III OZ 685/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Artur Kuś po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 24 października 2025 r. sygn. akt II SA/Łd 364/25 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 6 sierpnia 2025 r. w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 20 marca 2025 roku znak: DOS1.4413.8.2025.2.K0829 w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej ze środków budżetowych postanawia: oddalić zażalenie.

M. L. (dalej: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z 20 marca 2025 r., nr DOS1.4413.8.2025.2.K0829 w przedmiocie przyznania pomocy pieniężnej ze środków budżetowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 18 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 364/25 odrzucił skargę z uwagi na nieuiszczenie wpisu. W dniu 31 lipca 2025 r. skarżący uiścił wpis, a 1 sierpnia 2025 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 6 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 364/25 odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący, pismem z 26 sierpnia 2025 r., wraz z zażaleniem na powyższe rozstrzygnięcie złożył wniosek o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 24 października 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 364/25, odmówił przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 6 sierpnia 2025 roku. W ocenie Sądu I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, w myśl art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Sąd wyjaśnił, iż sam podeszły wiek nie może być usprawiedliwieniem dla niedochowania wymogów procesowych w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu I instancji dołożenie przez skarżącego większej staranności w podejmowanych czynnościach mogło uchronić go przed utratą terminu przewidzianego na złożenie zażalenia na postanowienie. Sąd I instancji stwierdził, że, zły stan zdrowia skarżącego nie uzasadniał przywrócenia terminu. Zdaniem Sądu I instancji nie każda choroba jest przeszkodą do dokonywania określonej czynności procesowej. Za taką przeszkodę uznaje się z reguły nagłą czy ciężką chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie wymaganych działań przez stronę osobiście lub przy pomocy innej osoby. W ocenie Sądu I instancji schorzenia skarżącego nie miały takiego charakteru, lecz wskazują na ogólnie zły stan zdrowia wynikający z podeszłego wieku. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie z 6 sierpnia 2025 r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 85 p.p.s.a. i art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu. Skarżący wyjaśnił, że jest w podeszłym wieku (88 lat) i nie był w stanie zrozumieć pouczenia. Podniósł, że nie miał możliwości zwrócić się o pomoc do nikogo, gdyż był wtedy w złym stanie psychicznym i fizycznym. Zdaniem skarżącego Sąd nie uwzględnił jego wieku, pogarszającego się stanu zdrowia oraz trudności w koncentracji i ocenie sytuacji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w naruszeniu terminu sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, czyli w razie zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez nią odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw, udaremniły dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że za przesłankę braku winy nie można uznać nieuwagi lub zaniedbania strony. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (por. postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, mając na uwadze prawidłową treść pouczenia, nie można podzielić argumentacji skarżącego, że uchybienie terminowi nastąpiło wskutek niezrozumienia pouczenia o terminie i sposobie złożenia zażalenia. Przywrócenia uchybionego terminu nie uzasadniają niedostateczna staranność w prowadzeniu własnych spraw, czy też nieznajomość prawa (postanowienie NSA z 8 lipca 2008 r., II OZ 712/08). Brak wiedzy prawniczej nie stanowi nadzwyczajnej przyczyny, która mogłaby uzasadniać przywrócenie terminu, w sytuacji, gdy strona skarżąca została prawidłowo pouczona przez Sąd o swoich prawach i obowiązkach oraz skutkach wydania orzeczenia w sprawie. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się bowiem z obowiązkiem strony dochowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych jest pogląd, że nie jest okolicznością wskazującą na brak winy w uchybieniu terminu niezrozumienie treści pouczenia, którego treść nie budzi wątpliwości (postanowienie NSA z: 28 listopada 2012 r. sygn. akt I GZ 382/12; 2 października 2012 r. sygn. akt II OZ 833/12, postanowienie WSA w Warszawie z 28 lipca 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 431/10; postanowienie SN z 2 czerwca 1997 r., I PKN 194/97, OSNP 1998/2/45, aprobowane przez B. Dautera w: B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, uw. 8 do art. 87). Niezrozumienie prawidłowego pouczenia nie może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Świadczy to natomiast o braku dochowania przez skarżącego należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego również okoliczności takie jak podeszły wiek i ogólnie zły stan zdrowia nie uzasadniają przywrócenia uchybionego terminu (por. postanowienia NSA: z 16 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 7/15, z 17 lipca 2014 r., sygn. akt II OZ 701/14, z 16 stycznia 2009 r., sygn. akt I OZ 966/08). Powołanie się na powyższe okoliczności nie jest bowiem równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (postanowienie NSA z 17 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 701/14). W związku z powyższym, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji zasadnie przyjął, że skarżący nie uprawdopodobnił, że do uchybienia terminu doszło bez jego winy. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu.