III OZ 453/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W.R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 lipca 2023 r., sygn. akt II SPP/Lu 113/23 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W.R. na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia 11 maja 2023 r., znak: Adm-063-63/23 w przedmiocie rozpatrzenia ponaglenia w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z 5 lipca 2023 r., II SPP/Lu 113/23 odmówił W.R. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W.R. na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z 11 maja 2023 r., nr Adm-063-63/23 w przedmiocie ponaglenia w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podniósł, że postanowieniem z 11 maja 2023 r., nr Adm-063-63/23 Prezes Sądu Apelacyjnego w [...], po rozpatrzeniu ponaglenia W.R. (dalej: "skarżący") w sprawie załatwienia przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] wniosku z 27 grudnia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej - stwierdził, że Prezes Sądu Okręgowego w [...] nie dopuścił się bezczynności ani przewlekłego prowadzenia postępowania. W reakcji na powyższe postanowienie skarżący skierował do Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] pismo z 1 czerwca 2023 r., w którym zakwestionował legalność podjętego rozstrzygnięcia oraz wniósł o ustanowienie adwokata. Pismo to Prezes Sądu Apelacyjnego zakwalifikował jako skargę do sądu administracyjnego, którą następnie przekazał Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. Po zarejestrowaniu skargi Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 26 czerwca 2023 r. przekazał wniosek skarżącego o ustanowienie adwokata wyznaczonemu w sprawie sędziemu sprawozdawcy, celem rozważenia zastosowania art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") Sąd pierwszej instancji, odmawiając na podstawie art. 247 p.p.s.a. przyznania prawa pomocy wskazał, że w niniejszej sprawie zachodzi oczywista bezzasadność skargi, która wyłącza możliwość przyznania skarżącemu prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że zaskarżone przez skarżącego postanowienie wydane zostało na skutek rozpatrzenia przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] ponaglenia w sprawie załatwienia przez Prezesa Sądu Okręgowego w [...] wniosku z 27 grudnia 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej. Postanowienie wydane wskutek rozpatrzenia ponaglenia zapada w toku postępowania administracyjnego, nie rozstrzygając o istocie sprawy, ani też nie kończąc postępowania. Na postanowienie wydane w trybie art. 37 k.p.a. nie służy skarga do sądu administracyjnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, zaskarżył je zażaleniem do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że o oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi zatem o sytuację, w której obowiązujące prawo wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. Oznacza, to że zastosowanie powołanego przepisu jest dopuszczalne wówczas, gdy stan faktyczny i prawny danej sprawy nie nasuwa najmniejszych wątpliwości co do braku szans na uwzględnienie skargi. W szczególności dotyczy to sytuacji, w której skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie podkreśla się, że przepis ten zawiera samoistną negatywną przesłankę przyznania stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, przy czym ocena wystąpienia tej przesłanki jest dokonywana w oderwaniu od sytuacji materialnej strony (por. postanowienia NSA: 14 lutego 2014 r., II FZ 1622/13; 5 marca 2014 r., I OZ 143/14; 27 maja 2014 r., II OZ 494/14). Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko wyrażone przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, że granice kognicji rzeczowej sądów administracyjnych sprecyzowane zostały w przepisach art. 3 § 2 i 3 p.p.s.a. Wyszczególnienie w tym przepisie aktów i czynności oraz spraw ma charakter wyczerpujący i stanowi katalog zamknięty (enumeracja pozytywna). Oznacza to, że skarga wniesiona w jakichkolwiek innych przypadkach niż w nim wskazanych, nie podlega właściwości sądów administracyjnych. Jednocześnie w art. 5 p.p.s.a. ustawodawca określił kategorie spraw nieobjętych zakresem kognicji sądów administracyjnych (enumeracja negatywna), stanowiąc, że sądy administracyjne nie są właściwe w sprawach wynikających z podległości służbowej między przełożonymi i podwładnymi (art. 5 pkt 2). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1, 2 i 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty, oraz inne niż określone w pkt. 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI Ordynacji podatkowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zaskarżone w niniejszej sprawie postanowienie zostało wydane w wyniku rozpoznania wniesionego przez skarżącego ponaglenia do organu wyższego stopnia na nierozpoznanie w terminie wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Postanowienie wydane na skutek rozpatrzenia ponaglenia nie rozstrzyga sprawy co do istoty sprawy, nie kończy postępowania, nie zostało ono także wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym. Zasadnie zatem Sąd pierwszej instancji uznał, że wniesiona skarga jawi się jako oczywiście bezzasadna. Skoro zatem wystąpiła przesłanka do odrzucenia skargi, to prawo pomocy skarżącemu nie przysługiwało. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.