III OZ 438/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 27 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia X Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 2 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Łd 415/23 oddalające wniosek X Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi X Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 lutego 2023 r. znak: [...] w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów postanawia: oddalić zażalenie.

X Sp. z o.o. z siedzibą w Ł. (dalej: "Spółka") wniosła do WSA w Łodzi skargę na ww. decyzję SKO w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 17 lutego 2023 r. w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów. W treści skargi Spółka zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, którego jednak nie uzasadniła. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 2 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 415/23, oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że brak jakiegokolwiek uzasadnienia ze strony Spółki ww. wniosku uniemożliwia jego merytoryczną ocenę, a tym samym nie sposób uznać, że skarżąca Spółka wykazała, że wystąpiły skutki określone w art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.". Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia Spółki do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wyraziła niezadowolenie ze stanowiska zajętego w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji. Zaskarżając rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości, Spółka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest: - art. 61 § 3 P.p.s.a., poprzez odmowę wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji na skutek stwierdzenia niezaistnienia kodeksowych przesłanek i braku uprawdopodobnienia przez stronę skarżącą niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy w uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała na zasadność wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, uprawdopodobniając swoje żądanie w tym zakresie; - art. 61 § 3 w zw. z art. 134 § 1 P.p.s.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy – wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, co doprowadziło do wydania błędnego rozstrzygnięcia, bez merytorycznego odniesienia się do argumentów wnioskodawcy, które zostały zawarte w uzasadnieniu skargi zawierającej przedmiotowy wniosek. W oparciu o powyższe zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia Spółka wskazała m.in., że wbrew twierdzeniom Sądu pierwszej instancji Spółka w treści skargi wskazała na okoliczności uzasadniające wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, choćby na to, że nie może swobodnie dysponować przedmiotami zalegającymi na składowisku, mając na uwadze to, że większość z nich przejawia wymierną wartość majątkową, a samowolne usunięcie odpadów mogłoby doprowadzić do odpowiedzialności Spółki względem rzeczywistego właściciela odpadów – spółka X kategorycznie zaprzecza, jakoby miała być ich właścicielem czy wytwórcą. Co więcej, z treści skargi można wywnioskować, że wytwórcą i faktycznym posiadaczem odpadów jest podmiot, wobec którego toczy się postępowanie likwidacyjne i upadłościowe. Niniejsze uzasadnia, zdaniem autora zażalenia, obawy że koszty poniesione w ramach wykonana decyzji Wójta Gminy S. – usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania, nie zostaną zwrócone w przypadku ostatecznego uwzględnienia skargi, gdyż ich dochodzenie od upadłej czy nieistniejącej spółki będzie znacznie utrudnione lub wręcz niemożliwe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wyjaśnić należy, że instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Odnosi się ona do sytuacji szczególnego i wyjątkowego zagrożenia, która wymaga zastosowania specjalnego rodzaju tymczasowej ochrony strony postępowania. Ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że jego wykonanie faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstanie trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 P.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek Spółki o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie nakazu usunięcia odpadów nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków. W takim przypadku Sąd ocenia, czy podane przez stronę okoliczności wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, aby sąd, w oparciu o konkretne dane, mógł stwierdzić, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania aktu istotnie trudne do odwrócenia. Zauważyć należy, że wykonanie każdego aktu pociąga za sobą określone konsekwencje, zaś jego uchylenie powoduje, że wykonanie tego aktu okazuje się zbędne. Istotą ochrony tymczasowej jest przeciwdziałanie takim skutkom wydanego aktu, które byłyby trudne do naprawienia pomimo przywrócenia stanu sprzed jego wydania. Jak już wskazano, uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Dokonując oceny tego rodzaju wniosku, Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia – w oparciu o szczegółowe dane poparte stosownymi dokumentami – że wyegzekwowanie nakazu usunięcia odpadów spowoduje uszczerbek w majątku strony skarżącej w zakresie, który można uznać za znaczną szkodę lub trudne do odwrócenia skutki, a więc czy rzeczywiście zagrozi jej dalszemu funkcjonowaniu. Złożony w tej sprawie do Sądu pierwszej instancji wniosek nie pozwalał na tego rodzaju ocenę. Skarżąca Spółka, na etapie składania wniosku do WSA w Krakowie zawartego w treści skargi, nie przedstawiła żadnych dokumentów, które uwiarygadniałyby podnoszone w zażaleniu okoliczności. Nie jest natomiast rolą sądu administracyjnego domniemywanie, w czym wnioskodawca konkretnie upatruje niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonego aktu. Brak szczegółowego uzasadnienia wniosku oraz poparcia go stosownymi dowodami uniemożliwiał zatem jego merytoryczną ocenę przez Sąd pierwszej instancji. Jednocześnie pamiętać należy, że wywieranie skutków w sferze finansowej jest często normalną konsekwencją wykonania decyzji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami jej wykonania, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (por. postanowienie NSA z dnia 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 476/21, LEX nr 3199887). Ubocznie podać należy, że niniejsze rozstrzygnięcie nie zamyka skarżącej drogi do ponownego złożenia do Sądu pierwszej instancji wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, który byłby należycie umotywowany i udokumentowany, umożliwiając tym samym wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu dokonanie oceny tak przedstawionej argumentacji w kontekście przesłanek określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.