III OZ 528/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia [...] Sp. z o.o. [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 1463/22 o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia w sprawie ze skargi E.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 października 2022 r., znak: SKO.OŚ/4170/215/2022 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu odszkodowania za usunięcie drzew postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, postanowieniem z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 1463/22, przywrócił P.L. termin do wniesienia zażalenia na postanowienie tego Sądu z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Kr 1463/22 o odrzuceniu skargi E.L. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że postanowieniem z dnia 27 stycznia 2023 r., sygn. II SA/Kr 1463/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę E.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 21 października 2022 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o ustaleniu odszkodowania za usunięcie drzew, z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi. Pismem zatytułowanym "skarga", a nadanym w dniu 9 lutego 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy P.L. w zakresie całkowitym, gdyż jej stan zdrowia oraz wiek nie pozwala na reprezentowanie P.L. Postanowieniem z dnia 29 marca 2023 r. WSA w Krakowie przyznał prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. poprzez zwolnienie P.L. od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie. Zarządzeniem z dnia 19 kwietnia 2023 r. Dziekan ORA w Krakowie wyznaczył dla P.L. pełnomocnika z urzędu w osobie adw. A.P. Wyznaczony pełnomocnik przy piśmie Sądu z dnia 28 kwietnia 2023 r., został powiadomiony o wydanym w dniu 27 stycznia 2023 r. postanowieniu o odrzuceniu skargi E.L. Powyższe zarządzenie z dnia 19 kwietnia 2023 r., pełnomocnik z urzędu odebrał w dniu 8 maja 2023 r., natomiast z aktami sprawy zapoznał się w dniu 16 maja 2023 r., a pismem z dnia 23 maja 2023 r., wniósł zażalenie na postanowienie z dnia 27 stycznia 2023 r. oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia, wskazując, że z aktami sprawy zapoznał się w dniu 16 maja 2023 r. i dopiero w tym dniu dowiedział się o treści postanowienia z dnia 27 stycznia 2023 r. Ponadto w uzasadnieniu wniosku podniósł, że w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją, stroną był P.L., natomiast E.L. występowała jako jego pełnomocnik. O fakcie tym świadczy decyzja oraz wniesiona przez organ odpowiedź na skargę. W toku postępowania, w dniu 5 stycznia 2023 r., zarządzono wezwanie skarżącej – E.L. do uiszczenia wpisu sądowego, a wezwaniami z dnia 10 stycznia 2023 r. wezwano E.L., jako skarżącą, do uzupełnienia braków formalnych skargi, w tym uzupełnienia jej numeru PESEL oraz wpisu sądowego od skargi. Wezwanie to zostało odebrane w dniu 18 stycznia 2023 r. przez dorosłego domownika. W kolejnych pismach E.L. uzupełniła swój PESEL oraz odpisy skargi, natomiast nie uzupełniła wpisu od skargi. Postanowieniem z dnia 27 stycznia 2023 r. odrzucono skargę E.L. na podstawie art. 58 § 1 pkt. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej P.p.s.a.), a to wobec nieuiszczenia przez nią wpisu od skargi. Postanowienie zostało jej doręczone w dniu 6 lutego 2023 r., do dziś nie wniosła ona środka zaskarżenia od orzeczenia. Następnie w dniu 17 marca 2023 r., P.L., działając przez pełnomocnika- E.L., złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy, tj. zwolnienia od kosztów i przyznania pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi E.L. Zarządzeniem z dnia 29 marca 2023 r. jego wniosek został uwzględniony. W konsekwencji, w niniejszej sprawie został ustanowiony dla P.L. pełnomocnik z urzędu do reprezentowania go w sprawie ze skargi E.L. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, że złożony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu na wniesienie zażalenia jest uzasadniony. Stosownie bowiem do art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, Sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu tego terminu. Z kolei zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W rozpoznawanej sprawie, pełnomocnik o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu dla P.L. dowiedział się w dniu 8 maja 2023 r., natomiast pierwszy możliwy termin na zapoznanie się z aktami wypadł w dniu 16 maja 2023 r., przy czym – pełnomocnik skontaktował się z Sądem w celu zamówienia akt sprawy do zapoznania się z nimi jeszcze w dniu 8 maja 2023 r. Następnie zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zostało złożone w dniu 23 maja 2023 roku. Skoro pierwszy możliwy termin na zapoznanie się z aktami sprawy wypadł w dniu 16 maja 2023 r., a pełnomocnik skontaktował się niezwłocznie z Sądem w celu zamówienia akt do czytelni, to w ocenie Sądu, stanowi wystarczające uzasadnienie dla przywrócenia terminu do złożenia zażalenia. W istocie, na gruncie niniejszej sprawy, strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Nie było bowiem możliwe wcześniejsze