III OZ 7/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 857/22 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skarg U.S. i P.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 30 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 11 października 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek P.L. (dalej: skarżący) o wyłączenie sędziów Justyny Mazur, Renaty Nawrot oraz Iwony Owsińskiej-Gwiazdy od orzekania w sprawie ze skarg U.S. i skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Radomiu z 30 sierpnia 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Oddalając wniosek o wyłączenie sędziów, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie podał jakiejkolwiek faktycznie istniejącej przyczyny uzasadniającej wyłączenie sędziów wskazanych we wniosku. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o stronniczości i niesprawiedliwości sędziego. Sędziowie objęci wnioskiem złożyli wyjaśnienie, z których wynika, że nie pozostają ze skarżącym w jakimkolwiek stosunku prawnym lub osobistym i nie zachodzą okoliczności, z powodu których zachodziłaby wątpliwość co do ich bezstronności przy orzekaniu w tej sprawie. Oświadczenie i jego prawdziwość nie budzi żadnych wątpliwości. Analizując złożony wniosek Sąd I instancji doszedł do przekonania, że podniesione argumenty stanowią próbę podważania merytorycznej zasadności czynności sędziego. Wniosek o wyłączenie został złożony przez skarżącego bezpośrednio po oddaleniu wniosku o odroczenie rozprawy z uwagi na brak wystąpienia przesłanek z art. 109 i art. 110 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Natomiast wskazywane przez skarżącego okoliczności związane z praworządnością nie mają związku ze sprawą. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2023 r. III OZ 451/23). Wyłączenie sędziego na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów. Skarżący nie powołał się bowiem na żadną ustawową przesłankę wyłączenia. Zgodnie natomiast z art. 20 § 1 p.p.s.a., składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, lecz o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Oznacza to, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Jednocześnie złożone przez sędziów w tej sprawie oświadczenia, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Argumentacja podniesiona w zażaleniu, zmierzająca do wykazania, że w Polsce naruszana jest praworządność i że w istocie żaden sędzia nie powinien obecnie orzekać, nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Wniosek o wyłączenie sędziego nie jest instytucją prawną służącą kwestionowaniu istniejącego systemu prawnego. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.