III OZ 430/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 14 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 17 czerwca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 170/26 odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Rektora [...] z dnia 17 grudnia 2025 r., nr DN.538.60.1.2025.KS-Ż w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z 17 czerwca 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 170/26 odmówił M. N. przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Rektora [...] z 17 grudnia 2025 r., nr DN.538.60.1.2025.KS-Ż w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżąca nie podważyła skutecznie domniemania prawidłowości doręczenia decyzji, ani też nie uprawdopodobniła braku swojej winy w niezachowaniu terminu do wniesienia skargi. W zażaleniu z 29 czerwca 2026 r., skarżąca wniosła uchylenie postanowienia WSA we Wrocławiu z 17 czerwca 2026 r. w całości, przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Rektora, ewentualnie przekazanie sprawy WSA we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Zarzuciła: ‒ naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, pomimo przedstawienia spójnych i wzajemnie uzupełniających się okoliczności faktycznych wskazujących na nadzwyczajny, niezawiniony charakter uchybienia, obejmujących błędne przekazanie daty doręczenia przez dorosłego domownika, wcześniejsze zwolnienie lekarskie związane z ciążą zagrożoną, wcześniejszą hospitalizację oraz długotrwałą hospitalizację od 19 stycznia 2026 r. do 27 marca 2026 r.; ‒ naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a, przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu nadmiernie rygorystycznego standardu uprawdopodobnienia braku winy, w oderwaniu od całokształtu wyjątkowych okoliczności osobistych, zdrowotnych i rodzinnych skarżącej; ‒ naruszenie art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz zasad prawidłowej oceny materiału procesowego przez pominięcie rzeczywistej treści wniosku o przywrócenie terminu oraz wskazanych w nim szczególnych okoliczności faktycznych, a w konsekwencji zastąpienie analizy indywidualnej sprawy odwołaniem się do ogólnych tez orzeczniczych, nieprzystających do stanu faktycznego niniejszej sprawy; ‒ błąd w ocenie prawnej sprawy polegający na mechanicznym przeniesieniu tez wynikających z orzeczeń dotyczących standardowych przypadków doręczeń zastępczych i uchybienia terminowi na stan faktyczny niniejszej sprawy, który miał charakter szczególny i wyjątkowy, a przez to wymagał zindywidualizowanej oceny miernika należytej staranności; ‒ naruszenie art. 7, art, 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 43 K.p.a. i ich wykorzystaniem przy ocenie przesłanek przywrócenia terminu, polegające na nadaniu decydującego znaczenia formalnej stronie doręczenia zastępczego, przy niedostatecznym rozważeniu dowodów i okoliczności mających znaczenie dla oceny braku winy skarżącej po doręczeniu decyzji; ‒ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że podpis widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru należy do skarżącej, podczas gdy z materiału sprawy wynika, że przesyłkę odebrała Krystyna Nowak, co doprowadziło do zniekształcenia oceny skuteczności doręczenia oraz winy skarżącej w uchybieniu terminowi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 43 K.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi. Jest to tzw. doręczenie zastępcze, kiedy to przesyłka nie zostaje doręczona bezpośrednio do rąk jej adresata, ale przyjmuje się fikcję prawną, że takie doręczenie nastąpiło. Opiera się to na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma, jako domownik adresata i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. Przy tym, z przepisu tego nie wynika, że norma prawna w nim zawarta wymaga, aby "podjęcie się oddania pisma adresatowi" miało formułę wyraźnego oświadczenia, z którego treści wynikać miałaby zgoda odbiorcy na przyjęcie pisma i zobowiązanie do osobistego oddania go adresatowi. Doręczenie do rąk dorosłego domownika traktowane powinno być jako równoznaczne z doręczeniem stronie i wywołuje ono takie same skutki, łącznie z rozpoczęciem biegu terminów do wystąpienia ze środkami procesowymi. Ponadto niestaranność domownika, który zobowiązał się do przekazania pisma adresatowi, nie powinna w sposób automatyczny zwalniać adresata z odpowiedzialności za skutki doręczenia (por. orzeczenia NSA m.in.: z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 73/20, z 25 stycznia 2021 r., sygn. akt II OZ 9/21, z 29 czerwca 2022 r., sygn. akt I FSK 584/22, z 8 marca 2023 r., sygn. akt II OZ 111/23, z 22 października 2024 r., sygn. akt I FSK 2331/23, z 28 maja 2025 r., sygn. akt I GSK 469/22, z 10 czerwca 2026 r., sygn. akt I OSK 1130/24). Decyzję Rektora odebrała pod adresem skarżącej 2 stycznia 2026 r. jej teściowa, co wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy dowodu doręczenia. Doręczenie to należy uznać za skuteczne i prawidłowe. Rację miał więc WSA we Wrocławiu wskazując, że o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia skargi nie świadczyła okoliczność późniejszego, tj. następującego po 2 stycznia 2026 r. przekazania przez teściową, jako dorosłego domownika, zaskarżonej decyzji organu i udzielenia błędnej informacji co do daty doręczenia decyzji. Zgodnie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: P.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Podkreślić należy, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy, a przywrócenie terminu nie jest instytucją przynależną stronie skarżącej tylko dlatego, że złożyła wniosek o jego przywrócenie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Zatem w przypadku, gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienia NSA m.in.: z 4 listopada 2020 r., sygn. akt I OZ 932/20, z 26 stycznia 2021 r., sygn. akt II GZ 402/20, z 10 sierpnia 2022 r., sygn. akt I OZ 316/22, z 10 października 2023 r., sygn. akt II GZ 346/23, z 19 września 2024 r., sygn. akt III OZ 336/24, z 17 grudnia 2025 r., sygn. akt II FZ 96/25, z 23 kwietnia 2026 r., sygn. akt I GZ 140/26). Zauważyć przy tym należy, że o braku zawinienia strony można mówić jedynie wówczas, kiedy z uwagi na istniejący konflikt pomiędzy osobami wspólnie zamieszkałymi, domownik korespondencji nie przekazuje, lub przekazuje ją w innymi terminie, ponieważ jest to okoliczność pozostająca poza sferą decyzyjną adresata (por. postanowienia NSA: z 17 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OZ 605/10, z 25 marca 2015 r., sygn. akt II GZ 107/15, z 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt II GZ 168/20). Jednakże na taką okoliczność skarżąca nie wskazywała. Wskazać też należy, że decyzję organu dostarczono skarżącej 2 stycznia 2026 r., a więc termin do wniesienia środka zaskarżenia rozpoczynał bieg 3 stycznia 2026 r., natomiast hospitalizacja, na którą wskazuje skarżąca, zaczęła się dopiero od 19 stycznia 2026 r. Zgodzić się więc należy z Sądem pierwszej instancji, że skarżąca jeszcze przed rozpoczęciem leczenia szpitalnego mogła skutecznie wnieść skargę na decyzję Rektora, znając treść zawartego w decyzji pouczenia o terminie na wniesienie skargi. Ponadto wskazywana w zażaleniu hospitalizacja od 1 grudnia do 9 grudnia 2025 r., a więc jeszcze przed wydaniem skarżonej decyzji Rektora z 17 grudnia 2025 r., nie ma związku ze sprawą. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak sentencji.