związku z powyższym wnioskiem, starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński złożył oświadczenie, w którym wskazał, że nie zachodzą wątpliwości określone w art. 18 lub 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności przy rozpoznawaniu sprawy. Oświadczył również, że nie zna osobiście Prezydenta Miasta [...] i nie łączą ich jakiekolwiek powiązania towarzyskie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Wojewódzki wskazał, iż instytucja wyłączenia referendarza wymaga uprawdopodobnienia wystąpienia okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w konkretnej sprawie. Niezbędnym elementem konstrukcyjnym wniosku jest zatem odniesienie przywołanych przez stronę argumentów do sytuacji występującej w niniejszym postępowaniu. W przeciwnym wypadku należy uznać, że skarżący nie przedstawił we wniosku okoliczności, które mieściłyby się w granicach przesłanek wskazanych w art. 18-19 p.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wskazał żadnej okoliczności, która pozostaje w związku przyczynowym między jego wnioskiem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, że w zaistniałej sytuacji starszy referendarz sądowy Damian Mataczyński podlega wyłączeniu z uwagi na brak bezstronności. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd Wojewódzki uznał, że subiektywne poczucie strony o tym, że referendarz jest niesprawiedliwy nie może być uznane za okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności w rozumieniu art. 19 p.p.s.a. Ponadto Sąd podkreślił, że skarżący nie wykazał także, aby starszego referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego rzeczywiście łączyły stosunki prywatne z Prezydentem Miasta [...]. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie i orzeczenie o wyłączeniu referendarza, a także o zasądzenie według norm przepisanych wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego przyznanemu z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością jego uwzględnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 p.p.s.a., zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego z mocy ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego, reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., dotyczy więc względnych przesłanek wyłączenia. W myśl art. 24 § 1 p.p.s.a. przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego. Instytucja wyłączenia sędziego (referendarza), tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego, który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami lub ich przedstawicielami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd rozpoznając wniosek na podstawie art. 19 p.p.s.a. ocenia czy jest oparty na podstawach wskazujących istnienie stosunku osobistego pomiędzy sędzią (referendarzem) a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, a sytuacja ta jest tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do jego bezstronności. Jak stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (referendarza) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Zasadność wniosku o wyłączenie zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności referendarza. Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia referendarza, stosownie do treści art. 22 § 2 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez referendarza, którego wniosek dotyczy. Z oświadczenia złożonego w niniejszej sprawie przez starszego referendarza sądowego Damiana Mataczyńskiego wynika, że nie zachodzą w stosunku do niego żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., a w szczególności nie zna on osobiście Prezydenta Miasta [...]. Prawdziwość tego oświadczenia nie budzi wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Poznaniu prawidłowo oddalił wniosek. Okoliczność niezadowolenia skarżącego ze wcześniejszych wykonywanych przez referendarza czynności nie stanowi przesłanki uzasadniającej jego wyłączenie. Instytucja wyłączenia referendarza nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składu orzekającego według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09), a pogląd strony co do trafności orzeczenia podjętego z udziałem danego sędziego (referendarza) nie stanowi przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy (por. m.in. postanowienie NSA z 26 stycznia 2012 r., II FZ 15/12). Ponadto zarzucana przez skarżącego znajomość z Prezydentem Miasta [...] nie została w żaden sposób uprawdopodobniona. Okoliczność uczęszczania na tę samą uczelnię, która także nie została wykazana, nie świadczy o stosunku osobistym pomiędzy referendarzem, a jedną ze stron, która mogłaby stanowić podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności referendarza. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.