zapoznanie się z aktami sprawy, a uprzednie zapoznanie się z tymi aktami było konieczne dla możliwości rozważenia zasadności wnoszenia zażalenia. Przeszkoda ustała zatem w dniu 16 maja 2023 r., a zażalenie zostało wniesione w dniu 23 maja 2023 r., a zatem w terminie wynikającym z art. 87 § 1 P.p.s.a. z tych względów, w ocenie WSA w Krakowie, wniosek o przywrócenie terminu do złożenia zażalenia podlega uwzględnieniu na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się uczestnik postępowania, tj. [...] Sp. z o.o. [...], który wniósł zażalenie, domagając się jego uchylenia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, iż złożony w sprawie wniosek o przywrócenie terminu na złożenie zażalenia jest uzasadniony, podczas gdy Sąd pierwszej instancji pominął całkowicie kwestie dotyczące postępowania samej strony, albowiem skupił się wyłącznie na okolicznościach dotyczących wyznaczonego pełnomocnika i możliwości zapoznania się przez niego z aktami sprawy; 2. art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że P.L. uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia zażalenia, podczas gdy wniosek o przywrócenie terminu powinien zawierać uzasadnienie, w którym strona uprawdopodobni brak winy w przekroczeniu terminu. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że przepis art. 87 P.p.s.a. stanowi, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (§ 1). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (§ 2). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (§ 4). W niniejszej sprawie kwestią niesporną jest, że strona działająca przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, uchybiła terminowi do złożenia zażalenia na postanowienie Sądu z dna 27 stycznia 2023 r. Istota problemu sprowadza się jednak do rozstrzygnięcia, czy P.L. uchybił terminowi do złożenia zażalenia bez swojej winy. W ocenie składającej zażalenie, okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie braku winy P.L. w przekroczeniu terminu do wniesienia zażalenia. Strona nie wykazała, by uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Za okoliczność wyłączającą brak winy w uchybieniu terminu nie może zostać uznana kwestia wystąpienia przez stronę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, tym bardziej, iż wniosek ten został złożony po dacie wydania postanowienia w stosunku, do którego P.L. wniósł zażalenie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wniosek o przywrócenie terminu musi być jednakże złożony do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu i równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 1, § 2 i § 4 P.p.s.a.). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko i wyłącznie wtedy, gdy spełnione zostaną łącznie powyżej wskazane wymogi prawne, tj. gdy strona złoży wniosek o przywrócenie terminu wraz z jednoczesnym dopełnieniem niedokonanej w terminie czynności oraz w sposób przekonujący uprawdopodobni brak swojej winy w niedopełnieniu czynności, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia prośby o przewrócenie terminu, która została wniesiona w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Brak winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych i można mówić o niej tylko wówczas, gdy dopełnienie czynności w terminie stało się niemożliwe z powodu trudnej do przezwyciężenia przeszkody, niezależnej od strony. Przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa w tym zakresie. Powszechnie przyjmuje się, jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu, obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Zgodzić się należy z wnoszącym zażalenie, że pełnomocnik P.L. wykazał jedynie, że zachował termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Natomiast nie przedstawił żadnych zdarzeń/faktów, które uprawdopodobniałyby brak winy strony w uchybieniu terminu, tym bardziej, że P.L. mógł samodzielnie złożyć zażalenie na sporne postanowienie, bowiem wniesienie zażalenia w niniejszej sprawie nie było obwarowane tzw. przymusem adwokacko-radcowskim określonym w art. 175 § 1 P.p.s.a. Wskazać przy tym należy, że doręczone stronie postanowienie zawierało pouczenie o sposobie i terminie złożenia zażalenia, a zatem P.L. miał wiedzę w jaki sposób i w jakim terminie winien wnieść zażalenie, w przypadku niezadowolenia z wydanego orzeczenia. Oczekiwanie na zakończenie procesu ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a następnie oczekiwanie na skuteczne złożenie przez wyznaczonego pełnomocnika środka zaskarżenia, nie stanowi o braku winy P.L. w uchybieniu terminu. Powyższe oznacza, że w sprawie nie została uprawdopodobniona żadna obiektywna przesłanka, która uniemożliwiła P.L. złożenie zażalenia w terminie. Jednocześnie podnieść należy, że okoliczności, na które wskazał pełnomocnik P.L. we wniosku o przywrócenie terminu, mogą ewentualnie stanowić podstawę do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał zażalenie za zasadne i na podstawie art. 188 w zw. z art. 86 § 1 i art. 87 § 2 oraz art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.